جزئیات طرح‌های معیشتی جدید شهرداری تهران
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، طی روزهای اخیر از دو برنامه حمایتی جدید بحث‌برانگیز رونمایی کرده است؛ نخست، طرح «تورم صفر» که بر اساس آن قرار است قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی در مراکز عرضه وابسته به شهرداری در پایتخت به مدت شش ماه ثابت بماند و دوم، پرداخت ماهانه ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان به مادرانی که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند.
این دو برنامه که با هدف کاهش فشار اقتصادی بر خانوارهای تهرانی و حمایت از فرزندآوری معرفی شده‌اند، با پرسش‌ها و انتقادهای متعددی روبه‌رو شده‌اند. تأمین منابع مالی، پشتوانه قانونی، نقش شهرداری در اجرای سیاست‌های جمعیتی و احتمال استفاده سیاسی از این اقدامات، از جمله موضوعاتی هستند که اعضای شورای شهر، کارشناسان و شهروندان مطرح کرده‌اند.
در شرایطی که برخی حامیان زاکانی این طرح‌ها را اقدامی ضروری برای حمایت از معیشت مردم می‌دانند، منتقدان معتقدند اعلام تعهدات مالی جدید، بدون مشخص شدن منابع تأمین اعتبار و تصویب آنها در شورای شهر، می‌تواند مشکلات تازه‌ای برای مدیریت شهری ایجاد کند.
طرح تورم صفر زاکانی چیست و شامل چه کالاهایی می‌شود؟
نخستین برنامه شهرداری تهران با عنوان «تورم صفر» از سه‌شنبه ۷ مهر آغاز شد. بر اساس این طرح، قرار است قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی به مدت شش ماه ثابت بماند تا خانوارهای تهرانی بتوانند بخشی از نیازهای غذایی خود را بدون نگرانی از افزایش قیمت این محصولات تأمین کنند.
این ۱۲ قلم کالا عبارت‌اند از:
- برنج
- گوشت منجمد
- روغن
- شکر
- خرما
- ماکارونی
- سویا
- عدس
- لوبیا چیتی
- لوبیا قرمز
- نخود
- لپه
به گفته شهردار تهران، قیمت برخی از این کالاها در آغاز اجرای طرح بین ۵ تا ۵۰ درصد کمتر از قیمت بازار خواهد بود. البته میزان اختلاف قیمت تمام محصولات یکسان نیست و به نوع و قیمت اولیه آنها بستگی دارد.
زاکانی همچنین وعده داده است که در آبان‌ماه سه محصول مرغ، رب گوجه‌فرنگی و پنیر به این مجموعه اضافه شوند و تعداد کالاهای مشمول طرح به ۱۵ قلم برسد.
با این حال، عنوان «تورم صفر» به معنای مهار تورم عمومی یا جلوگیری از افزایش قیمت تمام کالاها در تهران نیست و صرفاً به تثبیت قیمت محصولات مشخص‌شده در شبکه توزیع شهرداری اشاره دارد.
شرایط خرید کالاهای ارزان در طرح تورم صفر و سهمیه هر خانوار
عرضه کالاهای طرح تورم صفر در مرحله نخست از طریق ۱۰۸ میدان میوه و تره‌بار آغاز شده و از شنبه ۱۱ مهر، ۱۸ فروشگاه شهروند نیز به این برنامه اضافه شده‌اند. شهرداری اعلام کرده است که در آبان‌ماه، تعداد میادین مجری طرح به بیش از ۲۰۰ مرکز افزایش خواهد یافت.
امکان خرید اینترنتی این کالاها نیز از طریق سامانه «شهرزاد» پیش‌بینی شده است تا شهروندان بتوانند محصولات موردنیاز خود را سفارش دهند و در محل سکونتشان تحویل بگیرند.
میزان خرید هر خانوار به تعداد اعضای خانواده وابسته است و سهمیه‌ها از طریق کد ملی و اطلاعات خانوار کنترل می‌شوند. سهمیه ماهانه اعلام‌شده برای هر نفر شامل دو کیلوگرم برنج، ۵۰۰ گرم گوشت و ۴۰۰ گرم روغن است.
به گفته زاکانی، خانوارها می‌توانند سهمیه خود را به‌صورت ماهانه یا حداکثر هر دو ماه یک‌بار دریافت کنند. انتخاب میان سه نوع برنج و همچنین گوشت گوسفندی یا گوساله نیز در این طرح پیش‌بینی شده است.
شهرداری هدف خود را پوشش حدود ۹٫۵ تا ۹٫۶ میلیون نفر از جمعیت تهران اعلام کرده است.
کاهش سود فروشگاه‌های شهروند و حذف واسطه‌ها
طرح تورم صفر بخشی از برنامه گسترده‌تر شهرداری برای کاهش هزینه‌های زندگی در تهران است. زاکانی در کنار تثبیت قیمت کالاهای اساسی، از کاهش ۵۰ درصدی سود بازرگانی فروشگاه‌های شهروند برای بیش از ۱۸ هزار قلم کالا خبر داده است.
در بخش خرید اینترنتی، قرار است نیمی از سود بازرگانی محصولات به کیف پول مشتریان بازگردانده شود. البته این اقدام به معنای تخفیف ۵۰ درصدی روی قیمت نهایی تمام کالاها نیست و میزان کاهش هزینه خرید به حاشیه سود هر محصول بستگی دارد.
بخش دیگر این برنامه، خرید مستقیم از تولیدکنندگان، انعقاد قراردادهای بلندمدت، سلف‌خری محصولات و حذف بخشی از واسطه‌هاست. شهرداری امیدوار است با استفاده از این روش‌ها بتواند هزینه تأمین و توزیع کالاها را کاهش دهد.
همچنین، ایجاد مراکز عرضه مستقیم محصولات تولیدکنندگان در هفت منطقه تهران، شامل مناطق ۲، ۴، ۵، ۱۵، ۱۷، ۲۰ و ۲۲، در دستور کار قرار گرفته است.
به گفته زاکانی، اجرای این برنامه‌ها با استفاده از امکانات مدیریت شهری، همکاری دولت، تولیدکنندگان و شبکه بانکی دنبال می‌شود.
طرح پرداخت ماهانه ۴ میلیون تومان برای هر فرزند چیست؟
چند روز پس از آغاز طرح تورم صفر، شهردار تهران از برنامه حمایتی دیگری با عنوان «بسته مادرانه» خبر داد. بر اساس این برنامه، قرار است به مادرانی که از ابتدای سال ۱۴۰۵ صاحب فرزند شده‌اند، به ازای هر فرزند ماهانه حدود ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان اختصاص یابد.
زاکانی در توضیح ضرورت اجرای این طرح گفته است که تهران طبق برنامه باید سالانه حدود ۱۴۳ هزار تولد داشته باشد، در حالی که شمار تولدها در سال گذشته حدود ۶۳ هزار مورد بوده است.
او با اشاره به این آمار، حمایت اقتصادی از خانواده‌ها را یکی از راهکارهای تشویق به فرزندآوری معرفی کرده و از رونمایی بسته مادرانه در دوشنبه ۱۳ مهر خبر داده است.
بر اساس توضیحات منتشرشده، این حمایت قرار است تا دوسالگی کودک ادامه داشته باشد. بنابراین، با فرض پرداخت کامل چهار میلیون تومان در تمام ۲۴ ماه، ارزش اسمی حمایت از هر کودک در طول دو سال به ۹۶ میلیون تومان می‌رسد.
البته این رقم به معنای پرداخت یکجای ۹۶ میلیون تومان یا واریز تمام مبلغ به حساب بانکی والدین نیست و بخش عمده حمایت‌ها در قالب اعتبار خرید و خدمات تعریف شده است.
شرایط دریافت کمک‌هزینه فرزندآوری شهرداری تهران
طبق اظهارات زاکانی، مادرانی که فرزندشان از ابتدای سال ۱۴۰۵ به بعد متولد شده است، در گروه هدف این برنامه قرار دارند.
بر اساس جزئیات اعلام‌شده، کمک‌هزینه فرزندآوری شهرداری تهران شامل بخش‌های زیر است:
- ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان: اعتبار ماهانه برای خرید از میادین میوه و تره‌بار و فروشگاه‌های شهروند.
- ۱ میلیون تومان: کمک‌هزینه اضافی برای خانوارهای کم‌درآمد که در سه دهک نخست درآمدی قرار دارند.
- ۵۰۰ هزار تومان: اعتبار اختصاص‌یافته به استفاده از خدمات سلامت‌محور.
- ۵۰۰ هزار تومان: اعتبار برای بهره‌مندی از خدمات فرهنگی.
شهردار تهران سقف کلی حمایت ماهانه را ۳٫۵ تا ۴ میلیون تومان اعلام کرده است. با این حال، جزئیات نحوه تجمیع اعتبارهای فوق، به‌ویژه سهم اضافه خانوارهای سه دهک نخست، هنوز به‌طور کامل روشن نشده است.
همچنین، شرایط دقیق احراز سکونت در تهران، فرایند ثبت‌نام، مدارک موردنیاز، نحوه تخصیص اعتبار و چگونگی استفاده از خدمات فرهنگی و سلامت باید در دستورالعمل اجرایی طرح مشخص شود.
بنابراین، تا زمان انتشار شیوه‌نامه نهایی، نمی‌توان تمام این مبالغ را کمک‌هزینه نقدی یا واریز مستقیم
آیا چهار میلیون تومان مردم را به فرزندآوری تشویق میکند؟
روزنامه اطلاعات در گزارشی درباره برنامه‌های جدید شهرداری تهران، علاوه بر ابهام‌های مالی، این پرسش را مطرح کرده است که آیا پرداخت چند میلیون تومان در ماه می‌تواند خانواده‌ها را به داشتن فرزند تشویق کند یا خیر.
به نوشته این روزنامه، در سال‌های اخیر نهادهای مختلفی مسئول اجرای سیاست‌های افزایش جمعیت بوده‌اند، اما موفقیت این برنامه‌ها تنها به ارائه مشوق‌های مالی وابسته نیست. افزایش سن ازدواج، تغییر سبک زندگی، مشکلات اقتصادی و کاهش تمایل به ازدواج و فرزندآوری از دیگر عوامل مؤثر بر تحولات جمعیتی هستند.
دکتر شهلا کاظمی‌پور، جمعیت‌شناس و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، در گفت‌وگو با اطلاعات با اشاره به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت گفته است که حدود یک‌سوم مواد این قانون به حمایت‌های مالی اختصاص دارد، اما از سال ۱۴۰۰ تاکنون این حمایت‌ها تأثیر قابل‌توجهی بر افزایش فرزندآوری نداشته‌اند.
او با انتقاد از رویکرد برخی مسئولان به سیاست‌های افزایش جمعیت، معتقد است چنین اقداماتی گاهی بیش از آنکه اثر عملی داشته باشند، جنبه تبلیغاتی پیدا می‌کنند. کاظمی‌پور تأکید کرده است که حمایت اقتصادی زمانی مؤثر خواهد بود که خانواده‌ها قدرت خرید کافی داشته باشند و تورم، ارزش کمک‌های پرداختی را کاهش ندهد.
این جمعیت‌شناس بعید می‌داند که در شرایط اقتصادی فعلی، مبلغ ماهانه سه تا چهار میلیون تومان به‌تنهایی بتواند خانواده‌ها را به فرزندآوری تشویق کند. او همچنین با اشاره به آثار جنگ‌های اخیر و مشکلات اقتصادی، به مسئولان توصیه کرده است که به‌جای اتکا به مشوق‌های مقطعی، حل مشکلات اساسی کشور را در اولویت قرار دهند.
ابهام در منابع مالی؛ شورای شهر تهران از جزئیات طرح‌ها بی‌خبر است
یکی از مهم‌ترین انتقادهای مطرح‌شده درباره برنامه‌های جدید شهرداری، مشخص نبودن منابع مالی و نحوه تصویب بودجه آن‌هاست. این موضوع هم درباره تثبیت قیمت کالاهای اساسی و هم درباره بسته حمایت از فرزندآوری مطرح شده است.
روزنامه اطلاعات با استناد به آمار حدود ۶۳ هزار تولد سالانه در تهران، برآورد کرده است که اگر به ازای هر نوزاد ماهانه چهار میلیون تومان پرداخت شود، هزینه یک سال حمایت از این تعداد کودک به بیش از سه هزار میلیارد تومان خواهد رسید.
این محاسبه با فرض برخورداری تمام ۶۳ هزار نوزاد از کمک‌هزینه کامل در ۱۲ ماه انجام شده است و هزینه واقعی برنامه به تعداد مشمولان، تاریخ آغاز پرداخت، مدت برخورداری و میزان استفاده از اعتبارهای مختلف بستگی دارد.
ناصر امانی، عضو شورای اسلامی شهر تهران، نیز می‌گوید اعضای شورا مانند شهروندان از طریق رسانه‌ها در جریان طرح معیشتی قرار گرفته‌اند و اطلاعات کاملی درباره آن ندارند.
امانی با تأکید بر ضرورت وجود پشتوانه قانونی و منابع مالی برای اجرای برنامه‌های شهرداری، گفته است:
به هیچ عنوان نه لایحه‌ای به شورا ارائه شده و نه جلسه‌ای برگزار شده است که حداقل اعضای شورای شهر تهران در این زمینه توجیه شوند.
او همچنین اعلام کرده است که بودجه شهرداری در بهمن سال گذشته به تصویب رسیده و از آن زمان تاکنون لایحه‌ای برای اجرای برنامه‌های جدید معیشتی به شورا ارائه نشده است.
این عضو شورای شهر، ورود شهرداری به برخی حوزه‌های خارج از وظایف متداول مدیریت شهری و چگونگی هماهنگی این برنامه‌ها با دولت را نیز از موضوعات نیازمند بررسی دانسته است.
احتمال سوءاستفاده از کالاهای ارزان و پرسش‌های اجرایی طرح تورم صفر
مهدی اقراریان، دیگر عضو شورای اسلامی شهر تهران، با اشاره به اختلاف احتمالی قیمت محصولات مشمول طرح تورم صفر با بازار آزاد، درباره احتمال خرید عمده و فروش مجدد این کالاها هشدار داده است.
به گفته او، اگر قیمت محصولات در طول شش ماه ثابت بماند، اما قیمت همان کالاها در بازار آزاد افزایش یابد، ممکن است برخی افراد با هدف کسب سود، محصولات ارزان‌قیمت را خریداری و در بازار عرضه کنند.
اقراریان خواستار روشن شدن سازوکار نظارتی و کنترل خرید شده است. او با اشاره به اینکه قرار است سامانه شهرزاد از طریق اطلاعات خانوار و کد ملی میزان خرید را مدیریت کند، درباره آماده بودن زیرساخت‌های لازم برای اجرای این بخش پرسش‌هایی مطرح کرده است.
البته شهرداری پیش‌تر اعلام کرده بود که سهمیه هر خانوار بر اساس تعداد اعضا و کد ملی مشخص می‌شود. با این حال، اثربخشی این سازوکار به ثبت صحیح اطلاعات، کنترل خرید از مراکز مختلف و هماهنگی فروشگاه‌ها با سامانه مرکزی وابسته است.
موضوع دیگری که روزنامه اطلاعات به آن پرداخته، پایداری طرح‌ها در صورت تغییر مدیریت شهری است. اگر منابع مالی مشخص و پایداری برای پرداخت کمک‌هزینه‌ها در نظر گرفته نشود، ادامه برنامه در دوره‌های بعدی با ابهام مواجه خواهد شد.
همچنین، تأمین احتمالی منابع از محل فروش تراکم ساختمانی از دیگر نگرانی‌های مطرح‌شده است. با این حال، مدرکی مبنی بر اینکه منابع این دو برنامه از محل تراکم‌فروشی تأمین شده یا قرار است تأمین شود، ارائه نشده است.
تثبیت قیمت‌ها تا چه اندازه امکان‌پذیر است؟
یکی از چالش‌های اقتصادی طرح تورم صفر، حفظ قیمت محصولات در شرایطی است که هزینه‌های تولید و تأمین کالا ممکن است افزایش یابد.
روزنامه دنیای اقتصاد در گزارشی با عنوان «ملاحظات تورم صفر» که ۹ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، با اشاره به تورم بالای مواد غذایی، درباره امکان تثبیت قیمت کالاها در شرایط تورمی پرسش‌هایی مطرح کرد.
به نوشته این روزنامه، هرچند ثابت نگه داشتن قیمت کالاهای اساسی می‌تواند با هدف حمایت از معیشت خانوارها انجام شود، مداخله در سازوکار قیمت‌گذاری ممکن است پیامدهایی متفاوت از اهداف اولیه طرح به همراه داشته باشد.
یاسر جبرائیلی، فعال اقتصادی و سیاسی، در واکنش به طرح زاکانی، با انتقاد از تمرکز بر حذف واسطه‌ها، نوشته است:
برادر عزیزمان آقای دکتر زاکانی یحتمل می‌پندارند که علت افزایش قیمت‌ها، واسطه‌ها هستند و با حذف آنها می‌توانند قیمت یک سری اقلام را برای ۶ ماه ثابت نگه دارند. با این افزایش نرخ ارز، احتمالا مجبور خواهند شد مابه‌التفاوت قیمت‌ها را از منابع شهرداری (جیب مردم تهران) جبران کنند.
حذف واسطه‌ها و خرید عمده می‌تواند بخشی از هزینه توزیع محصولات را کاهش دهد، اما این اقدامات به‌تنهایی مانع افزایش هزینه مواد اولیه، انرژی، دستمزد و حمل‌ونقل نمی‌شوند.
اگر هزینه واقعی تأمین کالا از قیمت ثابت فروش بیشتر شود، ادامه طرح مستلزم کاهش حاشیه سود، استفاده از منابع مالی دیگر یا دریافت کمک از سایر نهادها خواهد بود. به همین دلیل، ارزیابی موفقیت برنامه نیازمند مشخص شدن سازوکار مالی و هزینه واقعی اجرای آن است.
آیا طرح‌های معیشتی زاکانی اهداف انتخاباتی دارند؟
در کنار انتقادهای اقتصادی و اجرایی، برخی کاربران و فعالان سیاسی، برنامه‌های جدید شهرداری را در ارتباط با احتمال حضور دوباره زاکانی در انتخابات ریاست‌جمهوری تفسیر کرده‌اند.
علیرضا زاکانی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال‌های ۱۴۰۰ و ۱۴۰۳ نامزد شد، اما در هر دو دوره پیش از برگزاری رأی‌گیری از ادامه رقابت انصراف داد. این سابقه باعث شده است برخی منتقدان طرح‌های معیشتی جدید را تلاشی برای افزایش محبوبیت سیاسی او بدانند.
در بخشی از واکنش‌ها، سیاست‌های زاکانی با رویکرد محمود احمدی‌نژاد مقایسه شده است. منتقدانی که این مقایسه را مطرح می‌کنند، به شباهت‌هایی مانند تأکید بر حمایت مستقیم معیشتی، تثبیت قیمت کالاها و ارائه کمک‌های مالی به خانواده‌ها اشاره دارند.
در مقابل، حامیان طرح معتقدند اقدامات حمایتی باید بر اساس میزان تأثیرشان بر زندگی مردم ارزیابی شوند و حتی اگر انگیزه سیاسی نیز در اجرای آنها وجود داشته باشد، این موضوع لزوماً ارزش کمک به خانوارها را از بین نمی‌برد.
واکنش کاربران به طرح‌های زاکانی
اعلام طرح‌های جدید شهرداری در فضای مجازی نیز با واکنش‌های متفاوتی همراه بوده است. بسیاری از انتقادها بر مشخص نبودن منابع مالی و اولویت‌های مدیریت شهری متمرکز است، در حالی که برخی کاربران از اقدامات زاکانی برای کاهش فشار اقتصادی بر خانوارها دفاع می‌کنند.
کاربری به نام سعید با اشاره به سابقه فعالیت شهرداران پیشین تهران، درباره تأثیر چنین برنامه‌هایی بر زیرساخت‌های شهری نوشته است:
این آقا به خاطر رییس‌جمهور شدن همه زیرساخت‌های شهرداری تهران رو به فنا خواهد داد. از مترو و حمل و نقل تا فروشگاه‌های شهروند و تره‌بار. زیرساخت‌هایی که از کرباسچی تا قالیباف برای ساختنش زحمت کشیده شده. امیدوارم یکی جلوی ایشون رو بگیره.
کاربر دیگری به نام امین نیز درباره نحوه تأمین منابع مالی برنامه‌های شهرداری پرسیده است:
چجوری بدون اینکه تو بازی پروژه‌بگیرها بیفتیم از شهرداری تهران سوال کنیم که پول این ایده‌های رایگانی مترو و عدم افزایش قیمت و کاهش سود و تورم صفر و اینا از کجا داره تامین میشه؟
شریعتی، یکی دیگر از کاربران، با مقایسه اقدامات زاکانی با رویکردهای احمدی‌نژاد نوشته است:
فاکتور هزینه تبلیغاتی زاکانی جهت خرید محبوبیت احمدی‌نژادیسم را چه کسی حساب میکند؟ مترو مجانی. ده قلم بدون تورم.
هانا نیز معتقد است شهرداری باید پیش از اجرای طرح‌های جدید، درباره منابع مالی آنها توضیح دهد و رسیدگی به مشکلات حمل‌ونقل عمومی را در اولویت قرار دهد:
اولا که بهتره زاکانی توضیح بده بودجه این طرح از کجا تامین شده؟ دوما اگه شهرداری تهران اینهمه پول داره بهتره خرج حمل و نقل عمومی افتضاح تهران بکنه!
در مقابل، برخی کاربران این برنامه‌ها را تلاشی برای حمایت از مردم در شرایط دشوار اقتصادی می‌دانند. محمدرضا در حمایت از رویکرد شهردار تهران نوشته است:
از معدود مسئولین ایرانی که اقتصاد جنگ را میفهمد آقای زاکانی هستند. بیاین از رو دستشون بنویسید بقیه‌ی مسئولین.
سجاد عابدی نیز با وجود اختلاف‌نظر سیاسی با زاکانی، معتقد است اقدامات حمایتی باید بر اساس تأثیر آنها بر زندگی مردم ارزیابی شوند:
برخی دوستان می‌گویند اقدامات زاکانی انتخاباتی است و برای اینکه در انتخابات بعدی رییس‌جمهور بشود مشغول اجرای چنین طرح‌هایی می‌باشد. میدانید من با ایشان زاویه سیاسی دارم اما معتقدم هر اقدامی که به نفع مردم و کمک به معیشت مردم است؛ اگر هم هدفش انتخاباتی باشد قابل تقدیر است.
بهنام صمدی، فعال بازارهای مالی، نیز در واکنش به انتقاد یاسر جبرائیلی، با اشاره به مواضع پیشین او درباره تثبیت نرخ ارز، نوشته است:
یاسر جبرائیلی همون کسی هست که روی دلار ۸۰ هزار تومان در دی ماه ۱۴۰۳ می‌گفت باید دلار رو پایین بیاریم و روی ۲۰ هزار تثبیت کنیم! اون وقت امروز برای زاکانی نسخه می‌پیچه که تثبیت ۶ ماهه قیمت کالاهای اساسی ممکن نیست. استاد ما دم خروس رو باور کنیم یا قسم حضرت عباس رو؟
آیا طرح‌های جدید زاکانی می‌توانند موفق شوند؟
طرح تثبیت قیمت کالاهای اساسی و بسته حمایت از فرزندآوری، هر دو با هدف کاهش بخشی از فشار اقتصادی بر خانواده‌های تهرانی معرفی شده‌اند، اما موفقیت آنها به عوامل متفاوتی بستگی دارد.
در طرح تورم صفر، میزان اختلاف قیمت محصولات با بازار آزاد، استمرار عرضه، دسترسی شهروندان به مراکز فروش و امکان تأمین کالا بدون تحمیل هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده اهمیت دارد.
در بسته مادرانه نیز علاوه بر میزان کمک‌هزینه، مدت پرداخت و نحوه تخصیص اعتبار باید مشخص باشد. همچنین، لازم است این برنامه در کنار سایر عوامل مؤثر بر فرزندآوری، مانند امنیت شغلی، هزینه مسکن، خدمات درمانی و امکانات نگهداری از کودکان، ارزیابی شود.
نکته مشترک دو برنامه، ضرورت شفافیت در منابع مالی و مشخص شدن تعهدات شهرداری است. اگر هزینه‌ها و سازوکار تأمین اعتبار از ابتدا روشن نباشد، ادامه برنامه‌ها در بلندمدت ممکن است با دشواری روبه‌رو شود.
