مرور نامه‌های جواهر لعل نهرو به دخترش/ «نگاهی به تاریخ جهان» چه طور شکل گرفت؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، جواهر لعل نهرو تاریخدان، سیاستمدار و اولین نخست وزیر هند پس از اعلام استقلال این کشور از انگلستان بود. او سال ۱۸۸۹ متولد شد و سال ۱۹۶۴ درگذشت. تابستان ۱۹۲۸ دختر نهرو ایندیرا ۱۰ سال داشت و در شهری ییلاقی دور از پدرش به سر می‌برد. نهرو در آن تابستان، مجموعه نامه‌هایی برای ایندیرا نوشت که در آن‌ها داستان آفرینش زمین و پیدایش زندگی را با زبانی ساده برایش تعریف کرد. تشکیل قبایل نخستین آدم‌ها و اجتماعات بشر هم از دیگر موضوعاتی بود که نهرو در آن نامه‌ها برای دخترش می‌نوشت. مجموعه این نامه‌ها که ۳۰ عنوان بود، کمی بعد در قالب کتاب «نامه‌های پدری به دخترش» چاپ و طی سال‌های مختلف تجدیدچاپ شد.

سال ۱۹۳۰ که نهرو یکی از دوره‌های زندان و حبسش را پشت سر می‌گذاشت، تصمیم گرفت از اوقات فراغت و بیکاری خود در زندان استفاده کرده و نامه‌های دیگری برای دخترش بنویسد. این نامه‌ها طی ۳ سال از اکتبر ۱۹۳۰ تا اوت ۱۹۳۳ در دوره‌های مختلف زندانی بودن نهرو نوشته شدند و او در آن‌ها، به تاریخ جهان پرداخت. اواخر سال ۱۹۳۳ نهرو در حال آماده شدن برای آزادی از زندان بود و نامه‌های این دوره از زندگی‌اش را مرور و برای چاپ آماده کرد. اما چون ۱۲ فوریه ۱۹۳۴ دوباره زندانی شد، خواهرش ویجایا لکشمی پاندیت نامه‌ها را تنظیم کرد و با عنوان «نگاهی به تاریخ جهان» در قالب یک مجموعه ۲ جلدی به چاپ سپرد.

نهرو در سال ۱۹۳۴ در زندان بود که کتاب زندگی خود را با عنوان «زندگی من» نوشت. اما ترتیب انتشار ترجمه این دو کتاب نهرو یعنی «نگاهی به تاریخ جهان» و «زندگی من» در ایران، به طور عکس اتفاق افتاد. یعنی ابتدا «زندگی من» ترجمه و چاپ شد و سپس نوبت به «نگاهی به تاریخ جهان» رسید.

«نگاهی به تاریخ جهان» سال ۱۹۳۸ نایاب شد و نهرو برای چاپ جدید، این کتاب را مورد تجدیدنظر قرار داد و ضمن اعمال اصلاحات، یک فصل هم به آن اضافه کرد. چاپ دوم کتاب هم کمیاب شد و چاپ سومش در سال ۱۹۴۲ در دوران جنگ جهانی دوم منتشر و تا پایان جنگ نایاب شد. این کتاب سال ۱۹۴۷ که هند استقلال خود را به دست آورد، برای چاپ چهارم آماده و ژانویه ۱۹۴۹ در لندن چاپ شد. ترجمه فارسی محمود تفضلی از این کتاب براساس نسخه چاپ چهارمش انجام شده است. این مترجم، کتاب را از نسخه انگلیسی به فارسی برگردانده که چاپ اولش مربوط به سال ۱۳۳۸ است و طی روزهای گذشته به چاپ بیست و هفتم رسیده است.

محمود تفضلی به عنوان مترجم اثر، برای بازگردانی آن دست به یک تقسیم‌بندی زد. نسخه اصلی انگلیسی، تک جلدی و شامل ۹۹۲ صفحه است. چون در ایران آن روزها، امکان چاپ کتاب تک جلدی با آن ویژگی وجود نداشت (حروف ریز روی کاغذ نازک بیبلیک)، چاپ نسخه فارسی در قالب یک مجموعه ۳ جلدی انجام شد؛ جلد اول تا آخر نامه ۹۵ مربوط به دوره‌های تاریخی مختلف تا آخر قرن هجدهم و آستانه انقلاب‌های بزرگ آن قرن است. جلد دوم، ۶۰ نامه را شامل می‌شود که تا آخر جنگ جهانی اول را توضیح می‌دهند و جلد سوم هم ۴۱ نامه و یک نامه ضمیمه است مطالبش درباره دنیای پس از جنگ هستند.

جواهر لعل نهرو چهلمین نامه کتاب «نگاهی به تاریخ جهان» را که ۶ مه ۱۹۳۳ نوشته شده، این گونه شروع می‌کند:

«اکنون مدت زیادی است که از چین دور مانده‌ایم. بگذار دوباره به آنجا بازگردیم و داستان خود را دنبال کنیم و ببینیم در موقعی که در غرب رم سقوط کرد و در هند با تشکیل شدن سلطنت گوپتاها یک دوران تجدید حیات ملی آغاز شد در چین چه اتفاقی روی داد؟

قیام و ارتقای رم و سقوط آن در چین اثر بسیار ناچیزی داشت. آن ها از یکدیگر خیلی دور بودند و هرکدام راه خود را جدا از دیگری دنبال می کردند. اما سابقا برایت گفتم که گاهی اوقات موقعی که حکومت چین قبایل آسیای مرکزی را از مرزهای خود و از محل سکونتشان می راند این امر در اروپا و در هند عواقب ناگواری به بار می آورد. این قبایل با قبیله های دیگری که به وسیله چین رانده می شدند به سوی مغرب و جنوب می رفتند. دولت ها و سلطنت ها را واژگون می ساختند و آشفتگی های فراوان به وجود می آوردند. بسیاری از آن ها هم در اروپای شرقی و در هند سکونت گزیدند.

البته میان رم و چین تماس ها و ارتباط‌های مستقیمی هم وجود داشت و گاهی اوقات سفیرانی میان دو کشور مبادله می شد. نخستین سفیری از این قبیل که به چین آمد و در کتاب‌های چینی به او اشاره شده است بنا به گفته چینی‌ها از جانب امپراتور «آن_تون» و در سال ۱۶۶ بعد از میلاد آمده است. این «آن_تون» مسلما هیچ کس جز «مارکوس اورلیوس آنتونیوس» نیست که در یکی از نامه های سابقم به او اشاره کردم.»

مخاطبی که کتاب «نگاهی به تاریخ جهان» را به دست می گیرد، در جلد اول با کلیاتی از حوادث مهم تاریخ هند و جهان به ویژه ۲۰۰ سال اخیر روبرو می شود. در جلد دوم وقایع اروپا پیش از جنگ جهانی اول، انقلاب فرانسه، انقلاب صنعتی انگلستان و پیامدهای آن مرور می‌شوند. نهرو در نامه‌های جلد دوم، دوباره به دوره ۲۰۰ ساله پیش از جنگ جهانی اول گریز می‌زند و وقایع جهان را در قرون هجدهم و نوزدهم مرور می‌کند. او در فصلی مستقل، به بیداری مردم ایران و هند می‌پردازد و رشد و تکوین مبارزات مردم ایران را تبیین می‌کند. در جلد دوم نسخه فارسی این کتاب، به این موضوعات هم پرداخته شده است: جنگ های داخلی آمریکا، دست درازی انگلستان به کشورهای دیگر، رشد استعمار آمریکا، زوال روسیه تزاری، انقلاب اکتبر این کشور، جنگ های چین و ژاپن و نقشه جدید اروپا.

وقایع جهان در قرن بیستم ازجمله مبارزات جمهوری خواهان ایرلند، ظهور مصطفی کمال (آتاتورک) در ترکیه، نهضت گاندی در هند، انقلاب و ضد انقلاب در چین، فعالیت فاشیست‌ها در ایتالیا، مشکلات شوروی، اقدامات ژاپن برای توسعه، پیشرفت‌های علمی جهان، جنگ جهانی دوم و مبارزه آمریکا و انگلیس برای رهبری جهان هم ازجمله موضوعاتی هستند که جواهر لعل نهرو در نامه های جلد سوم «نگاهی به تاریخ جهان» روی آن ها متمرکز بوده است.

۵۹۵۹