۱۶۰ هکتار از حریم تختجمشید در آستانه الحاق به مرودشت | جدال بر سر حریم ادامه دارد | استعفای سرپرست پایگاه میراث جهانی
طرح الحاق حدود ۱۶۰ هکتار از حریم درجه ۲ تختجمشید به محدوده شهر مرودشت که از سال ۱۴۰۳ با مخالفت متولیان میراث فرهنگی همراه بود، بار دیگر به جریان افتاد و موفق به دریافت مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران شد. این مصوبه هنوز ابلاغ و اجرایی نشده است و امکان توقف آن وجود دارد.
به گزارش همشهری آنلاین از همین رو، سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید در اعتراض به مصوبه استعفای خود را اعلام کرده است تا شاید بتواند جلوی اجرای این مصوبه را بگیرد تا حریم درجه ۲ این اثر ثبت جهانیشده حفظ شود. با وجود این، شهردار مرودشت میگوید این طرح برای ایجاد توسعه جدید نیست و هدف آن ساماندهی محدودهای است که طی سالهای گذشته شکل گرفته.
چالشهای حریم درجه ۲ تختجمشید
یکی از چالشهای اصلی حریم درجه ۲ تختجمشید، وجود شهرک مهدیه است که حدود ۳۰ سال پیش بهتدریج شکل گرفت. حریم درجه ۲ به عنوان کمربند حفاظتی منظر بصری و تاریخی تختجمشید طراحی شده است و هرگونه فعالیت در آن باید تحت نظارت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی انجام شود. با این حال، در دهههای گذشته و پیش از اعمال ضوابط سختگیرانه کنونی، ساختوسازهایی مانند دانشگاه آزاد، کارخانه آزمایش، نمایندگی ایرانخودرو و تعمیرگاهها بدون نظارت کافی در این شهرک صورت گرفته است.
حالا بخشی از این حریم به به شهرداری مرودشت الحاق شده است؛ ماجرایی که موجب استعفای سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید شد. محمدجواد جعفری استعفای خود را برای دیده و شنیده شدن این مشکل عنوان میکند و به همشهری میگوید: «ماجرا از سال ۱۴۰۳ شروع شد. شهرداری مرودشت طرحی داشت که حدود ۱۶۰ هکتار از محدوده حریم درجه ۲ تختجمشید را به شهر اضافه کند. همان زمان اعتراض و مخالفت کردیم و معاونان وزارت و حتی وزیر درباره آن موضع گرفتند و قرار شد این موضوع ملغی شود.»
او با اشاره به طرح دوباره موضوع در سال جاری، تصریح میکند که طرح به تصویب شورای عالی شهرسازی رسیده است در حالی که پایگاه میراث جهانی تختجمشید، شورای راهبری این مجموعه و جامعه متخصصان میراث فرهنگی با آن مخالف هستند.
جعفری با بیان اینکه طرح فعلی هنوز ابلاغ و اجرایی نشده است، ادامه میدهد: «پیوست حریم درجه ۲ به محدوده شهری مرودشت هنوز ابلاغ نشده است و بنابراین هنوز برای جلوگیری از اجرای طرح فرصت وجود دارد و وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی و دستگاههای مسئول در حوزه راه و شهرسازی و استانداری باید موضوع را پیگیری کنند.»
به گفته او، کل محدوده شهرک مهدیه شامل ۴۰ هکتار شهرک اصلی و ۶۰ هکتار محورهای اطراف است که بهطور کامل فریز شده و هیچگونه گسترش جدیدی در آن مجاز نیست.
تدوین مسیر گردشگری
حریم درجه ۲ تختجمشید بخشی از پهنه حفاظتی پیرامون این اثر جهانی است و قرار گرفتن یک محدوده در آن به معنای ممنوعیت مطلق هرگونه فعالیت نیست، اما توسعه و ساختوساز در این پهنه باید با ضوابط حفاظتی و ارزشهای میراث جهانی مجموعه سازگار باشد.
سرپرست پایگاه میراث جهانی تختجمشید این توضیح را میدهد و میگوید که راهکار ساماندهی محدوده مورد نظر، گسترش شهر به سمت حریم تختجمشید نیست و گزینههای دیگری برای ساماندهی آن وجود دارد.
محمدجواد جعفری با بیان اینکه برای ساماندهی محور ورودی تختجمشید باید به جای توسعه شهری، یک طرح ویژه گردشگری و حفاظتی تدوین شود، میافزاید: «از آنجا که این محدوده ورودی مجموعه میراث جهانی تختجمشید است، باید مطالعات اجتماعی، مردمشناسی و باستانشناسی انجام شود و یک طرح ویژه گردشگری برای آن طراحی شود. این طرح میتواند در قالب طرح هادی روستایی و با رویکرد گردشگری تهیه شود تا ساماندهی منطقه بر اساس مطالعات کارشناسی و با نظارت میراث فرهنگی انجام گیرد.»
به گفته او، ارتفاع مجاز ساختوساز در حریم درجه دوم تختجمشید بین ۴.۵ تا ۸.۵ متر محدود شده و باید با ضوابط گردشگری سازگار باشد تا منظر بصری و تاریخی تختجمشید حفظ شود.
جعفری گسترش محدوده شهری مرودشت به سمت تختجمشید را مغایر با توصیههای یونسکو میداند و توضیح میدهد: «در پرونده ثبت جهانی تختجمشید نیز حفاظت از یکپارچگی اثر و مدیریت توسعه شهری و فعالیتهای پیرامونی اهمیت ویژهای دارد.»
پاسخ شهرداری: ساماندهی محدوده فعلی
شهردار مرودشت اما در پاسخ به پرسش همشهری درباره مبانی کارشناسی الحاق حریم درجه ۲ تختجمشید به شهر مرودشت، میگوید: «این طرح از سال ۱۴۰۰ آغاز شده است و در مراحل مختلف، مدیرکل وقت میراث فرهنگی استان، معاونان این اداره و مدیر پایگاه تختجمشید آن را تأیید کردند و موضوع در کمیته فنی وزارت راه و شهرسازی نیز مورد بررسی و تأیید قرار گرفته است.»
محمدرضا زارعی درباره نگرانیها از تأثیر این الحاق بر منظر و ارزشهای میراث جهانی تختجمشید نیز توضیح میدهد: «محدوده مورد نظر، پیش از این شکل گرفته و موضوع الحاق، ایجاد یک شهرک جدید نیست، بلکه ساماندهی و نظاممند کردن ساختوسازهای موجود است.»
او با بیان اینکه در این محدوده برای مسیر میدان تمدن تا میدان ملل با یک مشاور قرارداد امضا شده و این طرح زیر نظر ادارهکل راه و شهرسازی استان در حال پیگیری است، میگوید: «این مسیر قرار است بهعنوان محور گردشگری تثبیت شود. در این محدوده، میراث فرهنگی برای ساختوسازها ارتفاع ۸.۵ متر را مجاز دانسته است و بنابراین قرار نیست توسعهای جدید ایجاد شود که منظر تختجمشید را تحت تأثیر قرار دهد.»
زارعی تأکید کرد: «ما نمیخواهیم چیزی اضافه کنیم، فقط میخواهیم محدوده شکلگرفته را ساماندهی و نظاممند کنیم.»
نگرانی درباره خروج تخت جمشید از یونسکو
الحاق بخشی از حریم درجه ۲ تخت جمشید به مرودشت بهخودیخود موجب خروج این اثر از یونسکو نمیشود، اما زنگ خطرهایی به همراه دارد. مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان فارس با اعلام این مطلب به همشهری میگوید: «صرف قرار گرفتن روستای مهدیه در حریم درجه ۲ و الحاق آن به محدوده شهری، بهخودیخود به معنای خروج تختجمشید از فهرست میراث جهانی یونسکو نیست.»
بهزاد مریدی با بیان اینکه یونسکو زمانی وارد چنین موضوعاتی میشود که یکی از شاخصهای ثبت جهانی اثر دچار آسیب شود، میافزاید: «یکی از این شاخصها منظر اثر است و برای مثال، احداث یک سازه بلندمرتبه که به منظر جهانی تختجمشید آسیب بزند، میتواند موضوع را برای یونسکو جدی کند. در حال حاضر چنین اتفاقی در محدوده مورد بحث رخ نداده است. با این حال، از منظرهای دیگر نسبت به نزدیک شدن توسعه شهری به تختجمشید نگرانیهایی وجود دارد.»
رئیس میراث فرهنگی فارس درباره گزینههای جایگزین برای روستای مهدیه نیز ادامه میدهد: «بهتر بود این روستا بهعنوان روستای هدف گردشگری توسعه پیدا کند، نه اینکه کد روستایی آن لغو و موضوع الحاق آن به شهر دنبال شود و این روستا در ارتباط با مجموعه جهانی تخت جمشید، کارکرد گردشگری پیدا کند.»
مریدی در عین حال توسعه شهر به سمت تختجمشید را از منظرهای مختلف نگرانکننده میداند و میگوید: «بسیاری از پایگاههای جهانی دنیا تلاش میکنند فاصله خود را با شهر حفظ کنند. پیشروی شهر تا نزدیکی تختجمشید میتواند در شرایط مختلف، آسیبهایی برای این مجموعه ایجاد کند.»
رعایت ضوابط ساختوساز در حریم
معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری فارس نیز گفت: قرار گرفتن حریم یک اثر یا محدوده در حریم شهری به معنای از بین رفتن ضوابط آن نیست و مهم رعایت ضوابط ساختوساز در حریم است. محمود رضاییکوچی تاکید کرد: حریم دارای یکسری ضوابط است و چه الحاق صورت گرفته باشد و چه نگرفته باشد، موضوع مهم رعایت ضوابط حریم است.حریم یک مکان لزوما به این معنا نیست که آن محدوده در مالکیت یا اختیار همان مکان باشد؛ برای مثال در شهرها نیز پادگانهای نظامی، بناهای مذهبی و بافتهای فرسوده و تاریخی وجود دارند که برای خود و حریمشان محدودیتهایی در نظر گرفته شده است. رضاییکوچی با بیان اینکه مدیریت رسمی حریم میتواند به اجرای بهتر ضوابط کمک کند، گفت: اتفاقا اگر حریم یک مکان تحت مدیریت یک دستگاه رسمی کنترل شود، باعث میشود ضوابط و مقرراتی که در آن حریم وجود دارد، به شکل مناسبتری اجرایی شود و گاهی اوقات حتی ضمانتهایی برای اجرای این ضوابط ایجاد میکند. دستگاه متولی ساختوسازها را کنترل میکند تا ضوابط حریم رعایت شود و این موضوع، بهطور کلی درباره هر حریمی صدق میکند و اختصاصی به مرودشت ندارد.
حریمهای تختجمشید
- حریم درجه ۱ میراث جهانی تختجمشید با مساحتی حدود ۶ هزار هکتار، محدوده اصلی شهر تاریخی پارسه و شهر تاریخی استخر و بازماندههای همپیوند با این دو شهر بزرگ را دربر میگیرد.
- حریم درجه ۲ تختجمشید با گسترهای نزدیک به ۱۷ هزار هکتار، افزون بر اینکه محدوده این دو شهر تاریخی را زیر چتر حفاظت منظری خود قرار داده، دربردارنده ۱۱۰ اثر تاریخی دشت مرودشت است.
- حریم درجه ۳ نیز کوهستانهای این گستره را دربر میگیرد و ضوابط این محدوده تنها پیشگیرانه است و بر جلوگیری از تهدیدات صنایع آلاینده بزرگ متمرکز شده است.
.
