بیماری ویتیلیگو یا پیسی چیست و چگونه درمان میشود؟
ویتیلیگو یا پیسی یک بیماری مزمن پوستی است که در آن بخشهایی از پوست رنگ طبیعی خود را از دست میدهند و به شکل لکههای روشن یا سفید دیده میشوند. این تغییر رنگ زمانی اتفاق میافتد که سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست، یعنی ملانوسیتها، آسیب میبینند یا از بین میروند. ملانوسیتها مسئول تولید ملانین هستند؛ همان رنگدانهای که رنگ پوست، مو و تا حدی چشمها را تعیین میکند.
ویتیلیگو میتواند در هر سن و با هر رنگ پوستی ایجاد شود، هرچند در افرادی که پوست تیرهتری دارند، تفاوت رنگ میان پوست طبیعی و نواحی فاقد رنگدانه معمولاً واضحتر است. این بیماری عفونی و مسری نیست و از طریق تماس، استفاده از وسایل مشترک یا زندگی در کنار فرد مبتلا منتقل نمیشود.
ویتیلیگو در بسیاری از افراد تنها به تغییر رنگ پوست محدود میشود، اما از آنجا که یک بیماری خودایمنی محسوب میشود، ممکن است با برخی بیماریهای خودایمنی دیگر نیز همراه باشد. همچنین تغییرات ظاهری پوست در بعضی افراد میتواند بر اعتمادبهنفس و کیفیت زندگی تأثیر قابل توجهی داشته باشد. حتی مایکل جکسون، خواننده مشهور نیز به دلیل ابتلا به ویتیلیگو با مشکلات روحی فراوانی دستوپنجه نرم میکرد.
علت بیماری ویتیلیگو چیست؟
مهمترین مکانیسم شناختهشده در ایجاد ویتیلیگو، واکنش اشتباه سیستم ایمنی بدن علیه ملانوسیتهاست. در بیماریهای خودایمنی، سیستم ایمنی که وظیفه اصلی آن مقابله با عوامل بیماریزا مانند ویروسها و باکتریهاست، بخشی از سلولهای سالم بدن را به اشتباه هدف قرار میدهد.
در ویتیلیگو، این حمله متوجه سلولهای تولیدکننده رنگدانه پوست میشود. با کاهش یا از بین رفتن ملانوسیتها، پوست در آن نواحی به تدریج رنگ خود را از دست میدهد و لکههای سفید ایجاد میشوند.
با این حال، علت دقیق شروع این واکنش در همه بیماران مشخص نیست و پژوهشگران معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ایمنی و محیطی در ایجاد بیماری نقش دارد.
آیا ویتیلیگو ارثی است؟
زمینه ژنتیکی میتواند احتمال ابتلا به ویتیلیگو را افزایش دهد، اما این بیماری به معنای ساده و مستقیم از والدین به فرزند منتقل نمیشود.
افرادی که یکی از بستگان نزدیک آنها ویتیلیگو دارد، نسبت به سایر افراد احتمال بیشتری برای ابتلا دارند؛ با این حال بسیاری از افراد دارای سابقه خانوادگی هرگز به بیماری مبتلا نمیشوند و تعداد زیادی از بیماران نیز سابقه مشخصی از ویتیلیگو در خانواده ندارند.
چندین ژن مرتبط با عملکرد سیستم ایمنی و ملانوسیتها در استعداد ابتلا به ویتیلیگو نقش دارند و احتمالاً بیماری زمانی ایجاد میشود که این زمینه ژنتیکی با عوامل محرک دیگری همراه شود.
چه عواملی میتوانند ویتیلیگو را تحریک کنند؟
در بعضی افراد، شروع یا گسترش ویتیلیگو پس از یک اتفاق خاص گزارش میشود. از جمله عوامل احتمالی میتوان به آفتابسوختگی شدید، آسیب پوستی مانند بریدگی یا سوختگی و تماس پوست با برخی مواد شیمیایی اشاره کرد.
استرس شدید نیز از عواملی است که در برخی بیماران همزمان با شروع یا تشدید بیماری گزارش شده است، اما نمیتوان آن را به تنهایی علت قطعی ویتیلیگو دانست.
علائم ویتیلیگو چیست؟
مهمترین علامت ویتیلیگو ایجاد لکههایی است که رنگ آنها از پوست اطراف روشنتر است و ممکن است در ادامه کاملاً سفید شوند. این لکهها بهطور معمول سطح طبیعی پوست را حفظ میکنند و برخلاف بسیاری از بیماریهای پوستی، اغلب پوستهپوسته یا زخم نمیشوند.
ویتیلیگو میتواند تقریباً در هر قسمتی از بدن ایجاد شود، اما صورت، دستها، انگشتان، مچها، پاها و اطراف چشم و دهان از نواحی شایع هستند. زیر بغل، کشاله ران و نواحی تناسلی نیز ممکن است درگیر شوند.
گاهی کاهش رنگدانه فقط محدود به پوست نیست و موهای روی ناحیه مبتلا، موهای سر، ابرو، مژه یا ریش نیز ممکن است زودتر از معمول سفید یا خاکستری شوند. همچنین مخاط داخل دهان یا بینی میتواند دچار کاهش رنگ شود.
لکههای ویتیلیگو در بیشتر مواقع دردناک نیستند، هرچند هنگام شروع یا فعال بودن بیماری ممکن است در برخی افراد کمی ایجاد خارش کند.
شروع بیماری در افراد مختلف متفاوت است، اما لکههای نخستین اغلب روی صورت، دستها، بازوها یا پاها دیده میشوند. نواحی اطراف دهان و چشم، انگشتان و مچ دست و قسمتهایی از بدن که بیشتر در معرض آفتاب قرار دارند نیز از مناطق شایع هستند.
روند پیشرفت ویتیلیگو قابل پیشبینی نیست و سرعت گسترش آن در هر فرد متفاوت است.
انواع ویتیلیگو کدامند؟
ویتیلیگو به چند الگوی مختلف تقسیم میشود، اما دو نوع اصلی آن ویتیلیگوی غیرسگمنتال و ویتیلیگوی سگمنتال هستند.
ویتیلیگوی غیرسگمنتال
ویتیلیگوی غیرسگمنتال شایعترین نوع بیماری است. در این نوع، لکهها اغلب به شکل نسبتاً قرینه در دو طرف بدن ایجاد میشوند؛ برای مثال هر دو دست، هر دو زانو یا بخشهایی از دو طرف صورت ممکن است درگیر شوند.
این نوع بیماری ممکن است در دورههایی فعال شود و لکههای جدید ایجاد کند یا لکههای قبلی بزرگتر شوند.
ویتیلیگوی سگمنتال
در نوع سگمنتال، لکهها بهطور معمول فقط در یک قسمت یا یک سمت بدن دیده میشوند؛ برای مثال بخشی از یک دست، یک پا یا یک سمت صورت.
این نوع اغلب در سنین پایینتر شروع میشود و ممکن است طی حدود ۶ تا ۱۲ ماه پیشرفت کند و سپس برای مدت طولانی ثابت بماند.
ویتیلیگوی گسترده یا یونیورسال
در موارد نادر، کاهش رنگدانه بخش بسیار بزرگی از سطح بدن را درگیر میکند. به این وضعیت ویتیلیگوی یونیورسال گفته میشود.
آیا ویتیلیگو خطرناک است؟
ویتیلیگو در بیشتر افراد تهدیدی مستقیم برای زندگی محسوب نمیشود، اما نباید آن را صرفاً یک مسئله ظاهری دانست.
پوست در نواحی سفیدشده ملانین کمتری دارد و به همین دلیل در برابر نور خورشید و آفتابسوختگی آسیبپذیرتر است. استفاده صحیح از ضدآفتاب و محافظت از پوست در افراد مبتلا به آن اهمیت زیادی دارد.
از سوی دیگر، افراد مبتلا به ویتیلیگو نسبت به سایر افراد احتمال بیشتری برای ابتلا به بعضی بیماریهای خودایمنی دارند. بیماریهای تیروئید از شناختهشدهترین موارد مرتبط با ویتیلیگو هستند. آلوپسی آرهآتا یا ریزش موی سکهای، دیابت نوع یک، آرتریت روماتوئید و برخی بیماریهای خودایمنی دیگر نیز میتوانند همراه آن دیده شوند.
با این حال، داشتن ویتیلیگو به این معنی نیست که فرد حتماً به یکی از این بیماریها مبتلا خواهد شد.
آیا ویتیلیگو مسری است؟
خیر. ویتیلیگو یک بیماری عفونی نیست و هیچ نوع ویروس، باکتری یا قارچی عامل انتقال آن از فردی به فرد دیگر نیست.
تماس پوست با پوست، دست دادن، در آغوش گرفتن، شنا کردن در استخر مشترک، استفاده از لباس یا وسایل مشترک و زندگی در کنار فرد مبتلا باعث انتقال ویتیلیگو نمیشود.
ویتیلیگو چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص ویتیلیگو معمولاً توسط متخصص پوست و با مشاهده ظاهر لکهها، بررسی سابقه پزشکی فرد و سابقه خانوادگی انجام میشود.
یکی از ابزارهایی که پزشک ممکن است برای تشخیص دقیقتر استفاده کند لامپ وود (Wood’s lamp) است. این وسیله نوعی نور فرابنفش تولید میکند و میتواند نواحی فاقد رنگدانه را واضحتر نشان دهد.
در برخی شرایط، پزشک آزمایش خون برای بررسی بیماریهای خودایمنی از جمله اختلالات تیروئید درخواست میکند. در مواردی که تشخیص قطعی نباشد، نمونهبرداری کوچک از پوست یا بیوپسی نیز ممکن است انجام شود.
بررسی چشم یا شنوایی تنها در شرایط خاص و با توجه به علائم بیمار ضرورت پیدا میکند.
چه بیماریهایی ممکن است با ویتیلیگو اشتباه گرفته شوند؟
هر لکه سفید یا روشن روی پوست به معنای ابتلا به ویتیلیگو نیست. بعضی عفونتهای قارچی مانند تینهآ ورسیکالر، کاهش رنگدانه پس از التهاب یا آسیب پوستی و تعدادی از اختلالات دیگر نیز میتوانند لکههای روشن ایجاد کنند.
به همین دلیل تشخیص خودسرانه بر اساس مشاهده عکسهای اینترنتی توصیه نمیشود و لکههای سفید جدید، بهخصوص اگر در حال گسترش باشند، بهتر است توسط متخصص پوست بررسی شوند.
آیا ویتیلیگو درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمانی که بتواند در تمام بیماران ویتیلیگو را برای همیشه از بین ببرد وجود ندارد. با این حال روشهای درمانی متعددی در دسترس هستند که میتوانند فعالیت بیماری را کاهش دهند، از پیشرفت آن جلوگیری کنند یا بخشی از رنگدانه پوست را بازگردانند.
پاسخ به درمان در همه افراد یکسان نیست. همچنین ممکن است یک ناحیه بدن پاسخ مناسبی به درمان بدهد اما قسمت دیگری مقاومت بیشتری داشته باشد.
در بسیاری از موارد مشاهده نتیجه به چند ماه زمان نیاز دارد و گاهی ترکیبی از چند روش درمانی مورد استفاده قرار میگیرد. حتی پس از موفقیت درمان نیز احتمال ایجاد لکههای جدید یا بازگشت کاهش رنگدانه وجود دارد.
درمان ویتیلیگو با کرمهای کورتونی
کورتیکواستروئیدهای موضعی از درمانهایی هستند که پزشکان ممکن است برای بعضی بیماران تجویز کنند. این داروها با کاهش التهاب و فعالیت سیستم ایمنی میتوانند در برخی موارد به بازگشت رنگدانه کمک کنند، بهخصوص اگر بیماری در مراحل اولیه باشد.
مصرف طولانی یا نامناسب کورتونهای موضعی میتواند عوارضی مانند نازک شدن پوست یا ایجاد خطوط پوستی داشته باشد. به همین دلیل نوع دارو، قدرت آن، محل مصرف و مدت درمان باید توسط پزشک مشخص شود.
تاکرولیموس و پیمکرولیموس برای درمان ویتیلیگو
داروهای موضعی مهارکننده کلسینورین مانند تاکرولیموس و پیمکرولیموس نیز در بعضی بیماران مورد استفاده قرار میگیرند.
یکی از مزایای این گروه نسبت به کورتونها این است که باعث نازک شدن پوست نمیشوند و به همین دلیل ممکن است در نواحی حساس مانند صورت مورد توجه پزشک قرار گیرند.
انتخاب این داروها، بهویژه برای کودکان یا استفاده طولانیمدت، باید با نظر متخصص انجام شود.
کرم روکسولیتینیب؛ یکی از درمانهای جدید ویتیلیگو
روکسولیتینیب (Ruxolitinib) یک مهارکننده مسیر JAK است که به شکل کرم موضعی برای برخی بیماران مبتلا به ویتیلیگوی غیرسگمنتال استفاده میشود.
سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) کرم روکسولیتینیب را برای درمان ویتیلیگوی غیرسگمنتال در بزرگسالان و افراد ۱۲ سال به بالا تأیید کرده است. این دارو نخستین درمان دارویی مورد تأیید FDA با هدف بازگرداندن رنگ پوست در ویتیلیگو محسوب میشود.
بازگشت رنگ با این درمان سریع نیست و ممکن است برای مشاهده پاسخ مناسب به بیش از ۲۴ هفته درمان نیاز باشد.
نوردرمانی برای ویتیلیگو چگونه انجام میشود؟
نوردرمانی یا فوتوتراپی یکی از روشهای مهم درمان ویتیلیگو، بهویژه در موارد گستردهتر است.
امروزه UVB با پهنای باند باریک یا Narrowband UVB یکی از روشهای رایج فوتوتراپی محسوب میشود. پوست در جلسات کنترلشده در معرض میزان مشخصی از اشعه فرابنفش قرار میگیرد تا روند کاهش رنگدانه آهسته شود و بازگشت رنگ تحریک شود.
در بسیاری از برنامههای درمانی، جلسات چند بار در هفته انجام میشوند و ممکن است چند ماه طول بکشد تا نتیجه قابل مشاهده باشد.
آیا لیزر برای درمان ویتیلیگو موثر است؟
برای لکههای محدود، بعضی متخصصان ممکن است از دستگاههایی مانند لیزر اگزایمر استفاده کنند که نور را به نواحی مشخصی از پوست میرساند.
این روش برای همه انواع ویتیلیگو مناسب نیست و میزان پاسخ به محل لکه، وسعت بیماری و وضعیت فعالیت آن بستگی دارد. متخصص پوست پس از بررسی شرایط بیمار تصمیم میگیرد که نوردرمانی گسترده یا درمان هدفمند گزینه مناسبتری است.
جراحی و پیوند پوست برای درمان ویتیلیگو
در برخی افراد که ویتیلیگو برای مدتی ثابت مانده و به درمانهای دارویی یا نوردرمانی پاسخ مناسبی نداده است، روشهای جراحی ممکن است مطرح شوند.
پیوند قسمتهای کوچک پوست دارای رنگدانه، پیوند حاصل از تاول و انتقال سلولهای رنگدانه از جمله روشهایی هستند که در مراکز تخصصی انجام میشوند.
این درمانها برای همه بیماران مناسب نیستند و احتمال ایجاد اسکار، عفونت، تفاوت رنگ یا عدم موفقیت در بازگشت رنگدانه وجود دارد.
درمان ویتیلیگوی گسترده با کاهش رنگ پوست سالم
در موارد بسیار گسترده که بیشتر سطح بدن رنگ خود را از دست داده و سایر روشهای درمانی نتیجه مناسبی ندادهاند، در برخی بیماران بزرگسال ممکن است روش دپیگمنتیشن یا حذف رنگدانه باقیمانده پوست مطرح شود.
در این روش بخشهای دارای رنگ طبیعی به تدریج روشن میشوند تا رنگ کلی پوست یکنواختتر شود. این تصمیم بسیار مهم است، زیرا نتیجه آن میتواند دائمی باشد و حساسیت پوست به نور خورشید افزایش پیدا میکند.
دپیگمنتیشن تنها برای گروه محدودی از بیماران مناسب است و باید تحت نظر متخصص پوست انجام شود.
آیا درمان گیاهی برای ویتیلیگو موثر است؟
محصولات گیاهی و مکملهای مختلفی با ادعای درمان ویتیلیگو تبلیغ میشوند، اما شواهد علمی کافی برای اثربخشی بسیاری از آنها وجود ندارد.
NHS نیز تأکید میکند که برای بسیاری از درمانهای مکمل، شواهد کافی جهت توصیه عمومی وجود ندارد. علاوه بر این، مکملها و ترکیبات گیاهی ممکن است با داروهای دیگر تداخل داشته باشند یا عوارض ایجاد کنند.
بنابراین جایگزین کردن درمان پزشکی با محصولات تبلیغاتی یا مصرف خودسرانه مکملها توصیه نمیشود.
مراقبت از پوست در افراد مبتلا به ویتیلیگو
یکی از مهمترین اقدامات روزانه برای افراد مبتلا به ویتیلیگو محافظت مناسب در برابر نور خورشید است. قسمتهایی که ملانین خود را از دست دادهاند سریعتر دچار آفتابسوختگی میشوند.
استفاده از ضدآفتاب طیف گسترده، پوشیدن لباس مناسب، استفاده از کلاه و پرهیز از قرار گرفتن طولانیمدت زیر نور شدید خورشید میتواند از پوست محافظت کند.
همچنین استفاده از دستگاههای سولاریوم نیز توصیه نمیشود.
افرادی که تمایل دارند تفاوت رنگ پوست کمتر دیده شود، میتوانند از محصولات آرایشی پوشاننده، کرمهای کاموفلاژ یا برخی محصولات برنزهکننده بدون آفتاب استفاده کنند. این محصولات بیماری را درمان نمیکنند اما در صورت تمایل فرد میتوانند ظاهر پوست را بهطور موقت یکنواختتر کنند.
تاثیر ویتیلیگو بر روحیه و اعتمادبهنفس
اگرچه ویتیلیگو معمولاً درد جسمانی قابل توجهی ایجاد نمیکند، تغییر ظاهر پوست میتواند از نظر روانی برای بعضی افراد دشوار باشد.
بر اساس گزارش آکادمی پوست آمریکا، افراد مبتلا ممکن است احساساتی مانند اضطراب، خجالت، عصبانیت، کاهش اعتمادبهنفس یا افسردگی را تجربه کنند. شدت این تأثیر به وسعت بیماری محدود نیست و حتی یک لکه کوچک روی صورت یا دست میتواند برای فرد آزاردهنده باشد. با این همه امروزه مدلهای بسیاری در دنیای مد با بیماری ویتیلیگو مشاهده میشوند.
در صورتی که ویتیلیگو باعث انزوای اجتماعی، اضطراب شدید یا افت اعتمادبهنفس شده باشد، صحبت با پزشک، روانشناس یا مشاور میتواند بخشی مهم از مراقبت از بیمار باشد.
آیا ویتیلیگو باعث سفید شدن مو میشود؟
بله. ملانوسیتها علاوه بر پوست در فولیکولهای مو نیز نقش دارند. اگر ویتیلیگو ناحیهای را که دارای مو است درگیر کند، موهای آن قسمت ممکن است رنگدانه خود را از دست بدهند.
به همین دلیل در برخی بیماران قسمتی از موی سر، ابرو، مژه، ریش یا موهای بدن سفید میشود. سفید یا خاکستری شدن زودرس بخشی از مو نیز میتواند یکی از نشانههای بیماری باشد.
آیا ویتیلیگو در کودکان هم دیده میشود؟
بله. ویتیلیگو میتواند در هر سنی ایجاد شود و شروع آن در دوران کودکی غیرمعمول نیست. بر اساس اطلاعات آکادمی پوست آمریکا، حدود نیمی از افراد مبتلا پیش از ۲۰ سالگی اولین نشانههای بیماری را تجربه میکنند.
تشخیص و درمان کودکان باید توسط پزشک انجام شود، زیرا انتخاب دارو و قدرت داروهای موضعی بر اساس سن و محل ضایعات متفاوت است. توجه به تأثیر بیماری بر اعتمادبهنفس کودک و نحوه برخورد خانواده و همسالان نیز اهمیت زیادی دارد.
چه زمانی برای لکههای سفید پوست به پزشک مراجعه کنیم؟
هر لکه سفید پوست ویتیلیگو نیست، اما در صورتی که لکه جدیدی بدون علت مشخص ایجاد شده، در حال بزرگ شدن است یا تعداد لکهها افزایش پیدا میکند، بهتر است برای تشخیص دقیق به پزشک یا متخصص پوست مراجعه شود.
همچنین اگر همراه با تغییر رنگ پوست علائمی مانند سفید شدن ناگهانی مو، مشکلات چشمی، کاهش شنوایی یا نشانههای احتمالی بیماری تیروئید و سایر اختلالات خودایمنی وجود دارد، بررسی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تشخیص زودتر میتواند به پزشک کمک کند فعالیت بیماری را ارزیابی کرده و در صورت نیاز مناسبترین روش درمان را انتخاب کند.
زندگی با ویتیلیگو؛ از شناخت بیماری تا انتخاب درمان مناسب
ویتیلیگو یا پیسی یک بیماری مزمن و خودایمنی است که در اثر آسیب به سلولهای تولیدکننده رنگدانه، لکههای روشن یا سفید روی پوست ایجاد میکند. این بیماری مسری نیست و افراد با هر سن و رنگ پوستی ممکن است به آن مبتلا شوند.
روند ویتیلیگو در افراد مختلف بسیار متفاوت است؛ در بعضی افراد تنها چند لکه کوچک ایجاد میشود و در برخی دیگر بیماری به تدریج گسترش پیدا میکند. اگرچه هنوز درمان قطعی و دائمی برای همه بیماران وجود ندارد، روشهایی مانند داروهای موضعی، نوردرمانی، روکسولیتینیب و در برخی موارد روشهای جراحی میتوانند به کنترل بیماری یا بازگرداندن بخشی از رنگ پوست کمک کنند.
محافظت از پوست در برابر آفتاب، بررسی بیماریهای خودایمنی مرتبط در صورت نیاز و توجه به سلامت روان نیز از بخشهای مهم مراقبت از افراد مبتلا به ویتیلیگو هستند.
