میراث عاشورایی ایران در قاب اربعین؛ جشنوارهای از آیین های مردمی
اربعین در ایران فقط به راهپیمایی محدود نمیشود؛ هر شهر و روستا با آیینی ویژه، بخشی از فرهنگ عاشورایی خود را به نمایش میگذارد؛ از ارسال بادبزنهای حصیری بافق برای زائران پیاده گرفته تا شله مشهدی، تعزیه جابر اصفهان و میزبانی اهالی خوزستان از زائران.
به گزارش همشهری آنلاین، تاکنون ۴۹۱ عنصر آیینی مرتبط با محرم و صفر در فهرست ملی ثبت شده است. فقط در سال گذشته ۱۱ عنصر جدید مرتبط با محرم و صفر از استانهای بوشهر، اصفهان، سمنان و تهران به این فهرست اضافه شده است.
بادبزن حصیری
در سالهای اخیر اهالی شهر بافق چند ده هزار بادبزن سنتی این شهر را برای شرکتکنندگان در راهپیمایی اربعین ارسال میکردند که امسال این برنامه در رویدادهای گردشگری ایران به ثبت رسید. این رویداد از ارسال ۲۰ هزار بادبزن در سالهای ابتدایی آغاز شد تا اینکه امسال نزدیک به ۱۰۰ هزار بادبزن با دستان مردم ساخته و برای توزیع در مسیر پیادهروی اربعین بین موکبها توزیع شد. رویداد فرهنگی ـ مذهبی با عنوان «نسیم اربعینی»، نمادی از پیوند هنر اصیل حصیربافی بافق با فرهنگ عاشورا و روحیه خدمترسانی مردم است.
شلهمشهدی
شله مشهدی یکی از نذریهای سنتی مشهد در ایام ماه محرم و صفر و بهخصوص در ایام اربعین حسینی محسوب میشود. شله در سال ۱۳۹۱ در فهرست میراث معنوی کشور ثبت ملی شد و معمولاً در روستاها و مکانهایی که امکانش باشد، شله را بر روی اجاقهای چوبی که با کنده درختان گرم میشود، میپزند تا اصالت و طعم واقعی آن نیز حفظ شود.
تعزیه جابر
تعزیهخوانی در اصفهان جایگاه ویژهای دارد، بهخصوص اینکه آنها برای اربعین رسم تعزیهخوانی دارند. در این آیین که دهههاست برگزار میشود، تعزیهخوانان واقعه اربعین حسینی را با موضوع «جابر بن عبدالله انصاری» به نمایش در میآورند. آیین با حرکت کاروان عزاداری در معابر شهر آغاز میشود و هیئتهای مذهبی نیز در طول مسیر، این کاروان را همراهی میکنند.
علم واچینی
مراسم علم واچینی در روستای امامزاده هارون الموت غربی برگزار میشود که هر سال همزمان با روز اربعین، مردم از روستاهای دور و نزدیک به این روستا آمده و رخت علم را باز کرده و با نوحههایی از سرودههای مردم منطقه به عزاداری میپردازند. امامزاده هارون، آرامگاه هارون بن موسی، فرزند موسی کاظم و برادر علی بن موسی، مربوط به دوره صفوی است که در الموت غربی استان قزوین واقع شده است.
روستای خلیفه حیدر
روستای خلیفه حیدر سالهاست که در ایام اربعین به استقبال زائران اربعین میرود. کاروان زائران کربلا پس از چند ساعت پیادهروی از شوشتر در مسیر شعیبیه به رودخانه دز میرسند. قایقهای اهالی روستای خلیفه حیدر در کنار ساحل رود منتظرند تا زائران را از رودخانه عبور دهند. اهالی روستا آن سوی رود دز با مداحی، برافراشتن بیرق و طبقهای پذیرایی از زائران استقبال میکنند. اهالی روستای خلیفه حیدر، خوشامدگویان آنها را به سمت مکانهای استراحت هدایت میکنند تا پس از توقفی کوتاه، مسیر پیادهروی را به سمت حرم اباعبدالله (ع) ادامه دهند.
زنان شاهرودی
در شاهرود، در منبرخانهها یا محل عزاداری زنانه، زنان از شب چهاردهم محرم تا شب اربعین تعزیه اجرا میکنند و در شب اربعین غذاهای نذری مانند آش شلهقلمکار و هلیم میپزند که مواد اولیه آنها از نذریهای مردم تأمین میشود و پس از پایان عزاداری و روضهخوانی، در صبح اربعین بین مردم پخش میکنند.
.
