عوارض کمتر شناخته‌شده بوتاکس و فیلر که باید قبل از تزریق بدانید

تزریق بوتاکس و فیلر طی سال‌های اخیر به یکی از رایج‌ترین روش‌های جوان‌سازی و زیبایی در جهان تبدیل شده است. با این حال، متخصصان هشدار می‌دهند که این تزریق‌ها، در کنار مزایای ظاهری، ممکن است عوارضی داشته باشند که بسیاری از افراد از آن‌ها بی‌اطلاع هستند.

بوتاکس در واقع نام تجاری یکی از فرآورده‌های حاوی سم بوتولینوم نوع A است؛ ماده‌ای که با شل کردن موقت عضلات، به کاهش چین‌وچروک‌های صورت کمک می‌کند.

فیلرها اما معمولاً از اسید هیالورونیک ساخته می‌شوند و برای حجم‌دهی به لب، گونه، چانه، زیر چشم و برخی قسمت‌های دیگر صورت استفاده می‌شوند.

اگرچه هر دو روش غیرجراحی محسوب می‌شوند، اما عوارض و خطرات متفاوتی دارند که باید قبل از تزریق بدانید.

۱. کاهش توانایی در برقراری ارتباط عاطفی

یکی از کمتر شناخته‌شده‌ترین پیامدهای احتمالی تزریق بوتولینوم توکسین، تأثیر آن بر نحوه برقراری ارتباط با دیگران است. اگرچه هدف از این تزریق‌ها کاهش چین‌وچروک و جوان‌تر نشان دادن چهره است، اما برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد محدود شدن حرکت عضلات صورت ممکن است بر انتقال و درک احساسات نیز اثر بگذارد.

دکتر دیوید جک، پزشک زیبایی مستقر در لندن، می‌گوید:

اگر ناحیه پیشانی یا خطوط اخم بیش از حد تحت درمان قرار بگیرند، ممکن است فرد از نظر دیگران کمتر احساساتی، کمتر در دسترس یا حتی بی‌تفاوت به نظر برسد. در چنین شرایطی احتمال دارد دیگران کمتر به او اعتماد کنند یا سخت‌تر احساسات خود را با او در میان بگذارند.

او تأکید می‌کند این موضوع بیشتر زمانی رخ می‌دهد که تزریق‌ها بیش از اندازه انجام شوند و حالت‌های طبیعی چهره تا حد زیادی از بین بروند.

مطالعات متعددی نشان داده‌اند انسان‌ها هنگام مشاهده چهره دیگران، به‌طور ناخودآگاه بخش بسیار کوچکی از همان حالت صورت را تقلید می‌کنند. پژوهشگران معتقدند این تقلید ظریف به مغز کمک می‌کند احساسات طرف مقابل، مانند غم، شادی، خشم یا اضطراب، را بهتر درک کند.

دکتر جک در این باره توضیح می‌دهد:

وقتی فردی را ناراحت یا خوشحال می‌بینیم، عضلات صورت ما به‌طور ناخودآگاه واکنش‌های بسیار ظریفی نشان می‌دهند. این بازخورد به مغز کمک می‌کند احساسات طرف مقابل را بهتر تفسیر کند. اگر بوتاکس حرکت این عضلات را محدود کند، ممکن است شدت این فرآیند نیز کاهش پیدا کند.

این فرضیه در چندین مطالعه علمی نیز بررسی شده است. برای مثال، پژوهش‌هایی که نتایج آن‌ها در مجلاتی مانند Emotion و Psychological Science منتشر شده، نشان داده‌اند افرادی که بوتاکس دریافت کرده‌اند، در برخی آزمون‌های تشخیص احساسات چهره، عملکرد ضعیف‌تری نسبت به قبل از تزریق داشته‌اند. البته پژوهشگران تأکید می‌کنند این تغییرات معمولاً خفیف هستند و همه مطالعات نیز به نتایج یکسانی نرسیده‌اند.

۲.نارضایتی جنسی

شاید شنیدن این موضوع عجیب به نظر برسد، اما برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهد کاهش حرکت عضلات صورت پس از تزریق بوتاکس ممکن است در برخی افراد بر کیفیت روابط عاطفی و حتی رضایت جنسی تأثیر بگذارد.

دکتر شینا کومار، روان‌شناس بالینی، توضیح می‌دهد:

حالات چهره، حتی ظریف‌ترین آن‌ها، نقش مهمی در برقراری ارتباط غیرکلامی بین افراد دارند. هنگام رابطه عاطفی و جنسی، این حالت‌ها به شریک زندگی نشان می‌دهند چه چیزی لذت‌بخش است و باعث افزایش صمیمیت، اعتماد و برانگیختگی می‌شوند.

او می‌افزاید:

اگر تزریق‌های ضدچین‌وچروک، توانایی فرد برای نشان دادن این واکنش‌های طبیعی را کاهش دهند، ممکن است شدت این بازخوردهای غیرکلامی نیز کمتر شود. این موضوع می‌تواند کیفیت تعامل میان دو نفر را، دست‌کم در برخی افراد، تحت تأثیر قرار دهد.

این فرضیه تنها یک نظریه نیست و تاکنون چند مطالعه نیز آن را بررسی کرده‌اند. یکی از شناخته‌شده‌ترین این پژوهش‌ها که نتایج آن در مجله Journal of Sexual Medicine منتشر شده است، وضعیت ۳۶ زن را بررسی کرد؛ ۲۴ نفر از آن‌ها تزریق بوتاکس انجام داده بودند و ۱۲ نفر نیز هیچ تزریقی دریافت نکرده بودند.

پژوهشگران با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد عملکرد جنسی، میزان میل، برانگیختگی، رضایت و توانایی رسیدن به ارگاسم را در دو گروه مقایسه کردند.

نتایج نشان داد زنانی که بوتاکس دریافت کرده بودند، به طور متوسط رضایت جنسی پایین‌تری را گزارش کردند و برخی از آن‌ها گفته بودند رسیدن به ارگاسم برایشان دشوارتر از قبل شده است.

با این حال، متخصصان تأکید می‌کنند که این یافته‌ها به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.

دکتر احمد المنتصر، پزشک عمومی و متخصص پزشکی زیبایی، می‌گوید:

این مطالعه تعداد شرکت‌کنندگان کمی داشت و نمی‌تواند ثابت کند که بوتولینوم توکسین به طور مستقیم باعث اختلال عملکرد جنسی می‌شود. عوامل بسیار زیادی از جمله وضعیت روانی، کیفیت رابطه عاطفی، استرس، مصرف داروها و مشکلات هورمونی نیز می‌توانند بر رضایت جنسی اثر بگذارند.

۳. بهبود خلق‌وخو

در حالی که بسیاری از بحث‌ها درباره بوتاکس بر عوارض احتمالی آن متمرکز است، برخی پژوهش‌ها نتایج متفاوتی را نشان داده‌اند و حتی احتمال داده‌اند که این تزریق‌ها در برخی افراد بتوانند به بهبود خلق‌وخو و کاهش علائم افسردگی کمک کنند.

این فرضیه بر پایه نظریه «بازخورد چهره» (Facial Feedback Hypothesis) شکل گرفته است که می‌گوید حالت‌های صورت فقط بازتاب احساسات نیستند، بلکه می‌توانند بر احساسات نیز تأثیر بگذارند.

دکتر شینا کومار، روان‌شناس بالینی، در این باره توضیح می‌دهد:

فرضیه‌ای که وجود دارد این است که وقتی عضلات مسئول اخم کردن برای مدتی کمتر فعال می‌شوند، بازخوردی که معمولاً با غم، استرس یا اضطراب به مغز ارسال می‌شود نیز کاهش پیدا می‌کند و همین موضوع ممکن است به بهبود خلق‌وخو در برخی افراد کمک کند.

این ایده در سال‌های اخیر موضوع چندین مطالعه بالینی بوده است. در برخی پژوهش‌ها، از جمله مطالعات منتشرشده در Journal of Psychiatric Research و Journal of Affective Disorders، افرادی که به افسردگی یا اختلالات خلقی مبتلا بودند و بوتولینوم توکسین در ناحیه اخم دریافت کرده بودند، کاهش قابل توجهی در علائم افسردگی و اضطراب را گزارش کردند.

برخی مطالعات حتی نشان داده‌اند که این بهبود با تکرار جلسات درمانی نیز ادامه داشته است.

با این حال، دکتر کومار خاطرنشان می‌کند که علائم در بیمارانی که در این مطالعه دچار افسردگی شدید بودند، پس از قطع تزریق‌ها، دوباره عود کرد. او هشدار می‌دهد:

بوتولینوم توکسین نباید به‌عنوان درمان افسردگی در نظر گرفته شود. اگرچه نتایج اولیه امیدوارکننده هستند، اما این روش جایگزین روان‌درمانی، داروهای ضدافسردگی یا سایر درمان‌های استاندارد سلامت روان نیست.

۴. تشدید اختلال بدشکلی بدن

برای بسیاری از افراد، بوتاکس، فیلر، تزریق‌های حل‌کننده چربی یا دستگاه‌های سفت‌کننده پوست راهی برای افزایش اعتمادبه‌نفس و بهبود ظاهر هستند. اما متخصصان سلامت روان هشدار می‌دهند این درمان‌ها برای همه افراد مناسب نیستند؛ به‌ویژه کسانی که به اختلال بدشکلی بدن (Body Dysmorphic Disorder یا BDD) مبتلا هستند.

اختلال بدشکلی بدن یک بیماری روان‌پزشکی است که در آن فرد به‌طور وسواس‌گونه روی یک یا چند نقص ظاهری، که معمولاً بسیار جزئی است یا حتی از نظر دیگران قابل مشاهده نیست، تمرکز می‌کند. این افراد ممکن است ساعت‌ها در روز خود را در آینه بررسی کنند، مدام ظاهرشان را با دیگران مقایسه کنند یا برای پنهان کردن نقص‌های تصورشده، بارها به سراغ درمان‌های زیبایی بروند.

دکتر شینا کومار می‌گوید:

در بسیاری از موارد، انگیزه اصلی این افراد برای انجام درمان‌های زیبایی، یک مشکل روان‌شناختی است، نه یک نقص واقعی در ظاهر. به همین دلیل، تغییر یک ویژگی از چهره معمولاً فقط برای مدت کوتاهی به آن‌ها احساس رضایت می‌دهد و خیلی زود توجهشان به بخش دیگری از صورت یا بدن معطوف می‌شود. این چرخه می‌تواند این باور اشتباه را تقویت کند که ارزشمندی فرد کاملاً به ظاهر او وابسته است؛ موضوعی که در نهایت اضطراب، وسواس و نارضایتی از بدن را بیشتر می‌کند.

مطالعات منتشرشده در مجلاتی مانند Aesthetic Surgery Journal و Body Image نیز نشان داده‌اند شیوع اختلال بدشکلی بدن در میان متقاضیان جراحی‌ها و تزریق‌های زیبایی، به‌مراتب بیشتر از جمعیت عمومی است. همچنین، بسیاری از این افراد حتی پس از انجام چندین عمل یا تزریق، همچنان از ظاهر خود ناراضی می‌مانند.

به همین دلیل، بسیاری از متخصصان زیبایی پیش از انجام هرگونه تزریق، وضعیت روانی مراجعه‌کننده را نیز ارزیابی می‌کنند.

کارشناسان توصیه می‌کنند اگر فردی احساس می‌کند افکار مربوط به ظاهرش بخش زیادی از زندگی روزمره او را اشغال کرده، انجام درمان‌های زیبایی به‌تنهایی راه‌حل مناسبی نیست و بهتر است پیش از هر اقدامی با روان‌شناس یا روان‌پزشک مشورت کند.

۵. از دست دادن بینایی

یکی از جدی‌ترین عوارض احتمالی تزریق فیلر، انسداد رگ‌های خونی است؛ وضعیتی که در آن ژل تزریق‌شده به‌طور ناخواسته وارد یک رگ می‌شود یا مسیر جریان خون را مسدود می‌کند.

دکتر سوفی شاتر، پزشک زیبایی، می‌گوید:

تزریق هر ماده‌ای به صورت برای اهداف زیبایی، این خطر را ایجاد می‌کند که توده کوچکی از آن ماده باعث انسداد یک رگ خونی شود و جریان خون را مختل کند.

۳ دلیل برای اینکه که هرگز قبل از ۳۰ سالگی بوتاکس یا فیلر انجام ندهید

به گفته او، علائم این عارضه می‌تواند شامل تغییر رنگ پوست، سفید شدن یا تاول زدن ناحیه تزریق و درد شدید باشد؛ نشانه‌هایی که ممکن است پس از ترک کلینیک ظاهر شوند و در صورت مشاهده، باید فرد فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کند.

دکتر شاتر هشدار می‌دهد که اگر فیلر وارد رگ‌هایی شود که با عروق چشم ارتباط دارند، ممکن است جریان خون شبکیه (رتینا) مسدود شود. او تأکید می‌کند:

این وضعیت یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و نابینایی ناشی از آن در بسیاری از موارد دائمی است.

از کیسه بیضه تا ساق پا؛ ۵ نقطه عجیب که مردم بوتاکس می‌کنند و علت آن

به گفته این پزشک، پرخطرترین نواحی برای تزریق، بینی، پیشانی و فاصله بین دو ابرو هستند؛ به همین دلیل این نواحی باید فقط توسط پزشکانی درمان شوند که آموزش تخصصی در زمینه آناتومی عروق صورت دیده‌اند.

عوارض شایع‌تر بوتاکس و فیلر

در کنار عوارض نادر، برخی مشکلات خفیف‌تر نیز ممکن است پس از تزریق ایجاد شوند که معمولاً طی چند روز برطرف می‌شوند:

• کبودی و تورم محل تزریق
• درد یا حساسیت
• سردرد
• عدم تقارن موقت صورت
• افتادگی پلک یا ابرو
• خشکی یا اشک‌ریزش چشم
• عفونت (در موارد نادر)

چگونه خطر عوارض را کاهش دهیم؟

کارشناسان توصیه می‌کنند برای کاهش احتمال بروز عوارض:

• فقط به پزشک دارای مجوز مراجعه کنید.
• درباره سابقه و تعداد تزریق‌های انجام‌شده توسط پزشک سؤال کنید.
• از تزریق در مراکز غیرمجاز یا آرایشگاه‌ها خودداری کنید.
• قبل و بعد از تزریق، دستورالعمل‌های پزشک را به‌دقت رعایت کنید.
• در صورت بروز درد شدید، تغییر رنگ پوست یا اختلال بینایی، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.

اگرچه بوتاکس و فیلر در صورت انجام صحیح، ایمن‌ترین روش‌های زیبایی غیرجراحی محسوب می‌شوند، اما متخصصان تأکید می‌کنند هیچ اقدام پزشکی بدون خطر نیست و آگاهی از عوارض احتمالی، مهم‌ترین قدم پیش از تصمیم‌گیری برای انجام این تزریق‌ها است.