شاهکارهای سینمای فرانسه که هر کسی باید ببیند

سینمای فرانسه سال‌هاست با داستان‌گویی منحصربه‌فرد، تصاویر چشم‌نواز و شخصیت‌های ماندگار، مخاطبان سراسر جهان را مجذوب خود کرده است. از موج نوی فرانسه (Nouvelle Vague) گرفته تا فیلم‌سازان معاصر که همچنان مرزهای سینما را جابه‌جا می‌کنند، این سینما همواره جایگاه ویژه‌ای داشته است. با وجود آثار مشهور و تحسین‌شده فراوان، بسیاری از فیلم‌های ارزشمند و کمتر دیده‌شده سینمای فرانسه در سایه مانده‌اند؛ آثاری که می‌توانند ما را شگفت‌زده کنند، به چالش بکشند و تجربه‌ای متفاوت ارائه دهند. به همین دلیل، در این فهرست به سراغ «جواهرات پنهان» سینمای فرانسه رفته‌ایم که شایسته توجه بیشتری هستند.

شاهکارهای سینمای فرانسه که باید ببینید

۱۰-Gagarine (2020)
۹-Happening (2021)
۸-La Chinoise (1967)
۷-Peppermint Soda (1977)
۶-La Belle Noiseuse (1991)
۵-La Collectionneuse (1967)
۴-Wedding in Blood (1973)
۳-Mélo (1986)
۲-Femmes femmes (1974)
۱-Jacquot de Nantes (1991)

۱۰-Gagarine (2020)

این فیلم داستان یوری ۱۶ ساله (آلسنی باثیلی) را دنبال می‌کند که تلاش دارد خانه‌اش، یک مجتمع مسکونی بزرگ و طبقه کارگر در حاشیه پاریس، را از تخریب نجات دهد. ساخته فانی لیا‌تار و ژرمی ترویه، این اثر در دوران همه‌گیری کرونا اکران شد و تا حدی زیر سایه فیلم‌های پرسر‌وصدا قرار گرفت.

با وجود توجه کمتر، گاگارین یکی از بهترین اولین فیلم‌های سینمای فرانسه در دهه ۲۰۲۰ محسوب می‌شود. این اثر میان رئالیسم اجتماعی و عناصر علمی-تخیلی حرکت می‌کند و به‌نرمی وارد فضای رئالیسم جادویی می‌شود، بدون اینکه تعادل خود را از دست بدهد. در قلب این فیلم، تأملی امیدوارانه درباره مفهوم «خانه»، قدرت تخیل و تاب‌آوری یک جامعه نهفته است. این فیلم درباره رؤیاهایی است که برای روشن نگه‌داشتن درونمان می‌سازیم و بهایی که برای زنده نگه‌داشتن آن‌ها می‌پردازیم.

۹-Happening (2021)

با اینکه رویداد موفق به دریافت شیر طلایی شد، فیلم اودری دیوان هنوز خارج از فضای سینمای هنری کمتر دیده شده و نتوانسته وارد جریان اصلی گفتگوهای سینمایی شود. این فیلم با بازی درخشان آناماریا وارتولومی در اوایل دهه ۱۹۶۰ فرانسه روایت می‌شود و داستان دانشجویی بااستعداد را دنبال می‌کند که با بارداری ناخواسته مواجه شده و آینده تحصیلی‌اش به‌تدریج از دست می‌رود.

Happening یکی از پرتنش‌ترین و تأثیرگذارترین فیلم‌های این دهه است. با امتیاز ۴.۰ در Letterboxd، این فیلم فرانسوی با روایت دقیق و فضاسازی قدرتمندش تماشاگر را درگیر می‌کند، هرچند به‌دلیل نمایش بی‌پرده، برای برخی تجربه‌ای ناراحت‌کننده و حتی حال‌بهم‌زن محسوب می‌شود. این فیلم نگاهی تلخ و تکان‌دهنده به مسئله سقط جنین در دهه ۱۹۶۰ دارد و بر پایه بازی بی‌نقص وارتولومی شکل گرفته است.

۸-La Chinoise (1967)

ژان-لوک گدار در سینمای فرانسه نامی کاملاً شناخته‌شده است، اما چینی اغلب زیر سایه آثار مشهورتر او مانند نفس بریده (Breathless) قرار گرفته است. این فیلم با رویکردی رادیکال و الهام‌گرفته از هنر پاپ، داستان پنج دانشجوی پاریسی به رهبری ورونیک (آن ویازمسکی) را روایت می‌کند که به مطالعه مائوئیسم می‌پردازند و طرح‌هایی برای اقدامات تروریستی در سر دارند.

با وجود رنگ‌بندی خیره‌کننده و روایت تحریک‌آمیز، La Chinoise در زمان اکران نتوانست رضایت مخاطبانی را که به سبک دیگر آثار گدار عادت داشتند جلب کند. اما امروز به‌عنوان اثری پیش‌بینانه و با طنزی تاریک شناخته می‌شود. این فیلم حتی به‌نوعی اعتراضات دانشجویی مه ۱۹۶۸ را پیش‌بینی کرده بود. هرچند چینی در میان سینمادوستان شناخته‌شده است، اما همچنان یک اثر سیاسی خاص و کمتر دیده‌شده محسوب می‌شود که تحلیل تیزبینانه‌ای از رادیکالیسم دانشجویی ارائه می‌دهد.

۷-Peppermint Soda (1977)

سودا نعنایی، ساخته دایان کوریس، تصویری لطیف و در عین حال طنزآمیز از دوران نوجوانی دختران ارائه می‌دهد. داستان درباره آن ۱۳ ساله (الئونور کلاروین) و خواهر بزرگ‌ترش فردریک (میشل اودیل) است که با چالش‌هایی مانند مدرسه، طلاق والدین و فعالیت‌های اجتماعی روبه‌رو می‌شوند.

این فیلم با فیلم‌برداری زیبا، اغلب در میان آثار کلاسیک دهه ۱۹۷۰ فرانسه نادیده گرفته شده است. بااین‌حال، Peppermint Soda نگاهی پیشرو به مرحله‌ای خاص از زندگی یک دختر جوان دارد و به‌صورت یک روایت ظریف و روزمره، تنهایی رشد و بلوغ را به تصویر می‌کشد. با وجود تحسین در فرانسه، این اثر به‌دلیل فضای مردسالار سینمای آن دوران، هرگز به شهرت جهانی گسترده‌ای دست نیافت.

۶-La Belle Noiseuse (1991)

انتخابی عالی برای علاقه‌مندان به فیلم‌های با روایت کند و تأمل‌برانگیز، مزاحم زیبا با مدت‌زمان چهار ساعته خود به فرایند خلق هنری می‌پردازد. داستان درباره یک نقاش مشهور (میشل پیکولی) در پروانس است که با الهام از دوست‌دختر یک بازدیدکننده (امانوئل برت)، تصمیم می‌گیرد شاهکاری را که سال‌ها پیش رها کرده بود، دوباره آغاز کند.

با وجود ریتم آرام، این فیلم مراقبه‌ای همچنان جذاب است، به‌ویژه برای کسانی که به هنر و فرایند خلق آن علاقه دارند. این اثر در اصل نوعی مشاهده واقع‌گرایانه و لحظه‌به‌لحظه از نقاشی است که به وسواس، فرسایش روابط و پیچیدگی‌های انسانی نیز می‌پردازد. کشش متقابل میان دو بازیگر اصلی، صمیمیتی خاص به داستان می‌بخشد، هرچند این فیلم در میان آثار قابل‌دسترس‌تر دهه ۱۹۹۰ کمتر دیده شد.

۵-La Collectionneuse (1967)

این فیلم که اغلب زیر سایه آثار متأخرتر اریک رومر و مجموعه Six Moral Tales قرار گرفته، انتخابی ایده‌آل برای تماشای تابستانی است. داستان درباره یک دلال آثار هنری (پاتریک بوشو) و دوست نقاشش (دانیل پومرول) است که تعطیلات آرام خود در ریویرا را می‌گذرانند، تا اینکه زنی بوهمی (هایدی پولیتوف) وارد زندگی‌شان می‌شود؛ زنی که آن‌ها او را «جاذب مردان» می‌دانند.

این اثر روان‌شناختی و انسان‌گرایانه، به‌باور برخی خالص‌ترین نمود سبک رومر است، هرچند نسبت به آثار مشهورتر او کمتر شناخته شده. فیلم به پیچیدگی‌های هوس، ناامنی مردانه و تناقض‌های درونی شخصیت‌ها می‌پردازد؛ جایی که قهرمان داستان درحالی‌که رفتار زن را قضاوت می‌کند، خود نیز به او وابسته می‌شود. با وجود روایت آرام و دیالوگ‌محور، کلکسیونر هرگز خسته‌کننده نیست و برای کسانی که می‌خواهند در ریتم سینمای فرانسه غرق شوند، اثری ضروری است.

۴-Wedding in Blood (1973)

زفاف خونین که با نام Les Noces rouges نیز شناخته می‌شود، مخاطب را به شهری کوچک در فرانسه می‌برد؛ جایی که شهردار (ژان پیر کسل) متوجه خیانت همسرش (استفانی آدران) می‌شود؛ خیانتی که همان‌طور که از عنوان پیداست، در نهایت به قتل ختم می‌شود.

این تریلر روان‌شناختی و هجوآمیز کلود شابرول، با وجود تحسین منتقدان، کمتر دیده شده است. فیلم علاوه‌بر بازی‌های درخشان و کارگردانی قوی، نگاهی تند به ریاکاری، فساد و زندگی بورژوایی در فرانسه دارد. بااین‌حال، به‌دلیل قرار گرفتن در سایه آثار دیگر شابرول و همچنین ممنوعیت موقتی در زمان اکران، هرگز به توجه گسترده‌ای دست پیدا نکرد.

۳-Mélo (1986)

این اقتباس سبک‌پردازانه از یک ملودرام تئاتری به کارگردانی آلن رنه، داستان دو ویولونیست و دوست قدیمی به نام‌های پی‌یر (آندره دوسولیه) و مارسل (فابریس لوچینی)، را در پاریس دهه ۱۹۲۰ روایت می‌کند. زندگی آرام آن‌ها زمانی دچار بحران می‌شود که مارسل عاشق همسر پی‌یر (سابینه آزما) می‌شود.

Mélo ترکیبی استادانه از تئاتر و سینماست که در نگاه اول یک مثلث عشقی ساده به نظر می‌رسد، اما در عمق خود به بررسی احساسی و روان‌شناختی هوس، دوستی و خیانت می‌پردازد. با وجود کیفیت بالا، ساختار تئاتری این فیلم باعث شده کمتر وارد جریان اصلی شود، هرچند همچنان یکی از ظریف‌ترین آثار رنه محسوب می‌شود.

۲-Femmes femmes (1974)

این فیلم به کارگردانی پل وکیالی و با بازی درخشان هلن سورجر و سونیا ساویانژ، درباره دو بازیگر سالخورده است که میان رویاها و واقعیت‌های زندگی‌شان در پاریس دست‌وپا می‌زنند.

این اثر فضایی خاص و مالیخولیایی دارد و با تمرکز بر وابستگی متقابل، ملودرام و رگه‌هایی از اگزیستانسیالیسم، تجربه‌ای متفاوت ارائه می‌دهد. زنان زنان که در اصل یک فیلم درباره دوستی زنانه است، به‌مرور به جایگاه فیلمی کالت رسیده و به یکی از جواهرات پنهان سینمای فرانسه تبدیل شده است. ساختار تجربی و نگاه سوررئال آن به زندگی این دو زن، همچنان تازه و تأثیرگذار به نظر می‌رسد.

۱-Jacquot de Nantes (1991)

اگرچه آنیس واردا از تأثیرگذارترین کارگردانان فرانسه است، برخی از آثارش همچنان کمتر دیده شده‌اند. ژاکوی ناتنی که بر اساس زندگی ژاک دمی ساخته شده، داستان کودکی را در دوران جنگ جهانی دوم در شهر نانت روایت می‌کند؛ پسری که در کارگاه پدرش، به سینما و نمایش‌های عروسکی علاقه‌مند می‌شود.

این فیلم فرانسوی اثری لطیف و عمیق است که فراتر از یک روایت سینمایی، به نامه‌ای عاشقانه از واردا به همسرش تبدیل می‌شود. Jacquot de Nantes با ظرافت، مرز میان خاطرات واقعی و بازسازی‌شده را محو می‌کند و شور و اشتیاق کشف هنر را به‌زیبایی به تصویر می‌کشد. این فیلم، هرچند کمتر در جریان اصلی دیده شده، یکی از بهترین نمونه‌های بیوگرافی در سینما به‌شمار می‌رود.