سالی که شانس با یوزها یار شد | در یکسال اخیر چه کارهایی برای حفاظت از یوز ایرانی شد؟
یوزپلنگ ایرانی همچنان در شرایط دشواری برای بقا قرار دارد، اما مجموعهای از نشانهها، چشمانداز آینده این گونه را روشنتر کرده است؛ از نبود تلفات گزارششده در دو سال اخیر و افزایش یوزهای شناسنامهدار تا موفقیت برخی اقدامات برای بهبود زیستگاه، تأمین آب، افزایش پایش و کاهش تهدیدها.
همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: یوزپلنگ ایرانی همچنان در شرایط دشواری برای بقا قرار دارد، اما مجموعهای از نشانهها، چشمانداز آینده این گونه را روشنتر کرده است؛ از نبود تلفات گزارششده در دو سال اخیر و افزایش یوزهای شناسنامهدار تا موفقیت برخی اقدامات برای بهبود زیستگاه، تأمین آب، افزایش پایش و کاهش تهدیدها. در کنار این تلاشها، شانس نیز با یوزها همراه بوده و حالا سازمان حفاظت محیط زیست امیدوار است با تکمیل برنامههای حفاظتی، این روند مثبت ادامه پیدا کند.
شانس در کنار حفاظت؛ امیدواری به آینده یوز
حمید ظهرابی، معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند حفاظت از یوزپلنگ در ایران گفت: حفاظت از این گونه و جلوگیری از انقراض آن داستانی طولانی است و طی سالهای گذشته همواره موافقان و منتقدان خود را داشته است. سازمان حفاظت محیط زیست تلاش کرده اجرای برنامه حفاظت از یوز را با مشارکت متخصصان، دانشگاهیان، محیطبانان باتجربه و سازمانهای مردمنهاد پیش ببرد.
او افزود: یکی از نخستین اقدامات پس از استقرار دولت وفاق در سازمان حفاظت محیط زیست، ایجاد «توافق» درباره پروژه یوز بود. در همین راستا جلسات متعددی با حضور متخصصان داخل و خارج سازمان، دانشگاهیان، محیطبانان و تشکلهای مردمنهاد برگزار و برنامههای گذشته بازنگری و به یک برنامه عملیاتی با اهداف مشخص، منابع قابل پیشبینی و اقدامات تعریفشده تبدیل شد.
ظهرابی، ارتقای کیفیت و میزان مطلوبیت زیستگاه را اولویت اصلی این برنامه دانست و گفت: تمرکز نخست سازمان این است که یوز در زیستگاه طبیعی خود حفاظت شود و کیفیت این زیستگاه ارتقا پیدا کند.
مقابله با دام و شتر و تأمین آب زیستگاهها
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش تهدیدهای زیستگاه یوز گفت: دام و شتر یکی از تهدیدهای مهم در زیستگاههای یوز هستند و امسال نزدیک به ۳۰ نفر محیطبان یا نیروی مردمی با استفاده از ظرفیتهای قانونی مشارکت مردم به کار گرفته شدند تا با چرای دام و شتر مقابله کنند، آبشخورها را پایش و در صورت مشاهده تهدیدهای مرتبط با شکار، موضوع را گزارش کنند.
به گفته او، تأمین منابع آب در زیستگاهها نیز به شکل جدی دنبال شده و انتقال طعمه و احیای زیستگاههایی که جمعیت طعمه در آنها کاهش یافته بود، با اولویت انجام شده است.
ظهرابی همچنین از اقدامات انجامشده برای ایمنسازی جادهها خبر داد و گفت: اگرچه وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی اصلی ایمنسازی جادهها تاکنون موفقیت قابل توجهی در این زمینه نداشته، اما اخیرا سازمان برنامه و بودجه اعتبار مناسبی برای ایمنسازی کریدور عبور یوز اختصاص داده است. امیدواریم با توجه به نقدی بودن اعتبارات اختصاصیافته، وزارت راه بتواند هرچه سریعتر تعهدات باقیمانده خود را اجرایی کند.
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، روشنایی جاده و مدیریت سرعت در محدوده عبور یوز را از دیگر اقدامات انجامشده عنوان کرد و گفت: اینکه در یکی دو سال گذشته تلفاتی نداشتهایم، نشان میدهد بخشی از اقدامات انجامشده تا حدودی نتیجهبخش بوده است. البته این موفقیت به معنای رفع کامل خطر نیست و باید گفت که «هم شانس آوردهایم و هم بخشی از اقدامات انجامشده نتیجهبخش بوده است.»
افزایش دوربینها و شناسایی بیشتر یوزها
ظهرابی درباره پایش جمعیت یوز نیز گفت: اطلاعات و بانکهای اطلاعاتی سازمان افزایش یافته و تعداد دوربینها نیز بیشتر شده است. سازمان در حال اصلاح شبکه پایش و حرکت به سمت پایش سیستماتیک است، هرچند در این بخش نیز محدودیتهایی وجود داشته و همه اهداف مورد نظر محقق نشده است.
او یکی از دستاوردهای مهم دوره اخیر را افزایش تعداد یوزهای شناسنامهدار دانست و گفت: در کنار نبود تلفات گزارششده، افزایش تعداد یوزهای شناسنامهدار از نقاط مثبت اقدامات حفاظتی بوده است.
ظهرابی همچنین به مادهای اشاره کرد که توانسته پنج توله خود را از سن ۱۴ ماهگی، که دورهای بحرانی در زندگی یوزهاست، عبور دهد و گفت: این موارد نشان میدهد فعالیتهای حفاظتی سازمان، با وجود اینکه به طور کامل مطابق اهداف و برنامهریزیهای انجامشده پیش نرفته، موفقیتهایی داشته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.
خطر تصادف یوزها همچنان باقی است
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست در عین حال هشدار داد که خطر تصادفات جادهای همچنان پابرجاست؛ بسیاری از پروژههای ایمنسازی هنوز کامل نشدهاند و بنابراین احتمال وقوع دوباره تصادف وجود دارد.
او برگزاری برنامههای ویژه در مناسبتهایی که جادههای محدوده زیستگاه یوز شلوغ میشوند را نیز از اقدامات انجامشده دانست و گفت: این برنامهها هم در جلب توجه افکار عمومی و هم در حفاظت از گونه مؤثر بودهاند.
ظهرابی در بخش دیگری از سخنان خود درباره برنامه تکثیر یوز در اسارت گفت: رفتار یوزها به صورت مستمر توسط متخصصان رصد میشود و گزارشهای تخصصی در جلسات مربوط ارائه میشود. مادههای سایت قابلیت بارور شدن دارند براساس بررسی رفتار یوزها استفاده از تجربیات بینالمللی، شانس بارور شدن آنها در سال جاری چندان بالا نبوده و احتمالا شرایط در سال آینده مناسبتر خواهد شد
به گفته ظهرابی، سازمان در تلاش است ایرادات سایت را هرچه سریعتر برطرف و آن را برای فصل بعد آماده کند تا تلاش گستردهتری برای تولیدمثل انجام شود. اگر تلاشهای بعدی نیز موفق نباشد، در یک جلسه تخصصی درباره آینده این سایت تصمیمهای جدیتری گرفته خواهد شد.
مشارکت مردم؛ حلقه مفقوده حفاظت از زیستگاه
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست مشارکت جوامع محلی را یکی از مهمترین محورهای حفاظت از یوز دانست و گفت: چندین پروژه مشارکتی در استانهای مختلف با حضور تشکلهای مردمنهاد و جوامع محلی اجرا شده و این روند ادامه خواهد داشت. مثل پروژههای حفاظت از کریدورهای یوز و همچنین پروژه «آهوان سنگسر» در جنوب شرق توران که با مشارکت اهالی، دامداران بومی و جامعه محلی در حال اجراست. با تعریف پروژههای مشارکتی جدید در حاشیه زیستگاه، میتوان حلقهای از مشارکت مردمی در اطراف زیستگاه یوز ایجاد کرد. با این حال، مشارکت مردم برای کنترل دام و کاهش تعارضات در این مناطق هنوز عقبتر از پیشبینیهای انجامشده است و لازم است مسئولان پروژه تمرکز بیشتری بر این موضوع داشته باشند.
شانس با یوزها یار شد| امید به آینده با تداوم حفاظت
یوزپلنگ ایرانی همچنان در شرایط دشواری برای بقا قرار دارد، اما مجموعهای از نشانهها، چشمانداز آینده این گونه را روشنتر کرده است؛ از نبود تلفات گزارششده در دو سال اخیر و افزایش یوزهای شناسنامهدار تا موفقیت برخی اقدامات برای بهبود زیستگاه، تأمین آب، افزایش پایش و کاهش تهدیدها. در کنار این تلاشها، شانس نیز با یوزها همراه بوده و حالا سازمان حفاظت محیط زیست امیدوار است با تکمیل برنامههای حفاظتی، این روند مثبت ادامه پیدا کند.
شانس در کنار حفاظت؛ امیدواری به آینده یوز
حمید ظهرابی، معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، با اشاره به روند حفاظت از یوزپلنگ در ایران گفت: حفاظت از این گونه و جلوگیری از انقراض آن داستانی طولانی است و طی سالهای گذشته همواره موافقان و منتقدان خود را داشته است. سازمان حفاظت محیط زیست تلاش کرده اجرای برنامه حفاظت از یوز را با مشارکت متخصصان، دانشگاهیان، محیطبانان باتجربه و سازمانهای مردمنهاد پیش ببرد.
او افزود: یکی از نخستین اقدامات پس از استقرار دولت وفاق در سازمان حفاظت محیط زیست، ایجاد «توافق» درباره پروژه یوز بود. در همین راستا جلسات متعددی با حضور متخصصان داخل و خارج سازمان، دانشگاهیان، محیطبانان و تشکلهای مردمنهاد برگزار و برنامههای گذشته بازنگری و به یک برنامه عملیاتی با اهداف مشخص، منابع قابل پیشبینی و اقدامات تعریفشده تبدیل شد.
ظهرابی، ارتقای کیفیت و میزان مطلوبیت زیستگاه را اولویت اصلی این برنامه دانست و گفت: تمرکز نخست سازمان این است که یوز در زیستگاه طبیعی خود حفاظت شود و کیفیت این زیستگاه ارتقا پیدا کند.
مقابله با دام و شتر و تأمین آب زیستگاهها
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش تهدیدهای زیستگاه یوز گفت: دام و شتر یکی از تهدیدهای مهم در زیستگاههای یوز هستند و امسال نزدیک به ۳۰ نفر محیطبان یا نیروی مردمی با استفاده از ظرفیتهای قانونی مشارکت مردم به کار گرفته شدند تا با چرای دام و شتر مقابله کنند، آبشخورها را پایش و در صورت مشاهده تهدیدهای مرتبط با شکار، موضوع را گزارش کنند.
به گفته او، تأمین منابع آب در زیستگاهها نیز به شکل جدی دنبال شده و انتقال طعمه و احیای زیستگاههایی که جمعیت طعمه در آنها کاهش یافته بود، با اولویت انجام شده است.
ظهرابی همچنین از اقدامات انجامشده برای ایمنسازی جادهها خبر داد و گفت: اگرچه وزارت راه و شهرسازی به عنوان متولی اصلی ایمنسازی جادهها تاکنون موفقیت قابل توجهی در این زمینه نداشته، اما اخیرا سازمان برنامه و بودجه اعتبار مناسبی برای ایمنسازی کریدور عبور یوز اختصاص داده است. امیدواریم با توجه به نقدی بودن اعتبارات اختصاصیافته، وزارت راه بتواند هرچه سریعتر تعهدات باقیمانده خود را اجرایی کند.
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست، روشنایی جاده و مدیریت سرعت در محدوده عبور یوز را از دیگر اقدامات انجامشده عنوان کرد و گفت: اینکه در یکی دو سال گذشته تلفاتی نداشتهایم، نشان میدهد بخشی از اقدامات انجامشده تا حدودی نتیجهبخش بوده است. البته این موفقیت به معنای رفع کامل خطر نیست و باید گفت که «هم شانس آوردهایم و هم بخشی از اقدامات انجامشده نتیجهبخش بوده است.»
افزایش دوربینها و شناسایی بیشتر یوزها
ظهرابی درباره پایش جمعیت یوز نیز گفت: اطلاعات و بانکهای اطلاعاتی سازمان افزایش یافته و تعداد دوربینها نیز بیشتر شده است. سازمان در حال اصلاح شبکه پایش و حرکت به سمت پایش سیستماتیک است، هرچند در این بخش نیز محدودیتهایی وجود داشته و همه اهداف مورد نظر محقق نشده است.
او یکی از دستاوردهای مهم دوره اخیر را افزایش تعداد یوزهای شناسنامهدار دانست و گفت: در کنار نبود تلفات گزارششده، افزایش تعداد یوزهای شناسنامهدار از نقاط مثبت اقدامات حفاظتی بوده است.
ظهرابی همچنین به مادهای اشاره کرد که توانسته پنج توله خود را از سن ۱۴ ماهگی، که دورهای بحرانی در زندگی یوزهاست، عبور دهد و گفت: این موارد نشان میدهد فعالیتهای حفاظتی سازمان، با وجود اینکه به طور کامل مطابق اهداف و برنامهریزیهای انجامشده پیش نرفته، موفقیتهایی داشته که نمیتوان آنها را نادیده گرفت.
خطر تصادف هنوز تمام نشده است
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست در عین حال هشدار داد که خطر تصادفات جادهای همچنان پابرجاست؛ بسیاری از پروژههای ایمنسازی هنوز کامل نشدهاند و بنابراین احتمال وقوع دوباره تصادف وجود دارد.
او برگزاری برنامههای ویژه در مناسبتهایی که جادههای محدوده زیستگاه یوز شلوغ میشوند را نیز از اقدامات انجامشده دانست و گفت: این برنامهها هم در جلب توجه افکار عمومی و هم در حفاظت از گونه مؤثر بودهاند.
ظهرابی در بخش دیگری از سخنان خود درباره برنامه تکثیر یوز در اسارت گفت: رفتار یوزها به صورت مستمر توسط متخصصان رصد میشود و گزارشهای تخصصی در جلسات مربوط ارائه میشود. مادههای سایت قابلیت بارور شدن دارند براساس بررسی رفتار یوزها استفاده از تجربیات بینالمللی، شانس بارور شدن آنها در سال جاری چندان بالا نبوده و احتمالا شرایط در سال آینده مناسبتر خواهد شد
به گفته ظهرابی، سازمان در تلاش است ایرادات سایت را هرچه سریعتر برطرف و آن را برای فصل بعد آماده کند تا تلاش گستردهتری برای تولیدمثل انجام شود. اگر تلاشهای بعدی نیز موفق نباشد، در یک جلسه تخصصی درباره آینده این سایت تصمیمهای جدیتری گرفته خواهد شد.
مشارکت مردم؛ حلقه مفقوده حفاظت از زیستگاه
معاون محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست مشارکت جوامع محلی را یکی از مهمترین محورهای حفاظت از یوز دانست و گفت: چندین پروژه مشارکتی در استانهای مختلف با حضور تشکلهای مردمنهاد و جوامع محلی اجرا شده و این روند ادامه خواهد داشت. مثل پروژههای حفاظت از کریدورهای یوز و همچنین پروژه «آهوان سنگسر» در جنوب شرق توران که با مشارکت اهالی، دامداران بومی و جامعه محلی در حال اجراست. با تعریف پروژههای مشارکتی جدید در حاشیه زیستگاه، میتوان حلقهای از مشارکت مردمی در اطراف زیستگاه یوز ایجاد کرد. با این حال، مشارکت مردم برای کنترل دام و کاهش تعارضات در این مناطق هنوز عقبتر از پیشبینیهای انجامشده است و لازم است مسئولان پروژه تمرکز بیشتری بر این موضوع داشته باشند.
ذخیرهگاه نیمهطبیعی؛ شانس بیشتر برای موفقیت
ظهرابی با اشاره به محدودیت منابع مالی پروژه حفاظت از یوز گفت: سازمان در تأمین منابع مالی به موفقیت مورد انتظار نرسیده، اما مذاکرات و توافقهایی با بخش خصوصی انجام شده و امید است بتوان از این طریق منابع لازم برای اجرای پروژههای ذخیرهگاه نیمهطبیعی را تأمین کرد. ذخیرهگاههای نیمهطبیعی حلقه تکمیلکننده زنجیره روشهای حفاظت از یوز است. شانس موفقیت در ذخیرهگاههای نیمهطبیعی یا محیطهای نیمهطبیعی بسیار بیشتر از طرحهای تکثیر در اسارت است و اگر بتوانیم به این سمت حرکت کنیم، احتمال موفقیت برنامه حفاظت از یوز به شکل قابل ملاحظهای افزایش خواهد یافت.
ظهرابی در پایان گفت: مجموعه اقدامات حفاظتی، افزایش پایش و شناسایی یوزها، نبود تلفات گزارششده در دو سال اخیر و موفقیت برخی برنامههای حفاظتی، محصول تلاش محیطبانان و همکاری متخصصان و فعالان این حوزه است؛ با این حال، هنوز تهدیدهای مهمی باقی مانده و حفاظت از یوز نیازمند ادامه این اقدامات و مشارکت بیشتر همه بخشهاست.
ظهرابی با اشاره به محدودیت منابع مالی پروژه حفاظت از یوز گفت: سازمان در تأمین منابع مالی به موفقیت مورد انتظار نرسیده، اما مذاکرات و توافقهایی با بخش خصوصی انجام شده و امید است بتوان از این طریق منابع لازم برای اجرای پروژههای ذخیرهگاه نیمهطبیعی را تأمین کرد. ذخیرهگاههای نیمهطبیعی حلقه تکمیلکننده زنجیره روشهای حفاظت از یوز است. شانس موفقیت در ذخیرهگاههای نیمهطبیعی یا محیطهای نیمهطبیعی بسیار بیشتر از طرحهای تکثیر در اسارت است و اگر بتوانیم به این سمت حرکت کنیم، احتمال موفقیت برنامه حفاظت از یوز به شکل قابل ملاحظهای افزایش خواهد یافت.
ظهرابی در پایان گفت: مجموعه اقدامات حفاظتی، افزایش پایش و شناسایی یوزها، نبود تلفات گزارششده در دو سال اخیر و موفقیت برخی برنامههای حفاظتی، محصول تلاش محیطبانان و همکاری متخصصان و فعالان این حوزه است؛ با این حال، هنوز تهدیدهای مهمی باقی مانده و حفاظت از یوز نیازمند ادامه این اقدامات و مشارکت بیشتر همه بخشهاست.
.
