عایشه وهاب کیست و درباره طالبان چه گفت؟

عایشه وهاب، سناتور افغان‌تبار مجلس ایالتی کالیفرنیا، در انتخابات ویژه‌ای که هفته گذشته برگزار شد، به نمایندگی مجلس نمایندگان آمریکا انتخاب شد. او با پیروزی در حوزه چهاردهم کنگره کالیفرنیا، به نخستین آمریکایی افغان‌تبار تبدیل می‌شود که به کنگره ایالات متحده راه یافته است.

نام عایشه وهاب تنها چند روز پس از این پیروزی تاریخی، به خاطر سخنانش درباره افغانستان و ضرورت حفظ تعامل دیپلماتیک آمریکا با این کشور، حتی در شرایطی که طالبان قدرت را در دست دارد، خبرساز شده است.

سناتور ۳۹ ساله مجلس ایالتی کالیفرنیا، روز دوشنبه ۲۴ اوت ۲۰۲۶ در مصاحبه‌ای با رسانه آمریکایی دموکراسی ناو درباره شرایط افغانستان و سیاست احتمالی آمریکا در قبال طالبان صحبت کرد.

او گفت از آنچه امروز در افغانستان اتفاق می‌افتد «ناامید» است و به محدودیت‌هایی اشاره کرد که طالبان علیه زنان و دختران، به‌ویژه در زمینه تحصیل و حضور در جامعه، برقرار کرده است. وهاب هشدار داد ادامه این وضعیت می‌تواند در آینده پیامدهای فاجعه‌باری برای افغانستان داشته باشد.

با این حال، بخش جنجالی سخنان او جایی بود که تأکید کرد ایالات متحده باید «فارغ از اینکه چه گروهی در قدرت است» دیپلماسی را ادامه دهد و با افغانستان رابطه داشته باشد. به گفته وهاب، چنین ارتباطی می‌تواند ابزاری برای سوق دادن حاکمان افغانستان به سمت رعایت حقوق بشر، حقوق زنان و حقوق مدنی باشد.

او همچنین با لحنی تند از گروه‌های مخالف طالبان انتقاد کرد و گفت گروه‌های مختلفی از جنگسالاران خواهان قدرت هستند که به باور او «عمیقاً ناکام و گمراه» عمل کرده‌اند و به جای منافع کشور، منافع خودشان را دنبال می‌کنند.

این اظهارات در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی افغانستان واکنش زیادی برانگیخت.

حمیرا قادری، نویسنده افغان، در شبکه اجتماعی ایکس از وهاب انتقاد کرد و نوشت که او ظاهراً به حقوق بشر «فراتر از مرزهای آمریکا» باور ندارد. قادری همچنین به وضعیت زنان تحت حکومت طالبان اشاره کرد و موضع وهاب درباره تعامل با این گروه را زیر سؤال برد.

علی‌میثم نظری، مسئول روابط خارجی جبهه مقاومت ملی افغانستان، نیز سخنان وهاب را حمایت از «عادی‌سازی طالبان» توصیف کرد. او گفت چنین تعاملی می‌تواند به مشروعیت‌بخشی به حکومتی کمک کند که میلیون‌ها زن و دختر را از حقوق اساسی خود محروم کرده است. نظری همچنین تأکید کرد افغان‌تبار بودن یک سیاستمدار آمریکایی الزاماً به معنای نمایندگی منافع و خواسته‌های مردم افغانستان نیست.

سمیرا حمیدی، کنشگر سازمان عفو بین‌الملل، واکنش متفاوتی داشت و گفت تشویق دولت آمریکا به تعامل با طالبان از سوی یک سیاستمدار آمریکایی موضوع تازه‌ای نیست.

مریم سلیمان‌خیل، نماینده پیشین مجلس افغانستان، نیز یادآوری کرد که وهاب یک مقام منتخب آمریکایی است و مسئولیت سیاسی مستقیم او در برابر رأی‌دهندگان آمریکایی حوزه انتخابیه‌اش است، نه افغانستان.

در مقابل، سنگر پیکار، تحلیلگر افغان، از اظهارات وهاب استقبال کرد و آن را حمایت از سیاست خارجی «عقلانی و عمل‌گرایانه» آمریکا دانست.

عایشه وهاب کیست؟

عایشه وهاب در ۱۱ ژانویه ۱۹۸۷ در نیویورک به دنیا آمد. خانواده او افغان بودند و والدینش در جریان سال‌های جنگ افغانستان و اتحاد جماهیر شوروی از افغانستان گریخته و به آمریکا مهاجرت کرده بودند. گرچه او بارها بر هویت و میراث فرهنگی افغان خود تأکید کرده، خود را در درجه نخست یک آمریکایی می‌داند.

پدرش پس از مهاجرت خانواده به آمریکا در نیویورک به قتل رسید؛ پرونده‌ای که بر اساس گزارش رسانه‌های آمریکایی همچنان حل‌نشده باقی مانده است. مدت کوتاهی پس از آن، مادر عایشه نیز درگذشت و عایشه و خواهرش بدون پدر و مادر باقی ماندند.

دو خواهر مدتی در سیستم نگهداری از کودکان بی‌سرپرست آمریکا زندگی کردند و در خانه خانواده‌های مختلفی نگهداری شدند و پس از آن به فرزندخواندگی یک زوج افغان‌تبار ساکن فریمونت در ایالت کالیفرنیا درآمدند.

وهاب تحصیلات خود را در کالیفرنیا ادامه داد.او در سال ۲۰۱۰ مدرک کارشناسی علوم سیاسی را از دانشگاه ایالتی سن‌خوزه و در سال ۲۰۱۳ مدرک MBA یا کارشناسی ارشد مدیریت کسب‌وکار را از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، ایست‌بی دریافت کرد. او سال‌ها بعد تحصیلات خود را ادامه داد و در سال ۲۰۲۴ دکترای مددکاری اجتماعی را از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) گرفت.

عایشه وهاب پیش از ورود به سیاست، در بخش خصوصی، حوزه فناوری و سازمان‌های غیرانتفاعی فعالیت داشت. او در شرکت‌های فناوری و استارتاپ‌ها در زمینه‌هایی مانند توسعه کسب‌وکار، مدیریت حساب‌ها و فناوری اطلاعات کار کرد و هم‌زمان به فعالیت‌های اجتماعی، به‌ویژه در حوزه مسکن، حمایت از زنان و خانواده‌های کم‌درآمد و حقوق مهاجران روی آورد.

نخستین موفقیت مهم سیاسی او در سال ۲۰۱۸ رقم خورد؛ زمانی که به عضویت شورای شهر هیوارد در کالیفرنیا انتخاب شد. این پیروزی از این جهت اهمیت داشت که وهاب به نخستین زن افغان‌آمریکایی تبدیل شد که در آمریکا به یک مقام عمومی انتخابی دست یافت.

او تا سال ۲۰۲۲ عضو شورای شهر هیوارد بود و مدتی نیز سمت شهردار موقت این شهر را برعهده داشت.

وهاب در سال ۲۰۱۹ برای نخستین بار به فکر ورود به کنگره افتاد و زمانی که اریک سوالوِل برای انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا نامزد شده بود، کارزار خود را برای تصاحب کرسی او آغاز کرد.

با انصراف سوالول از رقابت ریاست‌جمهوری و تصمیم او برای نامزدی دوباره در انتخابات کنگره، وهاب نیز کارزارش را متوقف کرد و در نهایت در انتخابات مقدماتی سال ۲۰۲۰ حضور نیافت.

او در سال ۲۰۲۲ برای منطقه دهم سنای ایالتی کالیفرنیا نامزد شد و با پیروزی در انتخابات، از دسامبر همان سال فعالیت خود را به‌عنوان سناتور ایالتی آغاز کرد. وهاب با این پیروزی نخستین زن مسلمان و نخستین افغان‌آمریکایی عضو سنای ایالتی کالیفرنیا شد.

سرانجام پس از استعفای اریک سوالول از مجلس نمایندگان آمریکا در سال ۲۰۲۶ به دنبال مطرح شدن اتهاماتی مبنی بر تجاوز به یک کارمند و آزار جنسی سه نفر دیگر، وهاب بار دیگر برای ورود به کنگره نامزد شد.

او در انتخابات ویژه ۱۸ اوت توانست رقیب دموکرات خود، ملیسا هرناندز، را شکست دهد و به نخستین آمریکایی افغان‌تبار منتخب مجلس نمایندگان تبدیل شود.

این پیروزی در شرایطی رقم خورد که گروه‌های حامی اسرائیل و نزدیک به آیپک میلیون‌ها دلار برای حمایت از رقیب او و تبلیغات علیه وهاب هزینه کرده بودند. وهاب پس از ادای سوگند، باقی‌مانده دوره فعلی این کرسی را تا ژانویه ۲۰۲۷ در اختیار خواهد داشت و برای حفظ آن در دوره بعدی نیز باید در انتخابات عمومی نوامبر ۲۰۲۶ رقابت کند.