از «همه موشکها رهگیری شدند» تا بال کندهشده ای-۱۰؛ چه چیزهایی از اصابتهای ایران به پایگاههای آمریکا در منطقه پنهان ماند؟
در حالی که کشورهای هدف از رهگیری گسترده موشکهای ایران خبر میدهند، گزارشهای مستقل و اظهارات مقامهای آمریکایی از اصابت و خسارت به پایگاهها و جنگندههای این کشور در منطقه حکایت دارد.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: در حالی که اردن پس از حمله موشکی ایران اعلام کرد ۱۸ فروند از ۲۰ موشک شلیکشده را رهگیری کرده و ۲ موشک دیگر نیز در مناطق غیرمسکونی سقوط کردهاند، گزارشهای سیبیاس و رویترز در روز بعد از آسیب دیدن چند هواپیمای آمریکایی در پایگاه موفق السلطی، از جمله از دست رفتن بال یک فروند ای-۱۰ (A-۱۰) و آسیب دیدن حدود ۸ فروند اف-۱۵ (F-۱۵)، خبر دادند؛ روایتی که حتی با تکذیب صریح دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روبهرو شد اما یک مقام آمریکایی آن را تایید کرد. این ماجرا در کنار افشای خسارت سنگین پایگاه ناوگان پنجم آمریکا در بحرین، پس از ماهها انکار یا کماهمیت جلوه دادن آن، بار دیگر این پرسش را مطرح کرده است که در ساعات و روزهای نخست حملات ایران، چه میزان از خسارت واقعی پایگاههای آمریکا و متحدانش اعلام نمیشود.
از «۱۸ موشک رهگیری شد» تا آسیب به جنگندههای آمریکایی
مهمترین نمونه در روزهای اخیر حمله شب ۸ به ۹ (سهشنبه شب ۱۷ شهریور) سپتامبر ایران به پایگاه موفق السلطی در اردن است؛ پایگاهی در نزدیکی الازرق که محل استقرار بخشی از نیروهای هوایی آمریکا در منطقه است.
ارتش اردن بلافاصله اعلام کرد سامانههای پدافند هوایی این کشور با ۲۰ موشک بالستیک شلیکشده از ایران درگیر شدهاند و ۱۸ فروند را رهگیری و منهدم کردهاند. به گفته ارتش، ۲ موشک باقیمانده نیز در مناطق غیرمسکونی سقوط کردند و این حمله هیچ تلفاتی نداشت.
روایت اولیه آمریکا نیز تفاوت چندانی با این تصویر نداشت. منابع آمریکایی به رسانهها گفته بودند حمله تاثیری جدی بر نیروهای آمریکایی نداشته و همه نیروهای مستقر در اردن تحت حسابرسی قرار دارند.
اما روز ۱۰ سپتامبر (۱۹ شهریور)، سیبیاس به نقل از افرادی که «اطلاع مستقیم» از خسارت داشتند گزارش کرد یک فروند ای-۱۰ تاندربولت، معروف به وارتاگ (گراز وحشی؛ Warthog)، مورد اصابت قرار گرفته و یک بال خود را از دست داده است. بر اساس همین گزارش، حدود ۸ فروند اف-۱۵ نیز آسیبهای سبک دیدند، هرچند بعدا دوباره عملیاتی شدند.
این گزارش سپس از سوی رویترز نیز با استناد به یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود تایید شد. این مقام گفت یک ای-۱۰ آسیب جدی دیده و حدود ۸ فروند اف-۱۵ آسیب سبک دیدهاند. او همچنین گفت نیروهای آمریکایی برای مقابله با موج موشکی ایران حدود ۳۰ فروند موشک پاتریوت شلیک کردهاند.
نکته حتی مهمتر آن است که این بار یک مقام آمریکایی، نه صرفا یک رسانه یا منبع نزدیک به ایران، وقوع خسارت را تایید کرده است.
ترامپ در برابر گزارشها: «هیچ خسارتی نیست»
در میانه همین اختلاف، دونالد ترامپ روز ۱۰ سپتامبر (پنجشنبه ۱۹ شهریور) در مصاحبهای با شبکه نیوزنیشن درباره گزارش آسیب هواپیماهای آمریکایی گفت: «نه. هیچ خسارتی، هیچ چیز.»
بنابراین در این مورد مشخص، یک تناقض علنی وجود دارد. از یک سو رئیسجمهور آمریکا خسارت را بهطور کامل رد میکند و از سوی دیگر، یک مقام آمریکایی در همان روز به رویترز میگوید یک فروند ای-۱۰ بال خود را از دست داده و ۸ فروند اف-۱۵ آسیب دیدهاند؛ گزارش سیبیاس نیز بر اطلاعات منابع دارای اطلاع مستقیم استوار است.
تصاویر ماهوارهای چه میگویند؟
در مورد اردن، تصاویر ماهوارهای موجود تصویری پیچیدهتر از یک «رهگیری کامل و بدون اصابت» ارائه کردهاند.
در مورد حملات اواخر آگوست، تصاویر سنتینل-Sentinel-۲) ۲) از منطقه پایگاه موفق السطی، لکهای تیره در نزدیکی آشیانهها نشان میدادند که برخی تحلیلگران آن را آثار انفجار یا سوختگی دانستند. با این حال، بررسیهای متناظر نشان دادند نشانهای مشابه در تصاویر ۲۱ آگوست (۳۰ مرداد)، یعنی پیش از حمله، نیز دیده میشود. بنابراین این تصویر بهتنهایی نمیتواند اصابت موشک در آن حمله را ثابت کند.
این نکته مهم است، چون نشان میدهد تصاویر ماهوارهای هم همیشه سند قطعی نیستند؛ مخصوصا وقتی تصویر موجود ۱۰ متری سنتینل-۲ باشد. چنین تصاویری برای تشخیص یک تغییر بزرگ در سطح پایگاه مفیدند، اما برای انتساب دقیق یک لکه به یک اصابت موشکی، مشخص کردن زمان حادثه یا تعیین نوع سلاح کافی نیستند. بررسیهای ماهوارهای درباره پایگاههای اردن نیز صراحتا بر همین محدودیت تاکید کردهاند.
در مقابل، درباره حملات اول و دوم سپتامبر به پایگاههای اردن، تحلیلهای تصویری جدیدتر نشانههایی از تغییرات سطح باند و احتمال اصابت در پایگاه پرینس حسن را مطرح کردهاند؛ اما آنها نیز هنوز در سطح «شواهد تصویری» هستند، نه تایید رسمی مستقل.
بحرین؛ نمونهای که چند ماه بعد ورق برگشت
برای ارائه یک سابقه محکمتر در سانسور آثار حملات ایران، بحرین از اردن مناسبتر است.
در ۲ ژوئن (۱۲ خرداد)، سنتکام ادعاهای سپاه درباره اصابت به مقر ناوگان پنجم آمریکا در بحرین را صریحا «کذب» خواند و گفت تمام حملات ایران به نیروهای آمریکایی شکست خورده است. در اطلاعیه رسمی بعدی نیز سنتکام اعلام کرد ۳ موشک شلیکشده به سمت بحرین رهگیری شدهاند و ادعای ایران درباره وارد شدن خسارت به مقر ناوگان پنجم «بیاساس» است.
اما ۲ ماه بعد، والاستریت ژورنال در یک بررسی مبتنی بر تصاویر ماهوارهای، فیلمهای شبکههای اجتماعی و اسناد وزارت دفاع آمریکا گزارش داد که پایگاه فعالیت پشتیبانی نیروی دریایی بحرین (Naval Support Activity Bahrain) در فاصله پایان فوریه (فروردین تا خرداد) تا ژوئن بارها هدف حملات ایران قرار گرفته و مقر فرماندهی، دستکم ۱۲ ساختمان دیگر و ۲ پایانه ارتباط ماهوارهای آسیب دیدهاند. خود ارتش آمریکا در آن زمان گفته بود حملات خسارت «قابل توجهی» به عملیات وارد نکردهاند، اما والاستریت ژورنال نتیجه گرفت میزان تخریب بسیار بیشتر از آن چیزی بوده که قبلا اعلام شده بود.
حالا در ۱۰ سپتامبر، یک مقام عالیرتبه آمریکایی این ماجرا را عملا روی آنتن آورده است. هانگ کائو، سرپرست وزارت نیروی دریایی آمریکا، درباره حملات ایران به پایگاه بحرین گفت نیروهای ایرانی «بحرین را حسابی داغان کردند» و توضیح داد که خسارت پایگاه به حدی بوده که خدمه ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن (USS Abraham Lincoln) برای مدتی جایی برای پهلو گرفتن نداشتند. او همچنین گفت بازگشت نیروی دریایی به این پایگاه هنوز در حال بررسی است.
والاستریت ژورنال علاوه بر آن گزارش داده بود حملات ایران به دستکم ۲۰ سایت آمریکایی در منطقه بیشتر از آنچه قبلا اعلام شده بود خسارت زده و آسیب به پایگاه بحرین یکی از مهمترین نمونهها بوده است.
کویت؛ جایی که هنوز باید دست نگه داشت
در ۲ و ۳ سپتامبر (چهارشنبه شب ۱۱ شهریور)، ایران اعلام کرد پایگاههای آمریکایی در کویت، از جمله علی السالم، را با موشک و پهپاد هدف گرفته است. ایران حتی مدعی اصابت به مقر فرمانده آمریکایی، محل اقامت او، آشیانه پهپادها و تخریب چند پهپاد شد.
آنچه رویترز بهطور مستقل گزارش کرده این است که کویت هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفت، پدافند این کشور درگیر شد و آتشنشانی کویت آتشسوزی در یک مجتمع مسکونی مورد استفاده یک فرمانده آمریکایی را خاموش کرد.
بنابراین برای کویت فعلا میتوان نوشت «نشانهای از اصابت به یک مجتمع مورد استفاده آمریکا وجود دارد»، اما نمیتوان ادعای تخریب آشیانهها یا نابودی پهپادهای آمریکایی را تاییدشده دانست.
در ۲ سپتامبر (چهارشنبه شب ۱۱ شهریور) همچنین بحرین اعلام کرد پهپادهای ایرانی به سمت این کشور پرتاب شدهاند و سامانههای پدافندی آنها را رهگیری و منهدم کردهاند. خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش کرد بحرین گفته سامانههای دفاع هوایی چند حمله هوایی ایران را رهگیری کردهاند، بدون آنکه جزئیات بیشتری درباره خسارت بدهد.
امارات؛ یک ادعا، و یک سابقه روشن
در ۲ سپتامبر، ارتش ایران اعلام کرد پایگاههای الظفره و المنهاد در امارات را با پهپاد هدف گرفته و در ۳ سپتامبر نیز از حمله موشکی و پهپادی به مواضع آمریکا، سامانههای راداری و آشیانههای جنگنده در المنهاد خبر داد.
البته امارات در این پرونده یک سابقه مهم دارد: در ۱۸ مارس (۲۷ اسفند ۱۴۰۴)، نخستوزیر استرالیا رسما تایید کرد یک پرتابه ایرانی به نزدیکی پایگاه المنهاد اصابت کرده و در نتیجه یک آتشسوزی، به یک ساختمان اقامتی و یک مرکز پزشکی خسارت جزئی وارد شده است.
سابقه مهمتر؛ پالایشگاه حیفا
در حمله ۱۵ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۵ خرداد ۱۴۰۵)، موشک ایرانی به مجتمع پالایشگاهی بازان در حیفا اصابت کرد و ۳ کارمند پالایشگاه کشته شدند. ارتش اسرائیل و رسانههای اسرائیلی اعلام کردند که سانسورچی نظامی اجازه انتشار اطلاعات مربوط به این اصابت و تصاویر آن را صادر کرده است. همزمان شرکت بازان اعلام کرد نیروگاه مرکزی آن بهشدت آسیب دیده و تمام تاسیسات مجموعه موقتا تعطیل شدهاند.
در جنگ موشکی ایران با آمریکا و متحدانش، فاصله میان روایت اولیه دولتهای هدف از میزان موفقیت پدافند و تصویر بعدی از خسارتها بارها قابل مشاهده بوده است؛ از بحرین که ادعای اصابت به مقر ناوگان پنجم ابتدا از سوی سنتکام رد شد و ماهها بعد خسارت سنگین آن با تصاویر ماهوارهای و اظهارات مقامهای آمریکایی آشکار شد، تا اردن که ادعای رهگیری ۱۸ موشک از ۲۰ موشک با گزارشهای بعدی درباره آسیب به هواپیماهای آمریکایی همراه شد. البته که جمهوری اسلامی ایران ادعایی درخصوص اصابت همه هدفگیریها نکرده است.
.
