مقاصد اصلی صادرات ایران در سال ۲۰۲۴

نکات کلیدی:

• چین بزرگ‌ترین مقصد صادراتی ایران است و در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۴٫۶ میلیارد دلار کالا از ایران وارد کرده که بیش از یک‌چهارم کل صادرات کشور را شامل می‌شود.
• کشورهای همسایه شامل عراق، امارات متحده عربی و ترکیه در مجموع ۲۴٫۹ میلیارد دلار از صادرات ایران را به خود اختصاص داده‌اند که نشان‌دهنده پیوندهای قوی منطقه‌ای است.
• تعرفه‌های جدید ایالات متحده می‌تواند این جریان‌های تجاری را تحت تأثیر قرار دهد و فشار بیشتری بر اقتصاد ایرانِ تحت تحریم وارد کند.

تجارت خارجی ایران سال‌هاست که تحت تأثیر فشارهای ژئوپلیتیکی و تحریم‌های اقتصادی قرار دارد و دامنه شرکای تجاری آن را به گروه محدودی از کشورهایی که مایل یا قادر به همکاری هستند محدود کرده است. تازه‌ترین داده‌های پایش داده‌های تجاری سازمان تجارت جهانی، تصویری از مهم‌ترین شرکای صادراتی ایران در سال ۲۰۲۴ ارائه می‌دهد.

این تصویرسازی، مقاصد اصلی صادرات ایران را بر اساس ارزش کالاها رتبه‌بندی می‌کند. جزئیات صادرات به شرح زیر است:

تنها چین بیش از ۱۴٫۵ میلیارد دلار از مجموع ۵۶ میلیارد دلار صادرات ایران را به خود اختصاص داده که معادل حدود ۲۶ درصد کل صادرات ایران در سال ۲۰۲۴ است. پس از آن عراق و امارات متحده عربی قرار دارند و ترکیه و افغانستان پنج مقصد نخست صادرات ایران را تکمیل می‌کنند. در این میان، صادرات ایران به اروپا بسیار محدود باقی مانده و روسیه تنها کشور اروپایی حاضر در میان ۱۰ مقصد اول است.

تمرکز تجارت بر همسایگان و آسیا

بازار صادراتی ایران به‌شدت منطقه‌ای است. هشت مقصد از ۱۰ مقصد اصلی صادرات ایران در آسیا یا خاورمیانه قرار دارند که هم بازتاب نزدیکی جغرافیایی است و هم نتیجه دسترسی محدود ایران به بازارهای جهانی به‌دلیل تحریم‌ها. این الگو شامل جریان‌های تجاری کوچک‌تر اما مهم از نظر ژئوپلیتیکی با پاکستان، هند و جمهوری آذربایجان نیز می‌شود.

وابستگی شدید اقتصاد ایران به نفت، الگوی صادرات و روابط تجاری کشور را شکل داده است. همان‌طور که در بررسی صادرات نفت ایران اشاره شده، چین علی‌رغم تحریم‌های ایالات متحده و تنش‌های دیپلماتیک، سهم عمده‌ای از صادرات انرژی ایران را دریافت می‌کند.

تأثیر تعرفه‌های جدید ایالات متحده

در ژانویه ۲۰۲۶، ایالات متحده اعلام کرد بر کشورهایی که همچنان مبادلات تجاری قابل‌توجهی با ایران دارند، تعرفه ۲۵ درصدی اعمال می‌کند. این اقدامات جدید بازیگران کلیدی مانند عراق، امارات متحده عربی و ترکیه را هدف می‌گیرد؛ کشورهایی که در مجموع نزدیک به نیمی از کالاهای صادراتی ایران را وارد می‌کنند. هدف این تحریم‌ها افزایش انزوای اقتصادی ایران است، اما در عین حال می‌تواند روابط آمریکا با متحدان منطقه‌ای را تحت فشار قرار دهد.

در همین حال، اقتصاد ایران با فشارهای داخلی فزاینده‌ای مواجه است. ترکیب تورم بالا، کاهش ارزش پول ملی و محدودیت سرمایه‌گذاری، صادرات ایران را به یکی از معدود راه‌های تأمین ارز خارجی برای کشور تبدیل کرده است.