ناوگان نیروی هوایی آمریکا به کمتر از ۵,۰۰۰ فروند رسید
نیروی هوایی ایالات متحده (USAF) در میانه یک نقطه عطف تاریخی قرار دارد؛ از یک سو نخستین بمبافکن پنهانکار نسل ششم خود را وارد خدمت میکند و از سوی دیگر، با سرعت در حال سرمایهگذاری روی سامانههای بدون سرنشین ارزانقیمت است. بزرگترین نیروی هوایی نظامی جهان در حالی با تهدید همزمان دشمنان نامتقارن و قدرتهای همتراز روبهروست؛ در حالی که با کمبود نیروی انسانی نیز دستوپنجه نرم میکند و بسیاری از جایگاههای خلبانی آن خالی ماندهاند. همزمان، تعداد هواپیماهای جدیدی که وارد ناوگان میشوند، برای جایگزینی هواپیماهای چند دههای که به پایان عمر عملیاتی خود رسیدهاند، کافی نیست.
نیروی هوایی آمریکا برای آزاد کردن بودجه و ایجاد فضای لازم در خطوط پروازی جهت استقرار هواپیماهای نسل جدید، در حال کنار گذاشتن پلتفرمهای قدیمی است؛ اما با نرخی سه برابر بیشتر از خرید هواپیماهای جدید، این هواگردها را بازنشسته میکند. این اختلاف میان نرخ بازنشستگی و خرید باعث شده است که برای نخستین بار، مجموع ناوگان این نیرو به کمتر از ۵ هزار فروند هواپیما برسد. علت اصلی این وضعیت، مجموعهای از سه عامل است: تأخیرهای مزمن در تحویل دو هواپیمای جدید، روند طولانی توسعه پهپادهای پیشرفته و آغاز دیرهنگام برنامه برتری هوایی نسل آینده (NGAD).
عملیات موسوم به «خشم حماسی» علیه ایران در اوایل سال جاری اهمیت سرمایهگذاری بیشتر روی پلتفرمهای ارزانقیمت را نشان داد؛ موضوعی که بهطور مستقیم با افزایش بودجه پس از واگذاری قرارداد برنامه NGAD به بوئینگ در اوایل سال ۲۰۲۵ در تضاد بود. حتی تحویل جنگندههای F-15EX Eagle II ساخت بوئینگ نیز به دلیل اختلال در زنجیره تأمین و اختلافات کارگری در بزرگترین کارخانههای دفاعی این شرکت با کندی پیش رفته است. با بازنشسته شدن شمار زیادی از جنگندهها، میزان آمادگی رزمی و دسترسپذیری هواپیماها بهشدت کاهش یافته و شکافهای عملیاتی برای سالها بیش از حد انتظار با استفاده از جنگندههای قدیمیتر جبران شدهاند.
بازنشستگی برای سرمایهگذاری: جایگزینی هواپیماهای فرسوده در خطوط پروازی
توضیح اصلی درباره کاهش تعداد هواپیماهای نیروی هوایی آمریکا به حدود ۴ هزار و ۹۰۰ فروند، تصمیم آگاهانه این نیرو برای کنار گذاشتن پلتفرمهای قدیمی است که دیگر از نظر مالی مقرونبهصرفه نیستند یا در نبردهای مدرن و پیشرفته، شانس بقا ندارند.
فرانک کندال، وزیر نیروی هوایی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ به مجله Air & Space Forces گفت:
«ما در حال حفظ توانمندیهای نیروی فعلی در سطحی هستیم که تصور میکنیم ریسک آن قابل قبول است.»
آزاد شدن بودجهای که پیشتر صرف نگهداری هواپیماهای قدیمی میشد، امکان هدایت آن به سمت برنامههای نوسازی را فراهم میکند.
نیروی هوایی آمریکا اکنون کوچکترین ناوگان خود را از زمان تأسیس رسمی این نیرو، ۷۸ سال پیش، در اختیار دارد و میانگین عمر هواپیماهای آن به ۳۲ سال رسیده است. ترکیب هواپیماهای فرسوده و عملکرد نامطلوب هواپیماهای جایگزین باعث شد نرخ آمادگی عملیاتی هواپیماهای مأموریتپذیر در سال ۲۰۲۵ به ۶۲ درصد سقوط کند. این بدان معناست که در هر زمان، نزدیک به ۲ هزار فروند هواپیما فاقد توانایی کامل برای انجام مأموریتهای رزمی هستند. برای مقایسه، بر اساس گزارش Defense News، میانگین عمر ناوگان نیروی هوایی در سال ۱۹۹۴ برابر با ۱۷ سال و نرخ آمادگی عملیاتی آن ۷۳ درصد بود.
ژنرال دیوید آلوین، رئیس ستاد نیروی هوایی آمریکا، در مارس ۲۰۲۵ و در همایش AFA Warfare Symposium انجمن نیروی هوایی و فضایی آمریکا، درباره این آمار گفت:
«اگر در خطوط مقدم حضور داشته باشید، متوجه این وضعیت نخواهید شد؛ چون معجزهای که نیروهای تعمیر و نگهداری و افرادی که این هواپیماها را عملیاتی نگه میدارند رقم میزنند، همهچیز را پنهان کرده است… ما در حال مصرف کردن تمام حاشیه اطمینانی هستیم که در اختیار داشتیم.»
هرچه نگهداری هواپیماهای قدیمی، یا آنچه در اصطلاح «آهن فرسوده» (tired iron) نامیده میشود، سهم بیشتری از بودجه دفاعی را به خود اختصاص دهد، پول کمتری برای خرید جنگندههای جدید باقی میماند. این مسئله نیروی هوایی را مجبور میکند همان هواپیماهای قدیمی باقیمانده را با فشار بیشتری به پرواز درآورد؛ موضوعی که فرسودگی آنها را تسریع کرده و این چرخه را شدت میبخشد. برای رهایی از بار مالی مدیریت هواپیماهای قدیمی، نیروی هوایی راهبرد تهاجمی «بازنشستگی برای سرمایهگذاری» را اجرا کرده است. با این حال، حتی با وجود برنامههای آینده برای نوسازی ناوگان، این کاهش تاریخی در ظرفیت عملیاتی باعث نگرانی تحلیلگران نظامی و قانونگذاران آمریکایی شده است.
ناوگان دوران جنگ سرد راهی گورستان هواپیماها میشود
نیروی هوایی آمریکا همانطور که در سال ۲۰۲۵ عمل کرد، امسال نیز با سرعت زیادی در حال بازنشسته کردن هواپیماهای خود است. اگرچه این روند در سال آینده کندتر خواهد شد، اما این نیرو همچنان قصد دارد تعداد زیادی از هواپیماهای قدیمی را راهی «گورستان هواپیماها» کند. یکی از دلایلی که نرخ بازنشستگی هواپیماها از نرخ خرید آنها بیشتر است، این است که صنایع دفاعی آمریکا توان پاسخگویی به حجم سفارشهای نیروی هوایی را ندارند و میزان تقاضا از ظرفیت تولید پیشی گرفته است. ژنرال جان لامونتین در ماه ژوئن به مجله Air & Space Forces گفت که پاسخ دادن به این سطح از تقاضا برای صنعت کار سادهای نیست.
«مسئله این است که صنعت با چه سرعتی میتواند به میزان تقاضای ما پاسخ دهد؟ در حال حاضر باید بگویم میزان تقاضای ما از توانایی آنها برای تولید هواپیماهای باکیفیت، طبق برنامه و در زمان مقرر، بیشتر است. ایجاد زیرساختهای لازم، راهاندازی یک خط تولید جدید یا افزایش تدریجی ظرفیت تولید زمان میبرد. صادقانه بگویم، احتمالاً فرصتهای بیشتری برای خرید داشتیم، اما صنعت هنوز نمیتواند با سرعتی که ما میخواهیم به این نیاز پاسخ دهد.»
در پاسخ به این شرایط، نیروی هوایی تصمیم گرفته عمر عملیاتی تعداد محدودی از کارآمدترین هواپیماهای قدیمی خود را تمدید کند. در نتیجه، تعداد هواپیماهایی که قرار است سال آینده بازنشسته شوند، حدود نصف تعداد هواپیماهایی خواهد بود که تا پایان سال ۲۰۲۶ برای خروج از خدمت برنامهریزی شده بودند. جدول زیر مقایسهای میان آمار سال گذشته، برنامه سال جاری و برنامه فعلی سال آینده ارائه میدهد.
| مدل هواگرد | بازنشستگی در ۲۰۲۵ | بازنشستگی در ۲۰۲۶ | برنامه بازنشستگی در ۲۰۲۷ |
|---|---|---|---|
| Lockheed Martin / Boeing F-22A Raptor | ۳۲ | – | – |
| Sikorsky HH-60G Pave Hawk | ۱۲ | ۱۱ | – |
| McDonnell Douglas (Boeing) F-15C/D Eagle | ۶۵ | ۱۳ | ۱۱ |
| Fairchild Republic A-10C Thunderbolt II | ۵۶ | ۱۶۲ (برنامه اولیه) | ۵۶ |
| McDonnell Douglas (Boeing) F-15E Strike Eagle | ۲۶ | ۲۱ | – |
| General Dynamics (Lockheed Martin) F-16C/D Fighting Falcon | ۱۱ | ۶۲ | ۲۶ |
| Lockheed Martin C-130H Hercules | ۶ | ۱۴ | ۱۶ |
| Lockheed Martin EC-130H Compass Call | ۱ | ۳ | – |
| Bell Textron / Boeing CV-22B Osprey | – | ۲ | – |
| Bombardier / Northrop Grumman E-11A BACN | – | ۱ | – |
| Boeing KC-135R Stratotanker | – | ۱۶ | ۲۰ |
| Raytheon / Beechcraft T-1A Jayhawk | ۲۲ | ۳۵ | ۱۵ |
| Bell Helicopter UH-1N Twin Huey | – | ۴ | – |
| Lockheed Martin U-2 Dragon Lady | – | ۵ | – |
| مجموع | ۲۵۰ | ۳۲۵ | ۱۴۹ |
وضعیت هواپیمای A-10 Warthog بیش از همه جلب توجه میکند. این هواپیمای قدیمی ضدتانک در جریان عملیات اخیر در خاورمیانه و مقابله با تاکتیکهای نامتقارن ایران، ثابت کرد که میتواند بهعنوان یک شکارچی پهپاد مقاوم و مقرونبهصرفه عملکرد مؤثری داشته باشد. در لایحه بودجهای که در دسامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد شده بود، نیروی هوایی قصد داشت تمام ۱۶۲ فروند باقیمانده از این هواپیما را، همانطور که در جدول بالا دیده میشود، بازنشسته کند. اما کنگره آمریکا با این تصمیم مخالفت کرد و در نتیجه روند خروج این هواپیما از خدمت بهطور قابل توجهی کند شد؛ بهگونهای که انتظار میرود دهها فروند از آنها تا سال ۲۰۳۰ همچنان به پرواز ادامه دهند.
ساخت نیروی هوایی آینده
برنامه جنگنده F-35 Lightning II ساخت شرکت لاکهید مارتین از زمان ورود به خدمت با چالشهای فنی قابل توجهی روبهرو بوده است. وزارت دفاع آمریکا امسال گزارشی تند و انتقادی منتشر کرد که نشان میداد میزان آمادگی عملیاتی این ناوگان در سال ۲۰۲۵ در مقطعی به تنها ۲۵ درصد کاهش یافته است. همچنین، با وجود انجام آزمایشها در طول سال، بسته ارتقای Technology Refresh 3 Block 4 نتوانست هیچ قابلیت جدیدی را به این جنگنده اضافه کند. در نتیجه، تحویل جنگندههای F-35 در سال جاری بهطور چشمگیری کاهش یافته است.
در همین حال، بوئینگ نیز با مشکلاتی در روند تولید روبهرو بوده است. هواپیمای سوخترسان هوایی KC-46A Pegasus این شرکت نیز مانند F-35 با مشکلات فنی مزمن مواجه بوده است. در نتیجه، تحویل این هواپیماها بهشدت کاهش یافته تا سامانه دوربین سهبعدی و بوم سوخترسانی آن برای رفع نواقص بهروزرسانی شوند. اکنون که اعتصاب کارکنان فنی پایان یافته، روند تحویل F-15EX در حال افزایش است، اما این اختلاف کارگری پیشرفت خط تولید جنگنده F/A-18E/F Super Hornet برای نیروی دریایی و همچنین هواپیمای آموزشی آینده T-7A Red Hawk را که با همکاری ساب ساخته میشود، کند کرده بود.
حفظ آمادگی رزمی قدرت هوایی آمریکا
در حال حاضر، دو برنامهای که بهترین عملکرد را دارند، بمبافکن پنهانکار B-21 Raider ساخت نورثروپ گرومن، نخستین هواپیمای نسل ششم جهان، و C-130J Super Hercules ساخت لاکهید هستند.
| مدل هواپیما و سازنده | تحویل در ۲۰۲۵ | تحویل در ۲۰۲۶ | تحویل در ۲۰۲۷ |
|---|---|---|---|
| Lockheed Martin F-35A Lightning II | ۵۱ | ۴۸ | ۳۸ |
| Boeing F-15EX Eagle II | ۱۲ | ۱۸ | ۲۴ |
| Boeing KC-46A Pegasus | ۱۵ | ۱۵ | ۱۵ |
| Boeing T-7A Red Hawk | ۱۲ | ۲۳ | — |
| Lockheed Martin C-130J Super Hercules | ۴ | ۶ | — |
| Northrop Grumman B-21 Raider | ۱ | نامشخص | — |
| Boeing/Leonardo MH-139A Grey Wolf | ۶ | ۸ | — |
| Collaborative Combat Aircraft | ۲ | ۸ | — |
| مجموع | ۸۸ | ۱۱۰ | ۱۰۸ |
بیشتر تیترها و توجه رسانهای به جنگندهها اختصاص دارد؛ هواپیماهایی که میزان تحویل آنها بهطور مداوم کمتر از هدف سالانه ۷۲ فروندی نیروی هوایی آمریکا بوده است. با این حال، سرمایهگذاری گستردهای نیز روی هواپیماهای خودران انجام میشود. نیروی هوایی در نهایت قصد دارد هزار فروند هواپیمای رزمی مشارکتی خریداری کند که با نام پهپادهای «همراه وفادار» نیز شناخته میشوند. انتظار میرود این پهپادها بهعنوان سامانههایی قابلفداشدن و شبیه آتش توپخانه عمل کنند تا از هواپیماهای پیشرفته و گرانقیمتی مانند F-47 NGAD ساخت بوئینگ محافظت کنند. هر دو پهپاد FQ-42A Dark Merlin ساخت جنرال اتمیکس و FQ-44A Fury ساخت Anduril Industries اکنون وارد مرحله تولید محدود شدهاند.
F-47؛ مسئله ریاضی ۳۰۰ میلیون دلاری
F-47 قرار است یک پلتفرم فوقپیشرفته باشد، اما هزینه آن عملاً مانع از آن میشود که نیروی هوایی بتواند دوباره از نظر تعداد هواپیما قدرت خود را بازسازی کند. نخستین پرواز این جنگنده در خوشبینانهترین حالت تا پایان سال ۲۰۲۸ پیشبینی میشود. از زمانی که قرارداد این برنامه در مارس ۲۰۲۵ رسماً به بوئینگ واگذار شد، روند اجرای آن شتاب گرفته و گفته میشود تولید نخستین هواپیما نیز آغاز شده است. با این حال، به دلیل موانع فنی در توسعه موتورهای جت چرخه متغیر، این برنامه ممکن است همین حالا تا چهار سال از برنامه عقب باشد.
موتور انقلابی این جنگنده که برای فراهم کردن برد زیاد طراحی شده، یعنی موتور Next-Generation Adaptive Propulsion، تا سال ۲۰۳۱ ساخت نمونه اولیه خود را تکمیل نخواهد کرد. این یعنی نمونههای اولیه F-47 باید با موتورهای قدیمیتر و موجود به پرواز درآیند. پنتاگون پیشبینی میکند هزینه هر فروند F-47 به ۳۰۰ میلیون دلار برسد. برای مقایسه، قیمت یک F-47 معادل سه فروند جنگنده F-35A Joint Strike Fighter است. به دلیل این هزینه بسیار بالا، نیروی هوایی تنها توان خرید ناوگانی محدود شامل ۱۸۵ تا ۲۰۰ فروند F-47 را خواهد داشت.
در نهایت، F-47 تناقض اصلی نیروی هوایی را برجسته میکند. این نیرو ناچار است برای پیروزی در یک جنگ فناورانه پیشرفته، میلیاردها دلار روی سامانهای تسلیحاتی بسیار گرانقیمت و کمتعداد سرمایهگذاری کند، در حالی که همزمان خود را در سراسر جهان در برابر کمبود شدید هواپیما آسیبپذیر میسازد.
