چکاپ قلب از چه سنی لازم است؟ | اگر در خانواده‌تان سابقه سکته قلبی دارید، حتما به این نکته توجه کنید

همشهری‌آنلاین – پروانه بندپی: برای بیشتر مردم، زمان شروع بررسی بیماری‌هایی مثل دیابت یا فشارخون تقریبا روشن است، اما درباره سلامت قلب ابهام‌های زیادی وجود دارد. خیلی‌ها نمی‌دانند از چه سنی و تحت چه شرایطی باید برای بررسی سلامت قلب خود به پزشک مراجعه کنند یا چه زمانی نوار قلب، اکو و دیگر بررسی‌های تخصصی لازم است. این سردرگمی و ناآگاهی در حالی وجود دارد که بیماری‌های قلبی و عروقی، مهم‌ترین عامل مرگ‌ومیر در دنیا و در کشور ما هستند.

اولین قدم برای حفظ سلامت قلب

برای بیماری‌هایی مثل دیابت، فشار خون و حتی برخی سرطان‌ها، دستورالعمل‌های نسبتاً مشخصی درباره سن شروع غربالگری و فواصل انجام آن وجود دارد، اما درباره قلب، متخصصان بیشتر از آنکه از واژه «چکاپ قلب» استفاده کنند، روی «ارزیابی خطر قلبی ـ عروقی» تمرکز دارند؛ یعنی ابتدا باید مشخص شود هر فرد تا چه اندازه در معرض سکته قلبی یا بیماری عروق کرونر قرار دارد و سپس درباره نیاز یا عدم نیاز به بررسی‌های تخصصی تصمیم گرفته شود.

این یعنی ممکن است دو فرد ۴۵ساله، برنامه کاملاً متفاوتی برای مراقبت از قلب خود داشته باشند. فردی که فشار خون، دیابت، چربی خون بالا، چاقی، سابقه مصرف سیگار یا سابقه سکته زودرس در خانواده دارد، شاید به بررسی‌های بیشتری نیاز داشته باشد. اما فرد دیگر در همان سن که هیچ عامل خطری ندارد، می‌تواند تنها با کنترل منظم فشار خون، قند خون، چربی خون و اصلاح سبک زندگی تحت مراقبت قرار گیرد.

به همین دلیل، متخصصان قلب تأکید می‌کنند که اولین قدم برای حفظ سلامت قلب، نه انجام اکو یا تست ورزش، بلکه شناخت عوامل خطر است؛ فشار خون بالا، افزایش کلسترول، دیابت، کم‌تحرکی، اضافه‌وزن، مصرف دخانیات، رژیم غذایی ناسالم و سابقه خانوادگی بیماری قلبی، سال‌ها قبل از بروز اولین علامت می‌توانند روند آسیب به رگ‌های قلب را آغاز کنند. نکته مهم این است که اغلب این عوامل خطر، در مراحل اولیه هیچ علامتی ایجاد نمی‌کنند و فرد ممکن است کاملاً احساس سلامتی داشته باشد.

چه کسانی باید زودتر پیگیر سلامت قلب باشند؟

دکتر منوچهر قارونی قاسمی، متخصص قلب و عروق و استاد دانشگاه در این زمینه به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «برای اطمینان از سلامت قلب لازم نیست همه افراد از سن مشخصی هر سال نوار قلب انجام دهند. قبل از هر چیز باید ببینیم فرد در چه خانواده‌ای متولد شده و چه سابقه‌ای از بیماری‌های قلبی ـ عروقی در بستگان درجه یک او وجود دارد. اینکه پدر، مادر، پدربزرگ یا مادربزرگ فرد دچار سکته قلبی، فشار خون بالا، دیابت یا سایر بیماری‌های قلبی بوده‌اند یا نه، نقش مهمی در تعیین زمان آغاز بررسی‌های قلبی دارد.»

به گفته این متخصص قلب، «افرادی که در خانواده خود سابقه سکته قلبی زودرس یا بیماری‌های قلبی ـ عروقی دارند، نباید منتظر رسیدن به سنین میانسالی بمانند. اگر پدر یا پدربزرگ فرد براثر سکته قلبی فوت کرده‌اند یا مادر، مادربزرگ و سایر بستگان نزدیک او سابقه بیماری قلبی یا فشار خون بالا دارند، بهتر است از همان سنین زیر ۳۰ سال برای ارزیابی وضعیت قلب و عوامل خطر به پزشک مراجعه کنند و تحت نظر باشند.»

دکتر قارونی تأکید می‌کند که «در مقابل، افرادی که سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی ـ عروقی ندارند، معمولاً نیازی به انجام روتین نوار قلب یا اکوکاردیوگرافی ندارند. برای این افراد کافی است از حدود ۲۰ سالگی، فشار خون، قند خون و چربی خون به‌ طور دوره‌ای اندازه‌گیری و کنترل شود و در صورت صلاحدید پزشک، بررسی‌های تکمیلی انجام گیرد.»

این متخصص قلب البته روی این نکته هم تاکید می‌کند که «سن، تنها عامل تعیین‌کننده نیست و گاهی شرایط فرد باعث می‌شود بررسی‌های قلبی از سنین پایین‌تر شروع شود.» به گفته قارونی، «اگر فردی سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس داشته باشد یا به دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بالا، چاقی مبتلا باشد، سیگار مصرف کند یا علائمی مثل درد قفسه سینه، تنگی نفس، تپش قلب یا سنکوپ (غش) را تجربه کند، ممکن است پزشک حتی در سنین زیر ۲۰ سال هم انجام بررسی‌های تکمیلی را ضروری بداند.»

نوار قلب فقط در این شرایط لازم است

این متخصص قلب در ادامه به یکی از باورهای نادرست رایج درباره چکاپ قلب اشاره می‌کند و می‌گوید: «غربالگری سلامت قلب از ۲۰ سالگی با ارزیابی عوامل خطر آغاز می‌شود، نه با انجام روتین نوار قلب. نوار قلب، اکو، تست ورزش و سایر آزمایش‌های تخصصی زمانی ارزش تشخیصی دارند که بر اساس علائم بیمار یا وجود عوامل خطر و به تشخیص پزشک درخواست شوند، نه صرفاً برای اطمینان خاطر یا به عنوان یک چکاپ سالانه.»

بیشتر بخوانید؛

• خیلی‌ها فکر می‌کنند قلب سالمی دارند اما واقعیت برعکس است

• افزایش نگران‌کننده آمار سکته قلبی در جوانان

• بیماری‌ها را فقط گردن ژنتیک نیندازید؛ سبک زندگی‌تان را تغییر دهید

• آیا کودکان هم سکته قلبی می‌کنند؟!

همه عوامل خطر را بشناسید

شاید بهتر باشد به جای پرسیدن این سؤال که «از چه سنی باید نوار قلب بگیریم؟»، بپرسیم «از چه سنی باید سلامت قلب را جدی بگیریم؟» پاسخ متخصصان روشن است؛ از همان سال‌های جوانی. نه به این معنی که همه افراد به بررسی‌های تشخیصی قلب نیاز دارند، بلکه به این معنی که همه باید عوامل خطر خود را بشناسند، فشار خون، قند خون و چربی خون را به‌موقع کنترل کنند، سیگار نکشند، وزن خود را در محدوده سالم نگه دارند و فعالیت بدنی منظم داشته باشند.

از سوی دیگر، افرادی که درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس غیرطبیعی، تپش قلب، کاهش تحمل فعالیت یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی زودرس دارند، نباید منتظر رسیدن به سن خاصی بمانند و لازم است هرچه زودتر توسط پزشک متخصص ارزیابی شوند.