کشف کشتیهای جنگی نازی در رود دانوب
بقایای چند کشتی جنگی متعلق به دوران نازیها در صربستان از زیر آب بیرون آمد، اتفاقی که در پی کاهش بیسابقه سطح آب رود دانوب رخ داده و بخشهایی از تاریخ پنهانشده در بستر این رودخانه را نمایان کرده است. کاهش شدید سطح آب دانوب که در نتیجه خشکسالی گسترده و موجهای گرمای بیسابقه در اروپا رخ داده، باعث شده مجموعهای از وسایل نقلیه، شناورها و حتی بقایای حیوانات ماقبل تاریخ که سالها در زیر آب یا میان شنهای رودخانه مدفون بودند، دوباره قابل مشاهده شوند.
در صربستان، بدنههای زنگزده چند کشتی جنگی که از زمان جنگ جهانی دوم در آبهای دانوب قرار داشتند، اکنون به دلیل پایین رفتن سطح آب از زیر رودخانه بیرون زدهاند. شرایط به حدی غیرعادی است که حتی قایقهای کوچک مستقر در یک اسکله تفریحی در شهر نووی ساد صربستان نیز به دلیل کمبود آب در رودخانه امکان حرکت ندارند. لیوبیشا کارالیچ، ماهیگیر محلی در منطقه پراهوو، درباره وضعیت به وجود آمده میگوید که مشابه این شرایط را در تمام سالهایی که در این منطقه زندگی و کار کرده، ندیده بود. به گفته او، کشتیهایی که اکنون بقایای آنها از آب بیرون آمده، پیش از این همیشه بهطور کامل زیر سطح آب قرار داشتند و مشاهده آنها در چنین وضعیتی کاملاً بیسابقه است.
او در توضیح وضعیت کشتیهای غرقشده اظهار میکند که این بقایا همیشه بهطور کامل در زیر آب قرار داشتند؛ بنابراین چیزی که اکنون مشاهده میشود، یک شرایطی کاملاً غیرمعمول است. موجهای پیدرپی گرما که طی مدت اخیر بخشهای مختلف اروپا را درگیر کردهاند، موجب تشدید خشکسالی در بسیاری از مناطق این قاره شدهاند. رودخانههای مهم اروپا، از جمله دانوب و راین، نیز از پیامدهای این وضعیت در امان نماندهاند. دمای آب دانوب در صربستان به حدود ۲۸ درجه سانتیگراد رسیده که در محدوده بالاترین دماهای ثبتشده برای این رودخانه قرار دارد. یلنا یرینیچ از سازمان هواشناسی و هیدرومتئورولوژی صربستان نیز اعلام کرده که رکورد جدیدی در میزان جریان آب دانوب به ثبت رسیده است.
با این حال، نگرانیها تنها به کاهش سطح آب محدود نمیشود. افزایش دمای آب رودخانه نیز میتواند به اکوسیستم آبی آسیب بزند. بالا رفتن دما در کنار کاهش سطح آب، شرایط را برای رشد سریعتر برخی میکروارگانیسمها و باکتریها فراهم میکند و همزمان میزان اکسیژن محلول در آب را کاهش میدهد. ادامه این روند میتواند تنوع زیستی رودخانه را با تهدید جدی مواجه کند. یرینیچ ابراز امیدواری کرده است که بارشهای پیشبینیشده در مناطق بالادست دانوب میتواند حداقل بخشی از مشکلات فعلی را برطرف کرده و شرایط رودخانه بهبود یابد.
کاهش سطح آب دانوب تنها یک مسئله زیستمحیطی یا تاریخی نیست و پیامدهای مستقیمی برای تولید انرژی در منطقه داشته است. نیروگاه هستهای پاکس در مجارستان ازجمله مراکزی محسوب میشود که تحت تأثیر کاهش سطح آب رودخانه قرار گرفته. این نیروگاه برای سیستم خنککننده خود از آب دانوب استفاده میکند و کاهش شدید سطح آب باعث شده فعالیت آن در حال حاضر به حدود ۲۵ درصد ظرفیت کاهش یابد.
پتر مجار، نخستوزیر مجارستان، اعلام کرده که دولت برای افزایش موقت سطح آب در نزدیکی نیروگاه پاکس قصد دارد دو بارج بزرگ را در رودخانه غرق کند. این اقدام با هدف ایجاد شرایط مناسب برای ادامه فعالیت توربینهای نیروگاه تا زمان تکمیل راهکار دائمیتر برای مدیریت جریان آب انجام میشود. دولت مجارستان روز چهارشنبه اعلام کرد که قصد دارد سازهای شبیه سد در زیر آب ایجاد کند تا امکان کنترل بهتر جریان آب فراهم گردد. ساخت این سازه چند هفته زمان خواهد برد و به همین دلیل، غرق کردن بارجها به عنوان یک راهکار کوتاهمدت در نظر گرفته شده است.
دو بارجی که قرار شده در نزدیکی نیروگاه غرق شوند، هر کدام حدود ۸۰ متر طول دارند. به گفته پتر مجار، عملیات غرق کردن کنترلشده این شناورها از اواخر بعدازظهر آغاز خواهد شد تا سطح آب در این بخش از دانوب افزایش پیدا کند. برآوردها نشان داده که غرق کردن این دو بارج میتواند در کوتاهمدت سطح آب را حدود ۲۰ سانتیمتر افزایش دهد. در مقابل، سازه زیرآبی که در حال ساخت است، پس از تکمیل میتواند سطح آب را تا حدود یک متر بالا ببرد. این اقدامات با هدف فراهم کردن شرایط لازم برای ادامه فعالیت دو توربین نیروگاه پاکس تا زمان تکمیل سازه کنترل جریان آب انجام میشود.
در رومانی نیز کاهش شدید سطح آب رودخانه، فعالیت نیروگاههای هستهای را با مشکل مواجه کرده است. رومانی روز پنجشنبه مجبور شد آخرین رآکتور فعال خود را به دلیل پیامدهای خشکسالی از مدار خارج کند. این وضعیت نشان میدهد که تغییرات شدید آبوهوایی و افزایش دمای هوا میتوانند به شکل مستقیم بر زیرساختهای تولید انرژی در اروپا تأثیر بگذارند. شرایط موجود باعث شده در مجارستان و رومانی پرسشهایی درباره آینده استفاده از انرژی هستهای در شرایط تغییرات اقلیمی شدید مطرح شود. نیروگاههای هستهای برای خنکسازی به منابع قابلاعتماد آب نیاز دارند و کاهش سطح رودخانهها میتواند عملکرد آنها را با محدودیت مواجه کند.
کاهش سطح آب دانوب در بخشهای مختلف مسیر این رودخانه، آثار تاریخی دیگری را نیز آشکار کرده است. یکی از این موارد، مربوط به کشف یک موتورسیکلت متعلق به دوران نازیها در بوداپست میشود. این وسیله نقلیه در ساحل دانوب و درست در مقابل ساختمان پارلمان مجارستان مشاهده شد. پس از کشف، نیروهای نظامی آن را از محل خارج کردند و مورد پاکسازی و بررسی قرار دادند. با وجود زنگزدگی شدید و قرار گرفتن در معرض آب برای چندین سال، این موتورسیکلت توانسته شکل اصلی خود را تا حد زیادی حفظ کند. همین مسئله باعث شده این وسیله تاریخی ارزش قابلتوجهی برای بررسیهای مربوط به تجهیزات نظامی دوران جنگ جهانی دوم داشته باشد.
پس از خارج کردن موتورسیکلت از رودخانه و پاکسازی آن، این وسیله در انبار مؤسسه و موزه تاریخ نظامی بوداپست قرار گرفته و در معرض نمایش گذاشته شده است. کاهش سطح آب دانوب تنها تجهیزات نظامی مربوط به جنگ جهانی دوم را نمایان نکرده و در بخشهایی از رودخانه، بقایای مربوط به یک ماموت نیز کشف شد. نمایان شدن استخوانهای این حیوان ماقبل تاریخ در کنار بقایای کشتیهای جنگی و سایر اشیای تاریخی، ابعاد متفاوتی از تأثیر خشکسالی شدید بر بستر دانوب را نشان میدهد.
در نقاط مختلف این رودخانه، کاهش سطح آب باعث شده بخشهایی از بستر که معمولاً زیر آب قرار دارند، به صورت شنزار و زمین خشک نمایان شوند. حتی تصاویر منتشرشده از برخی مناطق، افرادی را نشان میدهد که روی قسمتهای خشکشده رودخانه حرکت میکنند. در برخی مناطق نیز کشتیهای باری دیگر قادر به عبور عادی از دانوب نیستند. این وضعیت علاوه بر پیامدهای زیستمحیطی و تاریخی، میتواند حملونقل آبی و فعالیتهای اقتصادی وابسته به این مسیر مهم اروپایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. خشکسالی کمسابقه دانوب در مجموع تصویری متفاوت از یکی از مهمترین رودخانههای اروپا ارائه کرده، رودخانهای که اکنون به دلیل کاهش شدید سطح آب، هم بقایای کشتیهای جنگی مربوط به جنگ جهانی دوم و تجهیزات نظامی قدیمی را آشکار کرده و هم آثار طبیعی و تاریخی بسیار قدیمیتری مانند بقایای ماموت را از زیر آب بیرون آورده است.
