چرا کسی از «مرگ رزیدنت بهارلو» خبردار نشد؟ | بازگشت یک نگرانی قدیمی
مرگ یک رزیدنت جوان در بیمارستان بهارلو و پیدا شدن پیکر او پس از دو روز، موجی از پرسشها را درباره علت این اتفاق و سازوکارهای نظارتی ایجاد کرده است؛ پرسشهایی که فراتر از علت مرگ، به ایمنی و شرایط کاری رزیدنتها مربوط میشود.
همشهری آنلاین – مریم سرخوش: یک رزیدنت جوان در بیمارستان بهارلو جان باخت و پیکر او دو روز بعد در اتاق استراحت پزشکان پیدا شد؛ اتفاقی که به یکی از پربازتابترین اخبار روزهای اخیر در فضای مجازی تبدیل شده است. فارغ از اینکه بررسیهای رسمی در نهایت چه علتی را برای مرگ این پزشک جوان اعلام خواهد کرد، یک پرسش مهم همچنان باقی است: چگونه ممکن است یکی از اعضای کادر درمان در محل استراحت خود جان ببازد و تا دو روز کسی متوجه مرگ یا حتی غیبت او نشود؟
دکتر محمدحسین علی بیگی، مسئول دفتر دستیاری سازمان نظام پزشکی کشور، درباره این اتفاق به همشهری گفت: درگذشت این همکار عزیز که از دستیاران پزشکی قانونی بودند را به خانواده محترم، دوستان، همکاران و استادان ایشان تسلیت میگویم. این اتفاق تلخی است که جامعه دستیاری کشور را هم تحت تأثیر قرار داده است.
او با تأکید بر ضرورت پرهیز از گمانهزنی درباره علت مرگ این رزیدنت بیان کرد: درباره علت این اتفاق گمانهزنیهای زیادی مطرح شده، اما این موضوع حساس است و باید دقیق و مسئولانه درباره آن صحبت کرد. تا زمانی که بررسیهای تخصصی و قانونی کامل نشده، نمیتوان علت فوت این رزیدنت را بر اساس گمانهزنیها اعلام کرد و باید منتظر نتیجه رسمی ماند.
به گفته علی بیگی، در کنار پرهیز از گمانهزنی، طرح پرسش و پیگیری نیز ضروری است: دستیاران حق دارند بدانند این اتفاق در چه شرایطی رخ داده و آیا از نظر نظارت، ایمنی محیط یا فرایندهای بیمارستانی مشکلی وجود داشته است یا نه؟ البته که مطرح کردن این پرسشها به معنای متهم کردن فرد یا مجموعهای نیست؛ برعکس، اطلاعرسانی دقیق، سریع و شفاف و اعلام رسمی نتیجه بررسیها بهترین راه برای جلوگیری از شکلگیری شایعات است.
دو روز غیبت؛ چرا کسی متوجه نشد؟
علی بیگی در پاسخ به این پرسش که چگونه پس از دو روز کسی متوجه غیبت این رزیدنت جوان نشده، عنوان کرد: تا جایی که از همکاران این رزیدنت شنیدهام، در این بیمارستان سوئیتهایی در اختیار رزیدنتهای پزشکی قانونی بوده که بهصورت واحدهای یکنفره استفاده میشده است. ممکن است کلید یک واحد در اختیار یک نفر باشد و بعد از ۲۴ ساعت به نفر بعدی تحویل داده شود. اینکه نفر بعدی وارد شده و متوجه این اتفاق شده، یک بخش ماجراست؛ اما بحث ایمنی محل کار، فرایندهای نظارتی و زمان حضور رزیدنتها در مراکز درمانی، بخش مهم دیگر آن است.
او ادامه داد: ثبت ورود و خروج رزیدنتها موضوعی است که دستکم من تاکنون بهصورت فراگیر با آن مواجه نبودهام. شاید در برخی بیمارستانها چنین سازوکاری وجود داشته باشد، اما پیشنهاد روشن ما این بوده که پروتکل مشخصی برای ثبت ساعت حضور دستیاران پزشکی اجرایی شود.
علی بیگی با اشاره به حجم بالای کار برخی رزیدنتها بیان کرد: نباید شرایط بهگونهای باشد که یک رزیدنت سال اول در یک رشته جراحیمحور مجبور شود ماهانه ۴۵۰ تا ۵۵۰ ساعت در بیمارستان حضور داشته باشد. در برخی کشورهای اروپایی، اگر فرد پس از ساعت مشخصی همچنان در بیمارستان بماند، این موضوع قابل پیگیری است و حتی استاد مربوطه یا مسئول بخش باید پاسخگو باشند و توبیخ میشوند.
به گفته او، خستگی شدید و طولانیمدت میتواند سلامت فرد و حتی ایمنی دیگران را به خطر بیندازد: اگر ساعت ورود و خروج مشخص باشد، سیستم میتواند در صورت حضور بیش از حد مجاز، هشدار دهد و موضوع را به مسئولان مربوطه اطلاعرسانی کند. چنین سازوکاری میتواند منجر به ارسال پیامک برای مسئول بخش یا استاد مربوطه شود و دستکم زمینه پیگیری و بررسی علت حضور طولانیمدت یک رزیدنت در بیمارستان را فراهم کند و شاید از برخی اتفاقات ناگوار پیشگیری شود. این مسائل راهکار مشخصی دارد و امیدواریم که مسئولان آن را بشنوند.
بازگشت یک نگرانی قدیمی
با انتشار خبر فوت رزیدنت جوان بیمارستان بهارلو، بحث خودکشی در میان دستیاران پزشکی بار دیگر داغ شده؛ موضوعی که سالهاست به یکی از نگرانیهای جدی حوزه سلامت تبدیل شده است.
خبرآنلاین در خبری نوشت که مجله The Lancet Psychiatry در ژوئن ۲۰۲۴ در مطلبی درباره خودکشی رزیدنتهای پزشکی در ایران، به مطالعاتی اشاره کرد که نشان میداد حدود ۳۴ درصد از رزیدنتهای پزشکی، افکار خودکشی را تجربه کردهاند. در عین حال، برآوردهایی نیز درباره بالا بودن نرخ خودکشی در میان این گروه مطرح شده است. از جمله این که تخمین زده میشود با توجه به جمعیت حدود ۱۵ هزار نفری رزیدنتهای کشور، نرخ خودکشی در آنها حدود ۱۰۰ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر باشد.
علیبیگی درباره عوامل مؤثر در این زمینه به همشهری گفت: خودکشی دستیاران پزشکی موضوعی چندعاملی است و عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و شغلی در آن نقش دارند. رزیدنتی دوره خاص است؛ پزشکانی که مدرک دکترا دارند، برای سه تا پنج سال وارد محیطهای تخصصی بیمارستانی میشوند و در بسیاری از موارد با حجم بالای کار و مسئولیتهای سنگین مواجهند.
به گفته او استاندارد ساعت کاری در کشورها متفاوت است. در بسیاری از کشورهای اروپایی، میانگین ساعت کاری حدود ۴۸ تا ۵۰ ساعت در هفته است و در آمریکا این رقم میتواند تا ۸۰ ساعت در هفته برسد. در ایران هم در آییننامهها ضوابطی تعیین شده، اما اینکه این ضوابط در عمل تا چه اندازه اجرا میشوند و در بخشهای مختلف بیمارستانی رعایت میشوند یا نه، جای سؤال دارد. مساله مهم این که حضور طولانیمدت در بیمارستان، مسئولیت رسیدگی به تعداد زیادی بیمار و فشارهای ناشی از کار میتواند رزیدنتها را با خستگی جسمی، فشار روانی و فرسودگی شغلی مواجه کند.
او تاکید کرد: یکی از پیشنهادهای ما در دفتر دستیاری سازمان نظام پزشکی، ثبت ساعت ورود و خروج رزیدنتهاست تا مشخص شود هر دستیار چه میزان در بیمارستان حضور دارد. اگر سقف ساعت حضور رعایت نشود، باید سازوکاری برای پاسخگویی مسئولان و استاد مربوطه وجود داشته باشد.
سلامت روان رزیدنتها؛ غربالگری کافی است؟
علیبیگی درباره ضرورت توجه جدیتر به سلامت روان دستیاران پزشکی بیان کرد: وزارت بهداشت و دانشگاههای علوم پزشکی غربالگریهایی را در حوزه سلامت روان انجام میدهند. مدیرکل امور دانشجویی وزارت بهداشت هم اخیرا اعلام کرده که در مجموع دانشجویان علوم پزشکی، ۲۷ درصد نیازمند حمایت در غربالگری سلامت روان شناسایی شدهاند.
به گفته او، غربالگری سلامت روان هم بهصورت فعال و هم غیرفعال انجام میشود: در غربالگری فعال تلاش میشود افرادی که به خدمات سلامت روان نیاز دارند شناسایی شوند و در روش غیرفعال نیز کسانی که احساس نیاز به کمک دارند، میتوانند از مسیرهای تعیینشده خدمات دریافت کنند.
اما او معتقد است که این اقدامات بهتنهایی کافی نیست و نظارتها باید مستمر و فعالانه باشد: نباید همه مسئولیتها به یک بخش در بیمارستان سپرده شود. لازم است ارزیابی و نظارت مستمر وجود داشته باشد؛ بهویژه در موضوعاتی مانند ساعت کاری رزیدنتها که ممکن است در عمل ضوابط موجود بهطور کامل رعایت نشود و تخلفاتی وجود داشته باشد.
حالا در حالی که هنوز نتیجه رسمی بررسی علت مرگ رزیدنت جوان بیمارستان بهارلو اعلام نشده، پرسشها تنها به چگونگی مرگ او محدود نمیشود. اینکه چرا غیبت یک پزشک جوان برای دو روز مورد توجه قرار نگرفت، سازوکار نظارت بر حضور و وضعیت رزیدنتها چگونه است و سیستم درمانی تا چه اندازه برای شناسایی فشارهای کاری و روانی این گروه آمادگی دارد، پرسشهایی است که پاسخ به آنها میتواند فراتر از روشن شدن جزئیات یک حادثه، به جلوگیری از تکرار اتفاقات مشابه کمک کند.
.
