دلیل افزایش میانگین سنی بازیکنان در جام جهانی ۲۰۲۶ چیست؟
بسیاری معتقد بودند جام جهانی ۲۰۲۲ آخرین حضور کریستیانو رونالدو و لیونل مسی در بزرگترین تورنمنت فوتبال جهان خواهد بود. درباره رونالدو این بحث مطرح شد که شاید تیم ملی پرتغال بدون او عملکرد بهتری داشته باشد و در مورد مسی نیز قهرمانی با آرژانتین در قطر باعث شد بسیاری باور داشته باشند او دیگر چیزی برای اثبات ندارد و جایگاهش بهعنوان یکی از بزرگترین بازیکنان تاریخ فوتبال تثبیت شده است.
البته این نگاه فقط به رونالدو و مسی محدود نمیشد. لوکا مودریچ، ایوان پریشیچ و مانوئل نویر نیز به دلیل بالا رفتن سن یا مشکلات ناشی از مصدومیت، در آستانه پایان دوران حضورشان در تیمهای ملی به نظر میرسیدند و تصور میشد جای خود را به نسل جوانتر بدهند. با این حال، برخلاف این پیشبینیها، بسیاری از این ستارههای باتجربه همچنان در بالاترین سطح فوتبال ملی حضور دارند و هر پنج بازیکن یادشده در جام جهانی ۲۰۲۶ نیز برای تیمهای ملی خود به میدان رفتهاند.
البته همه این بازیکنان در این دوره نقش ثابتی در ترکیب اصلی تیمهایشان نداشتهاند، اما نکته قابل توجه این است که بسیاری از تیمهای حاضر در جام جهانی ۲۰۲۶ همچنان ارزش ویژهای برای تجربه قائل هستند. برخلاف فوتبال باشگاهی که در آن تیمها اغلب روی استعدادهای جوان سرمایهگذاری میکنند و حتی آینده خود را بر پایه بازیکنان کمسنوسال میسازند، در فوتبال ملی و بهویژه در تورنمنتهای بزرگی مانند جام جهانی، هدف اصلی کسب موفقیت در همان مقطع زمانی است.
برخی تیمها این هدف را با اتکا به جوانان دنبال میکنند، اما برای بسیاری از تیمها، تجربه همچنان یک مزیت مهم به شمار میرود. اگرچه تجربه ویژگی تازهای در فوتبال نیست، اما شواهد نشان میدهد اهمیت آن بیش از گذشته افزایش یافته است. آمار میانگین سنی تیمها و فهرست بازیکنان حاضر در جام جهانی نیز این موضوع را تأیید میکند. بر اساس آمار، میانگین سنی ترکیبهای اصلی تیمها در جام جهانی ۲۰۲۶ به ۲۸ سال و ۱۱۷ روز رسیده که بالاترین میانگین ثبتشده در تاریخ این رقابتها از سال ۱۹۶۶ تاکنون محسوب میشود و رکورد قبلی را ۱۰۶ روز پشت سر گذاشته است.
پیش از جام جهانی ۲۰۲۶، رکورد بالاترین میانگین سنی ترکیبهای اصلی تیمها با ۲۸ سال و ۱۱ روز در اختیار جام جهانی ۲۰۱۸ بود، رقابتهایی که برای نخستین بار میانگین سنی بازیکنان حاضر در ترکیب اصلی از ۲۸ سال فراتر رفت. در فاصله سالهای ۱۹۸۲ تا ۲۰۱۴، میانگین سنی ترکیبهای اصلی تیمها همواره بین ۲۷ سال و ۱۸ روز تا ۲۷ سال و ۲۴۸ روز در نوسان بود، اما در چند دوره اخیر این رقم روندی صعودی داشته است. رکوردشکنی جام جهانی ۲۰۲۶ نیز چندان دور از انتظار نبود، زیرا در این دوره تعداد زیادی از بازیکنان باتجربه، از اواخر دهه ۳۰ سالگی تا حتی اوایل دهه ۴۰ زندگی، همچنان در بالاترین سطح فوتبال ملی حضور دارند. این موضوع در آمار نیز مشهود است، از میان ۱۰ تن از مسنترین بازیکنانی که تاکنون در تاریخ جام جهانی به میدان رفتهاند، چهار نفر در جام جهانی ۲۰۲۶ حضور داشتهاند؛ آماری که هیچیک از دورههای قبلی به آن نزدیک هم نشدهاند.
فهرست بازیکنان باتجربه جام جهانی ۲۰۲۶ به همینجا ختم نمیشود. مانوئل نویر (۴۰ سال و ۹۴ روز)، ووزینیا از کیپورد (۴۰ سال و ۳۰ روز)، فرناندو موسلرا (۴۰ سال و ۱۱ روز)، یوتو ناگاتومو (۳۹ سال و ۲۸۷ روز) و ارنان گالیندز (۳۹ سال و ۹۳ روز) نیز در میان ۲۵ تن از مسنترین بازیکنان تاریخ جام جهانی قرار گرفتهاند.
جام جهانی ۲۰۲۶ همچنین شاهد ثبت چندین رکورد سنی دیگر بوده است. دن برن در ۳۴ سال و ۵۸ روزگی، در دیدار انگلیس مقابل مکزیک، مسنترین بازیکن غیر دروازهبان این کشور از زمان استنلی متیوز در جام جهانی ۱۹۵۰ لقب گرفت که نخستین حضورش را در این رقابتها تجربه میکرد. همچنین سه نفر از چهار مسنترین بازیکنانی که از سال ۱۹۶۶ تاکنون در مرحله حذفی جام جهانی به میدان رفتهاند، در همین دوره حضور داشتهاند. از سوی دیگر، تیمهای کیپورد و کلمبیا نیز بهترتیب با میانگین سنی ۳۱ سال و ۱۹۷ روز و ۳۰ سال و ۳۴۴ روز، مسنترین ترکیبهای اصلی تاریخ مراحل حذفی جام جهانی را مقابل آرژانتین و غنا به میدان فرستادند.
ایران نیز در دیدار مرحله گروهی مقابل بلژیک، با میانگین سنی ۳۲ سال و ۱۸۱ روز، مسنترین ترکیب اصلی ثبتشده در تاریخ جام جهانی از سال ۱۹۶۶ تاکنون را روانه میدان کرد.
به این ترتیب، جام جهانی ۲۰۲۶ را میتوان «باتجربهترین» دوره تاریخ این رقابتها دانست. البته میتوان اینطور استدلال کرد که فوتبال جهان در حال نزدیک شدن به پایان دوران نسلی از ستارههاست، بازیکنانی که به دلیل کیفیت فوقالعاده و سالهای طولانی حضور در اوج، حتی پس از ۳۰ سالگی نیز همچنان از مهرههای کلیدی تیمهایشان محسوب میشوند.
با این حال، دلایل زیادی وجود دارد که نشان میدهد میانگین سنی بازیکنان حاضر در جام جهانی در آینده نیز همچنان افزایش خواهد یافت. اگر روند جامهای جهانی از سال ۱۹۶۶ تاکنون را بررسی کنیم، میانگین سنی بازیکنان بهتدریج افزایش یافته است. این اتفاق چندان عجیب نیست، زیرا بازتابی از پیشرفتهای بزرگی محسوب میشود که طی چند دهه اخیر در دنیای ورزش رخ داده. امروزه شناخت بهتر از تغذیه، فیزیولوژی بدن، علم تمرین و پزشکی ورزشی، در کنار پیشرفت فناوری و حتی تحلیل دادهها، به بازیکنان کمک کرده تا مدت بیشتری در بالاترین سطح فوتبال بازی کنند و در جامهای جهانی بیشتری حضور داشته باشند.
با این حال، یک تهدید جدی برای ادامه این روند وجود دارد، تعداد مسابقات بازیکنان بیش از هر زمان دیگری افزایش پیدا کرده. با وجود تمام بحثهایی که در سالهای اخیر درباره سلامت و رفاه بازیکنان مطرح شده، تعداد مسابقات در بالاترین سطح فوتبال نهتنها کاهش نیافته، بلکه بیشتر هم شده است. تغییر فرمت لیگ قهرمانان اروپا باعث افزایش تعداد بازیها شده، برگزاری جام جهانی باشگاهها با فرمت جدید نیز مسابقات بیشتری به تقویم اضافه کرده. همچنین افزایش تعداد تیمهای جام جهانی از ۳۲ به ۴۸ تیم و گسترش رقابتهای یورو از ۱۶ به ۲۴ تیم، تعداد بازیها را بیشتر کردهاند.
با توجه به درآمد هنگفت این رقابتها، بعید به نظر میرسد برگزارکنندگان در آینده نزدیک تصمیمی برای کاهش تعداد مسابقات بگیرند. هرچند افزایش تعداد تعویضهای مجاز تا حدی فشار بدنی روی بازیکنان را کاهش داده است، اما این موضوع بهتنهایی نمیتواند سلامت بلندمدت آنها را تضمین کند؛ بهویژه برای بازیکنانی که از ۱۶، ۱۷ یا ۱۸ سالگی وارد تیمهای بزرگ میشوند و سالها در بالاترین سطح فوتبال بازی میکنند.
با وجود همه این مسائل، میتوان گفت جام جهانی ۲۰۲۶ تا حد زیادی تحت تأثیر نسل باتجربه فوتبال جهان قرار داشته است، نسلی از بازیکنان که بسیاری معتقد بودند سالها پیش از فوتبال ملی خداحافظی کنند، اما همچنان در بالاترین سطح میدرخشند و نقش مهمی در موفقیت تیمهایشان دارند. همین موضوع باعث شده این دوره از جام جهانی برای بسیاری از هواداران یادآور خاطرات گذشته باشد و فرصتی دوباره برای تحسین برخی از بزرگترین ستارههای تاریخ فوتبال فراهم کند.
اگر فوتبال باشگاهی امروز بیش از هر زمان دیگری به جوانان میدان میدهد و شعارش این است که «اگر به اندازه کافی خوب باشی، برای بازی کردن سن و سال اهمیتی ندارد»، در جام جهانی شرایط متفاوت است؛ اینجا تجربه همچنان ارزش بالایی دارد و گاهی باید آنقدر جوان باشی که بتوانی در کنار ستارههای باتجربه به میدان بروی.
