سازمان نایاک چیست و چه فعالیتی دارد؟
سازمان نایاک (NIAC) که با نام شورای ملی ایرانیان آمریکا شناخته میشود، بار دیگر در مرکز توجه رسانهها قرار گرفته است. این بار بازوی سیاسی این سازمان، موسوم به نایاک اکشن (NIAC Action)، با ثبت شکایتی در دادگاه فدرال واشنگتن علیه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، خواستار اعلام مغایرت ادامه جنگ با ایران با قانون اساسی ایالات متحده شد. این سازمان معتقد است ادامه عملیات نظامی علیه ایران بدون دریافت مجوز از کنگره، مغایر اختیارات قانونی رئیسجمهور است.
این اقدام جدید پرسشهایی را درباره ماهیت، اهداف و فعالیتهای سازمان نایاک مطرح کرده است. نایاک چه سازمانی است؟ چه کسانی آن را تأسیس کردهاند؟ منابع مالی آن از کجا تأمین میشود؟ چه مواضعی درباره جمهوری اسلامی ایران، تحریمها و روابط تهران و واشنگتن دارد و چرا گروهی از عملکرد آن انتقاد میکنند؟
برای پاسخ به این پرسشها، باید تاریخچه فعالیت نایاک، ساختار سازمانی، مواضع رسمی و مهمترین انتقادهای مطرحشده علیه آن را بهصورت جداگانه بررسی کرد.
سازمان نایاک (NIAC) چیست؟
شورای ملی ایرانیان آمریکا با نام انگلیسی National Iranian American Council و نام اختصاری NIAC، سازمانی غیرانتفاعی و مستقر در واشنگتن دیسی است که در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد.
این سازمان هدف خود را تقویت مشارکت مدنی ایرانیان آمریکا، حمایت از حقوق این جامعه و تأثیرگذاری بر تصمیمگیریهای سیاسی مرتبط با ایرانیان معرفی میکند و حوزه فعالیت آن موضوعاتی مانند روابط ایران و آمریکا، تحریمهای اقتصادی، حقوق مدنی، مهاجرت، حقوق بشر و جلوگیری از جنگ را شامل میشود.
تاریخچه تأسیس نایاک؛ این سازمان چگونه شکل گرفت؟
سازمان نایاک در سال ۲۰۰۲ با مشارکت تریتا پارسی و دیگر فعالان ایرانیآمریکایی تأسیس شد. هدف اولیه آن افزایش مشارکت ایرانیان مقیم آمریکا در فعالیتهای مدنی و ایجاد ارتباط میان جامعه ایرانیآمریکایی و سیاستگذاران این کشور اعلام شد.
با گسترش فعالیتهای نایاک، موضوع روابط خارجی آمریکا با ایران به یکی از حوزههای مهم کاری این مجموعه تبدیل شد. این سازمان بهتدریج در بحثهای مربوط به برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، حقوق ایرانیان مهاجر و جلوگیری از درگیری نظامی فعالیت بیشتری پیدا کرده است.
نایاک در سال ۲۰۰۸ مأموریت رسمی خود را گسترش داد و بر مشارکت سیاسی، مسائل فرهنگی و ایجاد ارتباط میان جوامع ایران و آمریکا تأکید بیشتری کرد. در سالهای بعد، بهویژه همزمان با مذاکرات هستهای ایران و قدرتهای جهانی، فعالیتهای مرتبط با سیاست خارجی این سازمان افزایش یافت.
تریتا پارسی، بنیانگذار نایاک کیست؟
تریتا پارسی پژوهشگر و تحلیلگر مسائل سیاست خارجی است که نقش محوری در تأسیس نایاک داشت و سالها ریاست این سازمان را بر عهده گرفت.
او به دلیل فعالیت در حوزه روابط ایران و آمریکا و دفاع از راهحلهای دیپلماتیک برای اختلافات میان دو کشور شناخته میشود. حمایت از مذاکرات هستهای و مخالفت با جنگ از مواضع شاخص او در دوران مدیریت نایاک بود.
جمال عبدی، رئیس فعلی نایاک کیست؟
جمال عبدی در اوت ۲۰۱۸ ریاست شورای ملی ایرانیان آمریکا را بر عهده گرفت. او همچنین مدیر اجرایی نایاک اکشن است.
عبدی در نوامبر ۲۰۰۹ بهعنوان مدیر سیاستگذاری به نایاک پیوست. پیش از آن، در کنگره آمریکا بهعنوان مشاور در موضوعات سیاست خارجی، امنیت ملی و مهاجرت فعالیت کرده بود.
ماجرای شکایت نایاک از ترامپ چیست؟
در ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶، سازمان نایاک اکشن، وابسته به نایاک، دادخواستی علیه دونالد ترامپ در دادگاه فدرال ناحیه کلمبیا ثبت کرد.
به گفته این سازمان، عملیات نظامی آمریکا علیه ایران که در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ آغاز شده، با وجود فقدان مجوز قانونی کنگره همچنان ادامه یافته است.
آلن بی. موریسون و بروس فاین، وکلای پرونده، استدلال کردهاند که قانون اساسی آمریکا اختیار اعلان جنگ را به کنگره سپرده است و رئیسجمهور نمیتواند بدون مجوز قانونی، جنگی طولانیمدت را ادامه دهد.
نایاک اکشن در توضیح شکایت خود بر سه موضوع ادامه عملیات نظامی آمریکا علیه ایران بدون کسب مجوز کنگره، پیامدهای انسانی جنگ برای خانوادههای ایرانی و ایرانیآمریکایی و ضرورت مشخص شدن حدود اختیارات رئیسجمهور و کنگره در تصمیمگیری درباره جنگ تاکید شده است.
این سازمان از دادگاه خواسته است اعلام کند که ادامه عملیات نظامی ترامپ علیه ایران، با بند مربوط به اختیار اعلان جنگ در قانون اساسی آمریکا مغایرت دارد.
اقدام نایاک علیه تحریمهای جدید آمریکا
نایاک در ۳۱ اوت ۲۰۲۶ نامهای به مقامهای دولت آمریکا، از جمله اسکات بسنت، وزیر خزانهداری، و مارکو روبیو، وزیر امور خارجه، ارسال کرد.
این سازمان خواستار بازگرداندن معافیتهای تحریمی مرتبط با فعالیتهای آموزشی، بشردوستانه و فرهنگی شد.
نایاک اعلام کرد که محدودیتهای جدید، دسترسی ایرانیان به برخی آزمونهای بینالمللی زبان و تحصیلات تکمیلی را دشوار کرده است.
در این نامه همچنین درباره پیامدهای محدودیت انتقال کمکهای مالی خانوادگی، دسترسی به امکانات آموزشی و همکاریهای فرهنگی هشدار داده شده است.
نقش نایاک در مذاکرات هستهای و توافق برجام
یکی از شناختهشدهترین فعالیتهای نایاک، حمایت از مذاکرات هستهای ایران و قدرتهای جهانی و توافق برجام در سال ۲۰۱۵ بود.
این سازمان در جریان مذاکرات، از طریق ارتباط با سیاستگذاران آمریکایی، اطلاعرسانی عمومی و فعالیتهای اجتماعی از دستیابی به توافق حمایت کرد.
در سال ۲۰۱۵ نیز نایاک اکشن تأسیس شد تا فعالیتهای سیاسی مرتبط با حمایت از توافق و دیگر اهداف سازمان را توسعه دهد.
حمایت نایاک از برجام یکی از موضوعاتی است که دیدگاههای متفاوتی درباره عملکرد آن شکل داده و به یکی از محورهای اصلی بحث درباره سیاستهای این سازمان تبدیل شده است.
منابع مالی نایاک از کجا تأمین میشود؟
شفافیت مالی و منابع درآمدی یکی از موضوعات مهم در بررسی فعالیتهای این سازمان است.
بر اساس اطلاعاتی که نایاک در وبسایت رسمی خود منتشر کرده، منابع مالی آن از کمکهای اشخاص حقیقی و بنیادهای خیریه آمریکایی تأمین میشود.
این سازمان اعلام کرده است که بیش از ۱۰ هزار اهداکننده فردی از فعالیتهای آن حمایت میکنند. نام بنیادهایی مانند Ploughshares Fund و Rockefeller Brothers Fund نیز در فهرست منابع حمایت مالی سازمان ذکر شده است.
شورای ملی ایرانیان آمریکا میگوید از دولت ایران، دولت آمریکا یا سایر دولتها کمک مالی دریافت نمیکند و همچنین اطلاعات مربوط به گزارشهای مالی و ساختار مدیریتی خود را در وبسایت رسمی نایاک منتشر کرده است.
ادعاهای مطرح شده درباره سازمان نایاک
در سال ۲۰۰۷ حسن داعیالاسلام، فعال سیاسی ایرانی-آمریکایی، مدعی شد سازمان نایاک و تریتا پارسی به لابیگری به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران در آمریکا مشغول است.
نایاک و پارسی در سال ۲۰۰۸ علیه او شکایت افترا مطرح کردند و اظهار داشتند که ادعاهای مطرحشده علیه آنها نادرست و آسیبزننده است.
در سپتامبر ۲۰۱۲، دادگاه فدرال آمریکا با صدور رأی اختصاری، دعوای افترا را به نفع خوانده خاتمه داد. دادگاه تشخیص داد که شاکیان نتوانستهاند معیار حقوقی لازم برای اثبات سوءنیت واقعی را احراز کنند.
در سال ۲۰۱۷، هوشنگ امیراحمدی، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه راتگرز آمریکا در مصاحبهای با حسین دهباشی ادعا کرد که جواد ظریف در تأسیس نایاک نقش داشته است که این ادعا بعدها توسط جواد ظریف رد شد.
در سال ۲۰۱۹ طوفانی توییتری علیه سازمان نایاک توسط برخی کاربران به راه افتاد. ایرانیان آمریکا با بیش از ۲۵۰ هزار توییت اعلام کردند که گروه نایاک در آمریکا برای نظام جمهوری اسلامی لابی میکند و نماینده آنها نیست.
تریتا پارسی، از بنیانگذاران نایاک، همواره منکر لابیگری برای جمهوری اسلامی ایران شده و تنها هدف نایاک را دفاع به نیابت از ایرانیان آمریکا خوانده که خواستار کاهش تنش بین دو کشور هستند.
در مقابل، پایگاه اطلاعرسانی دولت در مطلبی درباره سازمان نایاک نوشته است:
شورای ملی ایرانیان امریکا ملقب به نایاک، یکی از نهادهای لابیگر امریکایی است که ادعا دارد برای پیشبرد منافع جامعه ایرانیان امریکا تشکیل شده است. اما اگر رد پای گروهها و افراد وابسته به این شورا را پیگیری کنیم، به موارد بسیاری برخورد خواهیم کرد که نشان میدهد، «نایاک» یک لابی امریکایی بوده که منافع امریکا را در قبال ایران دنبال میکند.
جمعبندی؛ سازمان نایاک و نقش آن در روابط ایران و آمریکا
نایاک سازمانی غیرانتفاعی است که از سال ۲۰۰۲ در ایالات متحده فعالیت میکند. این مجموعه در حوزههایی مانند مشارکت مدنی ایرانیان آمریکا، مسائل مهاجرتی، روابط ایران و آمریکا، تحریمهای اقتصادی، حقوق بشر و جلوگیری از جنگ حضور داشته است.
حمایت از برجام، مخالفت با تحریمهای گسترده و دفاع از مذاکره به جای درگیری نظامی، از مواضع شناختهشده این سازمان محسوب میشوند. در مقابل، همین مواضع با انتقاد برخی فعالان سیاسی و مخالفان جمهوری اسلامی مواجه شدهاند.
