آمار سزارین در ایران رکورد زد

نرگس خانعلی زاده – ضمیمه خانواده روزنامه اطلاعات| ما با یک نتیجه معکوس روبرو هستیم؛ نتیجه معکوس در برابر همه آن تلاش‌هایی که قصد داشتند تعداد سزارین‌ها را کاهش بدهند اما با رشد صعودی نمودار سزارین روبرو شدند!  اینطور که دکتر سودابه کاظمی، رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان در سومین کنگره کشوری چالش‌های بالینی زایمان بیان کرده است،  در حال حاضر آمار سزارین در ایران بالاتر از میانگین جهانی است: «حدود هفت تا هشت سال است که برنامه‌هایی با هدف کاهش آمار سزارین و افزایش زایمان طبیعی اجرا می‌شود، اما آنچه امروز شاهد آن هستیم این است که نه‌تنها تمایل به سزارین کاهش پیدا نکرده، بلکه حتی افزایش هم داشته است. آنقدر که به‌وضوح مشاهده می‌کنم که نه‌تنها زنان باردار نخست‌زا، بلکه حتی مادرانی که سابقه زایمان طبیعی داشته‌اند هم تمایل بالایی به انجام سزارین دارند.» یک نتیجه کاملا دور از انتظار! 

چرا سزارین پرطرفدار است؟

در واقع، تجربه بسیاری از مادران نشان می‌دهد که انتخاب نهایی آن‌ها برای انتخاب نوع زایمان، تحت تاثیر دو عامل قرار می‌گیرد؛ در مرحله اول ترس از درد غیرقابل کنترل و در مرحله بعد هم تمایل به برنامه‌ریزی برای روز زایمان. در واقع ترس از درد غیرقابل کنترل در زایمان طبیعی، یکی از قدرتمندترین عوامل روان‌شناختی است که زنان باردار را به سمت انتخاب سزارین سوق می‌دهد.

اما این ترس آنجا نقش موثری در انتخاب نهایی مادر بازی می‌کند که در بسیاری از جوامع، از جمله ایران، روایت‌های مربوط به زایمان طبیعی، بیشتر بر جنبه‌های دردناک و منفی تمرکز دارند تا بر جنبه‌های موفقیت‌آمیز و توانمندساز آن. اتفاقا هم ضعف ماجرا همین است؛ ضعف بر سر جنگ روایت‌ها!

اینکه یک مادر فقط همان ترس‌ها را می‌شنود و به دلیل خلأهای موجود در اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی، راه‌حل‌های عملی برای مقابله با این ترس و درد را نمی‌شناسد. برای همین است که بسیاری از مادران در آستانه تولد فرزندشان و با تکیه بر همین روایت‌ها، زایمان سزارین را انتخاب می‌کنند؛ چرا که بسیاری از این روایت‌های شخصی، تبدیل به یک الگوی عمومی در جامعه شده است.

به نظر می‌رسد مادران به سزارین روی نمی‌آورند چون سزارین را بهتر می‌دانند؛ بلکه به این سمت می‌روند چون زایمان طبیعی مطلوب، زایمانی بدون درد و همراه با حمایت کافی را در دسترس و تضمین شده نمی‌دانند. 

طبیعی و سزارین در کفه ترازو

البته که در مقایسه زایمان سزارین و طبیعی، زایمان طبیعی مزایای چشمگیری برای مادر و نوزاد دارد؛ بهبودی کوتاه‌تر و سریع‌تر مادر، کاهش خطرات جراحی و عفونت، انتقال آنتی‌بادی‌های مفید از مادر به نوزاد از طریق مسیر زایمان و … از جمله این مزایا هستند. اما بر کسی پوشیده نیست که  بزرگترین نقطه ضعف این نوع از زایمان،  تجربه درد شدید و کنترل‌نشده در صورت دسترسی نداشتن به روش‌های مؤثر مدیریت درد مانند اپیدورال است.

در مقابل، سزارین یک روش جراحی است که با ارائه یک مسیر قابل پیش‌بینی و رهایی از درد لحظه‌ای زایمان، آرامش خاطری نسبی برای مادران فراهم می‌کند؛ اما به همان اندازه هم عیب‌هایی جدی مانند بهبودی طولانی‌تر، احتمال بالاتر عفونت و خونریزی، وجود جای زخم دائمی و … دارد. به نظر می‌رسد که انتخاب آرمانی در این مقطع از زمان و با پیشرفت علم پزشکی، زایمان طبیعی اپیدورال و بدون درد است. زایمانی که می‌تواند نقطه ضعف زایمان طبیعی را بپوشاند. 

زایمان بدون درد؛ حق همه مادران است

مقاومت مادران در برابر زایمان طبیعی، ریشه در ترس از درد غیرقابل کنترل این روش دارد. سیاست‌های فعلی ترویج زایمان طبیعی زمانی به شکست تبدیل می‌شود که متولیان بهداشت، نتوانند این ترس را با ارائه یک استاندارد قابل اطمینان از مدیریت درد خنثی کنند.

اما این استاندارد، همان بی‌حسی اپیدورال است. اپیدورال یک روش بی‌حسی است که توسط متخصص بیهوشی، با تزریق دارو، درد انقباضات را محدود می‌کند. این روش، مزیت کلیدی زایمان طبیعی، یعنی حفظ هوشیاری مادر و مزایای بیولوژیک بودن زایمان را در حالی حفظ می‌کند که تنها جنبه منفی این زایمان، یعنی درد شدید در آن حذف شده است. اما آنچه این نوع زایمان را با اقبال قابل توجهی روبرو نکرده و باعث شده است که سیر صعودی انتخاب زایمان سزارین همچنان ادامه داشته باشد، جا نیفتادن اپیدورال به عنوان یک اولویت زیرساختی در سیستم درمانی ایران است.

نبود دسترسی سریع، مطمئن و همیشگی به متخصص بیهوشی و تجهیزات لازم، باعث می‌شود مادر نداند که آیا در زمان نیاز واقعی، اپیدورال در دسترس خواهد بود یا خیر. موضوعی که دکتر سودابه کاظمی، رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان هم بر آن تاکید دارد و می‌گوید:«سازمان بهداشت جهانی تأکید دارد که هیچ مادری نباید صرفاً به دلیل ترس از درد، به سزارین روی بیاورد.

وقتی ما نتوانسته‌ایم امکان زایمان بدون درد یا همان زایمان اپیدورال را در بیمارستان‌های دولتی فراهم کنیم، چگونه می‌توان از مادران انتظار داشت  زایمان طبیعی را انتخاب کنند؟ چرا حق طبیعی مادری که خواهان زایمان در محیطی آرام و کم‌درد است، نادیده گرفته می‌شود؟» پرسشی که می‌تواند سرنوشت نمودار انتخاب سزارین و طبیعی را دچار تغییراتی جدی کند!