پایان مرمت خانه ۱۵۰ ساله محسنی در اراک | موزه اسناد تاریخی یا خانه فرهنگ؟

به گزارش همشهری آنلاین، خانه تاریخی محسنی در میان خانه‌های تاریخی اراک جایگاه متفاوتی دارد؛ بنایی متعلق به دوره قاجار که بیش از ۱۵۰ سال قدمت دارد و به‌دلیل وسعت، ساختار معماری و تزئیناتش از بناهای شاخص تاریخی اراک محسوب می‌شود.
رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی شهر اراک، با پایان عملیات مرمت خانه محسنی تأکید کرده است که نگاه مدیریت شهری نباید در مرمت بناهای تاریخی متوقف شود و این ساختمان‌ها باید با تعریف کاربری‌های فرهنگی و اقتصادی، به چرخه زندگی شهری بازگردند. بر اساس این رویکرد، برای خانه محسنی نیز کاربری‌های متنوعی پیشنهاد شده است؛ بخشی از بنا می‌تواند به موزه اسناد تاریخی اراک اختصاص پیدا کند و بخش‌های دیگر برای فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی و هنری، گالری‌ها و برگزاری رویدادهای شهری مورد استفاده قرار گیرد.

به گفته پیمان عین‌القضاتی، اراک به‌عنوان یکی از شهرهای تاریخی و برنامه‌ریزی‌شده کشور، در گذشته حدود ۴۴۰ خانه تاریخی داشته که متأسفانه بخشی از این میراث به دلیل نبود رسیدگی و انگیزه کافی تخریب شده است؛ موضوعی که تنها به معنای از بین رفتن یک ساختمان نیست، بلکه بخشی از هویت و حافظه شهری را نیز از میان می‌برد.
عین‌القضاتی گفت: عملیات مرمت خانه محسنی به پایان رسیده و این بنا آماده بهره‌برداری است و رویکرد شورا پس از مرمت، احیای این مجموعه و بازتعریف کاربری آن است. او با تاکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و گروه‌های مردمی، یادآور شد: هدف این است که مجموعه ضمن ایفای نقش فرهنگی، بتواند بخشی از هزینه‌های نگهداری و استمرار فعالیت خود را نیز از محل درآمدهای حاصل از فعالیت‌های فرهنگی تأمین کند.

روزگار سپری شده خانه محسنی

خانه محسنی در سال‌های گذشته یک ‌بار دیگر نیز در مسیر احیا قرار گرفت. در سال ۱۳۹۸ شهرداری اراک این بنا را با هدف تبدیل آن به موزه اسناد تاریخی شهرداری اراک تملک کرد و همان سال نیز بهره‌برداری از آن با این عنوان آغاز شد. در سال‌های بعد، بحث مرمت اصولی و استحکام‌بخشی بخش‌های آسیب‌دیده جدی‌تر شد و سرانجام برنامه‌ای برای مرمت حفاظتی و نجات‌بخشی بنا با نظارت اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی در دستور کار قرار گرفت. در این مسیر، بنیاد خیریه محسنی نیز در تأمین منابع و پیشبرد پروژه مرمت نقش داشت. مدیرکل میراث فرهنگی استان مرکزی در سال ۱۴۰۲ اعلام کرده بود که برنامه مرمت حفاظتی و استحکام‌بخشی بنا با اعتباری بیش از ۳۰ میلیارد ریال تهیه و تصویب شده و فاز نخست پروژه به پایان رسیده‌است.

شناسنامه فرهنگی استان مرکزی

خانه پنج هزار متری محسنی در اراک با قدمتی بیش از ۱۵۰ سال، به واسطه معماری خاص خود یکی از شاخص ترین بناهای دوره قاجار در این شهر محسوب می شود. آرایه‌ها و تزئینات ارزشمند معماری از جمله آجرکاری و ترکیب آجر و کاشی بویژه در بخش حوضخانه بنا زینت بخش این خانه تاریخی شده است. خانه تاریخی محسنی شامل بخش اندرونی و بیرونی، حمام، کالسکه خانه و بخشی به عنوان حوزه علمیه بوده و دارای یک حیاط مرکزی اصلی و پنج حیاط اختصاصی است. خانه محسنی، بازمانده‌ای از حضور یکی از خاندان‌های بانفوذ اراک در بافت تاریخی شهر است؛ خانه‌ای که نامش با خاندان حاج‌آقا محسن عراقی گره خورده و امروز از یک ملک خانوادگی و میراث خصوصی به یک سرمایه عمومی برای حافظه تاریخی شهر تبدیل شده است. خانه تاریخی محسنی به عنوان یکی از آثار ملی ایران نیز به ثبت رسیده‌است.
به گفته مهدی زندیه‌وکیلی، استاندار مرکزی، عمارت محسنی صرفا یک اثر تاریخی نیست، بلکه بخشی از هویت و شناسنامه فرهنگی استان مرکزی محسوب می‌شود.