۱۴۰۵/۵/۵ ؛ باز هم تاریخ رند و تب سزارین| پیامدهای هولناک سزارین زود یا با تأخیر|‌ جایگاه ایران را روی نقشه سزارین در جهان ببینید

به گزارش همشهری آنلاین، با فرارسیدن یکی دیگر از تاریخ‌های رُند تقویم، یعنی ۵/۵/۱۴۰۵، بار دیگر تب انتخاب زمان تولد نوزادان در برخی خانواده‌ها بالا گرفته است. از چند روز مانده به این تاریخ، بسیاری از بیمارستان‌ها و مراکز درمانی با افزایش درخواست برای انجام سزارین انتخابی مواجه می‌شوند؛ درخواست‌هایی که نه به دلیل ضرورت پزشکی، بلکه صرفا برای ثبت یک تاریخ خاص در شناسنامه نوزاد مطرح می‌شود.

برای برخی والدین، تولد فرزند در چنین روزهایی به نوعی امتیاز یا اتفاقی خاص و حتی به اصطلاح لاکچری تلقی می‌شود و همین نگاه باعث می‌شود زمان طبیعی زایمان با انجام عمل سزارین به این تاریخ‌ها منتقل شود. پدیده‌ای که تقریباً در تمام تاریخ‌های رُند و مناسبت‌های مشابه تکرار می‌شود و همواره نگرانی متخصصان زنان و زایمان را درباره افزایش مداخلات غیرضروری در فرآیند تولد به دنبال دارد.

• سکه، رمزارز، دلار و پول نقد ؛ شرط زاییدن! | پدیده زیرمیزی به زایمان هم رسید

پر شدن تمام اتاق‌ها و تخت‌های زایمان

یک ماما که در یکی از بیمارستان‌های خصوصی تهران در حال ارائه خدمات است، از افزایش قابل توجه تعداد زایمان‌های سزارین در این بیمارستان خبر داده و می‌گوید: «با فرارسیدن تاریخ ۵/۵/۵، تقریبا همه اتاق‌های زایمان و تخت‌های بخش و بلوک زایمان پر شده است.

وی ادامه می‌دهد: اوضاع جوری شده که اگر فردی برای زایمان اورژانسی مراجعه کند، ممکن است اتاق خالی برای بستری او به‌سختی پیدا شود. معطلی‌ در بخش ریکاوری هم به دلیل افزایش تقاضای مادران برای سزارین در این تاریخ بیشتر شده است.

اگرچه انتخاب تاریخ تولد شاید در نگاه نخست تصمیمی شخصی به نظر برسد، اما از دیدگاه پزشکی، انجام سزارین بدون توصیه‌های درمانی می‌تواند مادر و نوزاد را در معرض عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت قرار دهد.

از سوی دیگر، افزایش سزارین‌های انتخابی در روزهای خاص بار مضاعفی را نیز به بیمارستان‌ها و کادر درمان تحمیل می‌کند و برنامه‌ریزی خدمات درمانی را با چالش مواجه می‌سازد. همین مسئله موجب شده است که متخصصان بارها نسبت به تبدیل شدن تاریخ‌های رُند به عاملی برای افزایش سزارین‌های غیرضروری هشدار دهند.

نرخ سزارین در ایران بیش از ۲ برابر میانگین جهانی

این نگرانی زمانی جدی‌تر می‌شود که بدانیم آمار سزارین در ایران حتی در روزهای عادی نیز فاصله قابل توجهی با استانداردهای جهانی دارد. برآوردهای وزارت بهداشت نشان می‌دهد بیش از ۵۵ درصد زایمان‌ها در کشور به روش سزارین انجام می‌شود؛ رقمی که چندین برابر نرخ توصیه‌شده از سوی سازمان جهانی بهداشت است.

بر اساس این استانداردها، نرخ مناسب سزارین در هر کشور بین ۱۵ تا ۲۰ درصد برآورد می‌شود و انجام سزارین بیش از این میزان، نشان‌دهنده شکست سیاست‌های نظام سلامت در آگاهی‌بخشی به مادران باردار است.

در مقابل، بسیاری از کشورهای جهان طی سال‌های اخیر با اجرای برنامه‌های هدفمند توانسته‌اند وابستگی نظام سلامت خود به سزارین را کاهش دهند. آموزش خانواده‌ها درباره مزایای زایمان طبیعی، افزایش نقش ماماها در فرآیند بارداری و زایمان، اصلاح نظام پرداخت خدمات درمانی، توسعه روش‌های کاهش درد زایمان طبیعی و تغییر نگرش عمومی نسبت به این شیوه، از جمله اقداماتی بوده که باعث شده نرخ سزارین در این کشورها به محدوده استانداردهای سازمان جهانی بهداشت نزدیک شود.

تصویر زیر نقشه نرخ زایمان سزارین را در کشورهای مختلف نشان می‌دهد. مناطقی که با رنگ آبی پررنگ‌تر نشان داده شده‌اند، نمایانگر تعداد بالاتر سزارین و مناطق کمرنگ، نشانگر نرخ پایین زایمان به این روش جراحی هستند. ایران در این نقشه در مناطق پررنگ و با آمار بالا قرار دارد:

ناکامی وزارت بهداشت در کنترل روند افزایشی سزارین

در ایران وزارت بهداشت طی سال‌های گذشته تلاش کرده است با اجرای برنامه‌های مختلف، روند افزایشی سزارین را کنترل کند. از جمله مهم‌ترین این اقدامات می‌توان به ممنوعیت انجام سزارین نخست‌زا بدون اندیکاسیون پزشکی در بیمارستان‌های دولتی و پایین‌تر بودن هزینه زایمان طبیعی نسبت به سزارین اشاره کرد. با این حال، آمارهای انجام جراحی سزارین همچنان نشان می‌دهد این سیاست‌ها هنوز نتوانسته‌اند تغییر محسوسی در کاهش نرخ سزارین ایجاد کنند.

به نظر می‌رسد بخش مهمی از این چالش، بیش از آنکه به قوانین و بخشنامه‌ها مربوط باشد، ریشه در فرهنگ عمومی، نگرش خانواده‌ها، باورهای نادرست درباره زایمان طبیعی، ترس از درد زایمان و حتی برخی انگیزه‌های اقتصادی و حرفه‌ای داشته باشد. از همین رو، کارشناسان معتقدند کاهش آمار سزارین در ایران، بیش از هر چیز به فرهنگ‌سازی مستمر، آموزش مادران از دوران بارداری، افزایش اعتماد به زایمان طبیعی و همسویی سیاست‌های درمانی با این هدف نیاز دارد؛ در غیر این صورت، با فرا رسیدن هر تاریخ رُند، داستان افزایش سزارین‌های انتخابی بار دیگر تکرار خواهد شد.

این پدیده آن‌قدر غیرمنطقی است که حتی یک موردش هم زیاد است

دکتر سودابه کاظمی رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان ایران با هشدار نسبت به انجام سزارین‌های تقویمی اظهار کرد: متأسفانه چند سالی است که برخی خانواده‌ها و مادران درخواست ختم بارداری در تاریخ‌های رُند را مطرح می‌کنند. البته شاید تعداد این درخواست‌ها خیلی زیاد نباشد، اما این پدیده آن‌قدر نامناسب و غیرمنطقی است که حتی یک مورد از آن هم زیاد محسوب می‌شود و این فرهنگ باید از بین برود.

وی در تشریح دلایل نادرست بودن این اقدام گفت: بارداری روند طبیعی خود را طی می‌کند و زمانی که رشد جنین کامل شود، فرآیند زایمان نیز به‌طور طبیعی آغاز می‌شود. حتی در مواردی که انجام سزارین ضرورت دارد، تلاش بر این است که عمل پس از ۳۹ هفتگی انجام شود، مگر در شرایطی که جان مادر یا جنین در خطر باشد. بنابراین، زمان ختم بارداری باید صرفا بر اساس اندیکاسیون‌های پزشکی، شواهد علمی و تشخیص پزشک تعیین شود، نه بر مبنای یک تاریخ خاص در تقویم.

پیامدهای سزارین زودرس و با تأخیر برای مادر و نوزاد

فلوشیپ فوق‌تخصصی طب مادر و جنین افزود: زمانی که خانواده‌ها بر انجام زایمان در یک تاریخ مشخص اصرار می‌کنند، معمولا یا زایمان زودتر از موعد انجام می‌شود یا برعکس، زایمان را به تأخیر می‌اندازند تا با آن تاریخ هم‌زمان شود. زایمان زودرس می‌تواند پیامدهای متعددی برای نوزاد به همراه داشته باشد؛ از جمله بروز مشکلات تنفسی مانند تاکی‌پنه یعنی افزایش تعداد تنفس ناشی از نارس بودن ریه‌ها و سایر عوارض مرتبط با تولد نوزاد نارس. در چنین شرایطی، نوزاد در زمانی متولد می‌شود که هنوز تکامل ریه‌های او کامل نشده و ممکن است با طیف گسترده‌ای از مشکلات ناشی از نارس بودن مواجه شود.

کاظمی ادامه داد: از سوی دیگر، گاهی نیز خانواده‌ها زایمانی را که پزشک برای تاریخ مشخصی برنامه‌ریزی کرده است، به تأخیر می‌اندازند تا با یک تاریخ رُند منطبق شود. این اقدام نیز مخاطرات خاص خود را دارد؛ به‌ویژه اگر زایمان به روش سزارین باشد که می‌تواند خطر پارگی رحم را افزایش دهد. همچنین ممکن است جنین در رحم مدفوع دفع کند یا با سایر عوارض مرتبط با زایمان دیررس مواجه شود.

تبعات سزارین تقویمی برای نظام سلامت

رئیس انجمن متخصصین زنان و زایمان با اشاره به تبعات این موضوع برای نظام سلامت نیز بیان کرد: زمانی که در یک روز خاص تعداد زایمان‌ها و عمل‌های سزارین به‌طور غیرمعمول افزایش پیدا می‌کند، بیمارستان‌ها با محدودیت ظرفیت مواجه می‌شوند. امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی هر بیمارستان ظرفیت مشخصی دارد و هرچقدر هم تعداد نیروها افزایش یابد، باز هم این ظرفیت محدود است. در چنین شرایطی، رسیدگی مناسب به مادران و نوزادانی که ممکن است به مراقبت‌های ویژه نیاز داشته باشند، دشوارتر می‌شود و فشار زیادی به بخش‌های زایمان، اتاق‌های عمل و کادر درمان وارد می‌شود.

وی تصریح کرد: ممکن است نوزادی پس از تولد نیازمند بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) یا دریافت خدمات تخصصی باشد، اما حجم بالای زایمان‌ها و ازدحام موجود، امکان ارائه خدمات مطلوب را از کادر درمان سلب کند. علاوه بر این، افزایش مراجعات در یک روز خاص می‌تواند خطر بروز عفونت را نیز بیشتر کند. از سوی دیگر، فرآورده‌های خونی و سایر امکانات حیاتی بیمارستان نیز ظرفیت محدودی دارند و در صورت افزایش ناگهانی نیاز، ممکن است دسترسی به این منابع با مشکل مواجه شود؛ موضوعی که می‌تواند سلامت مادر و نوزاد را با خطرات جدی روبه‌رو کند.

او تأکید کرد: در مواردی که مادری درخواست زایمان در تاریخی خاص را مطرح می‌کند، پزشکان معمولاً با ارائه توضیحات لازم تلاش می‌کنند او را از پیامدهای احتمالی این تصمیم برای جنین آگاه کنند. تجربه نیز نشان می‌دهد که اغلب مادران به توصیه‌های پزشکی اعتماد کرده و از تصمیم خود صرف‌نظر می‌کنند. از آنجا که تعیین زمان زایمان مستقیماً با سلامت مادر و نوزاد در ارتباط است، تعیین تاریخ‌های به‌اصطلاح لاکچری برای تولد، اقدامی نادرست و مغایر با اصول علمی محسوب می‌شود. بر همین اساس، پیشنهاد می‌شود وزارت بهداشت با برگزاری نشست‌هایی با متولیان این حوزه، راهکارهای لازم را برای مدیریت این موضوع بازبینی کند تا ضمن جلوگیری از تکرار چنین اتفاقاتی، این معضل در داخل نظام سلامت ساماندهی شده و از گسترش این فرهنگ نادرست پیشگیری شود.