میدان‌داری ایران در تنگه هرمز | تنگه هرمز دوباره نبض بازار انرژی جهان را در دست گرفته است

به گزارش همشهری آنلاین، پیش از آغاز درگیری ها در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، روزانه به طور میانگین حدود ۱۳۸ کشتی از تنگه هرمز عبور می کردند، آمارهایی که امروز به کسری از آن رسیده است.تحلیل گران بر این باورند تا زمانی که تنگه هرمز آرام نشود، این آبراهه همچنان نبض بازار انرژی جهان را در دست خواهد داشت.

طبق گزارش شرکت اطلاعات دریایی کپلر، روز چهارشنبه گذشته تنها ۲۳ نفتکش و کشتی باری از تنگه هرمز عبور کردند که در مقایسه با ۴۷ کشتی در هفته قبل، کاهش چشمگیری را نشان می دهد. در روز پنجشنبه، این تعداد به تنها دو نفتکش در ساعات ابتدایی روز رسید.

خورخه لئون، رئیس بخش تحلیلهای ژئوپلیتیک شرکت ریستاد انرژی، در گزارشی تأکید کرده است: تردد نفتکش ها از تنگه هرمز عملاً متوقف شده است؛ موضوعی که بیش از هر بیانیه ای از سوی واشنگتن یا تهران، نشان دهنده برداشت فعلی از میزان ریسک است.

بر اساس داده های شرکت ردیابی دریایی ویندوارد، تردد تجاری از تنگه هرمز برای سومین شب متوالی بین ۹ و ۱۰ ژوئیه کاهش یافت و در یک بازه ۱۲ ساعته فقط ۶ کشتی از این آبراه عبور کردند، در حالی که تنها چند روز پیش به طور میانگین ۱۸ تا ۲۲ کشتی تردد داشتند.

رقابت بر سر تعیین مسیر امن

یکی از محورهای اصلی اختلاف، تعیین مسیر مجاز عبور کشتی ها است. ایران بارها تأکید کرده است که تنها مسیر امن برای عبور کشتی های تجاری و نفتکش ها در تنگه، مسیری است که توسط جمهوری اسلامی ایران تعیین شده است. نیروی دریایی سپاه پاسداران اعلام کرده که همه کشتی ها باید از مسیر تعیین شده در جنوب جزیره لارک عبور کنند و تعهدی نسبت به تأمین امنیت کشتی هایی که از مسیرهای دیگر استفاده کنند، ندارد.

در سوی مقابل، آمریکا و متحدانش بر این باورند که عبور از تنگه هرمز باید به شرایط پیش از شروع درگیری ها و بدون هرگونه محدودیت بازگردد. سه کشتی که این هفته مورد حمله قرار گرفتند، از مسیر پیشنهادی آمریکا از طریق آب های عمان استفاده می کردند.

خاموش کردن سیستم های شناسایی

منابع صنعت کشتیرانی گزارش داده اند که شمار بیشتری از کشتی ها سامانه شناسایی خودکار خود را خاموش می کنند؛ اقدامی که رصد تردد واقعی شناورها را دشوارتر کرده است. طبق آمار ها، ترددهای تاریک (خاموش کردن سیستم ردیابی) اکنون نزدیک به ۴۰ درصد از کل ترددهای تنگه را تشکیل می دهد که بالاترین سطح ثبتشده در شش روز اخیر است.

اثر تنش های اخیر بر بیمه کشتی ها

بحران بیمه شاید مهمترین عاملی باشد که کشتی ها را از عبور از تنگه هرمز بازداشته است. فعالان کشتیرانی به دلیل تشدید ریسک های امنیتی و افزایش سرسام آور هزینه های بیمه، جرات عبور از این آبراه را ندارند.

نرخ حق بیمه ریسک جنگ برای عبور از تنگه هرمز به سطحی بی سابقه رسیده است. بر اساس گزارش ها پیش از آغاز جنگ تحمیلی سوم، نرخ معمول حق بیمه برای تنگه هرمز بین ۰٫۱۵ تا ۰٫۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی بود اما در جریان اوج تنش ها، این نرخ تا ۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه افزایش یافت.

به گفته مارکوس بیکر، رئیس بخش دریایی شرکت بیمه مارش، نرخ های فعلی بین ۲ تا ۶ درصد ارزش کشتی تعیین می شود.

بر اساس برخی گزارش ها، حق بیمه عبور یک کشتی از تنگه هرمز از ۴۸ هزار دلار به ۱٫۲ میلیون دلار رسیده است.

به عبارت دیگر، برای یک نفتکش غول پیکر به ارزش حدود ۱۰۰ میلیون دلار، هزینه بیمه برای یک بار عبور می تواند تا ۸ میلیون دلار باشد. بسیاری از بیمه گران خصوصی پوشش این منطقه را به کلی لغو کرده اند.

حتی پس از امضای تفاهم نامه آتش بس در ۱۷ ژوئن، حق بیمه به سطح پیش از جنگ بازنگشت و همچنان ۸ برابر گرانتر از قبل از جنگ باقی مانده است.

افزایش ۳۰ تا ۵۰ درصدی هزینه حمل و نقل

حدود ۲۰ درصد از محموله های نفتی جهان از تنگه هرمز عبور می کند. اختلال در این مسیر، هزینه های حمل ونقل دریایی را به شدت افزایش داده است.

بر اساس گزارش های صنعتی نرخ حمل ونقل دریایی در مسیرهای متأثر از بحران همچنان ۳۰ تا ۵۰ درصد بالاتر از سطح پیش از بحران باقی مانده است همچنین هزینه سوخت اضافی ناشی از تغییر مسیر کشتی ها از راه دماغه امید نیک (آفریقای جنوبی) ۱۵ تا ۲۵ درصد افزایش یافته است.

دور زدن دماغه امید نیک، ۳۰۰۰ تا ۴۰۰۰ مایل دریایی به هر سفر آسیا-اروپا اضافه می کند که معادل ۱۵ تا ۱۸ روز دریانوردی بیشتر است.

آن طور که آمار ها نشان می دهد کرایه حمل هوایی برای تجارت هند به تنهایی در ماه مارس ۳۰۰ درصد افزایش یافته است.

نوسان قیمت نفت در میانه بحران

قیمت نفت به هر شایعه و تحولی در تنگه هرمز واکنش نشان می دهد. تنش های اخیر باعث شده قیمت نفت برنت دوباره مسیر صعودی در پیش بگیرد. پس از اعلام ترامپ مبنی بر پایان آتش بس، قیمت های جهانی نفت ۵ درصد افزایش یافت.

هرچند قیمت نفت در اواخر ژوئن به سطوح پیش از جنگ (کمتر از ۷۲ دلار در هر بشکه) بازگشته بود، اما حملات این هفته بار دیگر نگرانی ها را درباره عرضه جهانی زنده کرده است.

بانک بارکلیز پیشتر پیش بینی کرده بود که میانگین قیمت نفت برنت در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به ۷۶ دلار در هر بشکه برسد؛ یعنی ۱۰ دلار بیشتر از پیش بینی های پیش از بحران.

توقف صادرات نفت کشورهای منطقه

کشورهای حاشیه خلیج فارس از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر و عراق همگی برای صادرات نفت و گاز خود به تنگه هرمز وابسته هستند.

عراق بیشترین آسیب را متحمل شده است. صادرات نفت عراق در بحبوحه بحران، بیش از ۹۷ درصد کاهش یافت که معادل ۳٫۲۲ میلیون بشکه در روز بود. وزیر نفت عراق اعلام کرده که ازسرگیری کامل صادرات نفت این کشور به عادی شدن شرایط تردد در تنگه هرمز وابسته است.

امارات متحده عربی تا حدی توانسته با استفاده از خط لوله خود به پایانه نفتی فجیره (واقع در خارج از تنگه) از این تنگه عبور کند و برنامه دارد ظرفیت این مسیر جایگزین را از حدود ۱٫۵ به ۳ میلیون بشکه در روز افزایش دهد با این حال این یک راهکار بلند مدت است.

قطر و کویت در شرایط کنونی هیچ مسیر جایگزینی برای صادرات نفت و گاز خود ندارند و تمام صادرات آنها وابسته به عبور از تنگه هرمز است.

بر اساس گزارش مرکز اطلاعات دریایی مشترک ، کشورهای منطقه در حال بررسی طرح های خط لوله جایگزین با هزینه های ۱۵ تا ۲۰ میلیارد دلاری هستند، اما این پروژه ها زمان بر بوده و در کوتاه مدت راهگشا نخواهند بود.

فرصتی برای صادرات نفت ایران

در شرایطی که بسیاری از کشورهای منطقه با کاهش صادرات مواجه شده اند، ایران به نظر می رسد از این بحران بهره برده است. بر اساس گزارش وال استریت ژورنال، ایران با وجود جنگ و بسته شدن تنگه هرمز برای بسیاری از کشورها، صادرات نفت خود را افزایش داده است.

از زمان لغو محاصره دریایی آمریکا در ۱۸ ژوئن، بیش از ۳۴ میلیون بشکه نفت خام ایران از تنگه هرمز عبور کرده است. ایران با تسریع حرکت نفتکش های خود از میان تنگه، تلاش می کند سهم خود را در بازار حفظ کند و از فرصت ایجادشده برای افزایش صادرات استفاده کند.

با این حال، تداوم تنش ها و حملات تازه، حتی صادرات ایران را نیز با خطر مواجه کرده است. در دو هفته گذشته، تردد روزانه کشتی ها به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ رسیده بود و به طور میانگین روزانه ۴۰ کشتی از این تنگه عبور می کردند، اما حملات اخیر این روند را معکوس کرده است.

اثر بر اقتصاد جهانی و تورم

پیامدهای اختلال در تنگه هرمز فراتر از بازار نفت است و اقتصاد جهانی را با چالش جدی مواجه کرده است.

مهمترین اثر اختلال در تنگه هرمز کاهش رشد اقتصادی جهان است. بر اساس گزارش بانک جهانی، رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ به ۲٫۵ درصد سقوط خواهد کرد که پایین ترین میزان از زمان همه گیری کووید-۱۹ محسوب می شود و دلیل اصلی آن افزایش قیمت انرژی ناشی از بحران تنگه هرمز است.

افزایشس تورم در جهان دومین اثر مهم است. ادامه بحران در تنگه هرمز می تواند فشارهای تورمی را در بسیاری از کشورهای جهان افزایش داده و روند بهبود اقتصادی پس از بحران های اخیر را با مانع مواجه کند. بانک جهانی پیش بینی کرده است که به دلیل جنگ ایران، قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ ۲۴ درصد بالا می رود و زنجیره های تأمین جهانی را مختل می کند.

یکی دیگر از اثرات اختلال در تنگه هرمز تهدید امنیت غذایی در جهان است. اختلال در تنگه هرمز پیامدهای فوری بر زنجیره تأمین جهانی غذا داشته است. بنادر خلیج فارس که حدود ۴۵ درصد از کود اوره جهان را صادر می کنند، عملاً مسدود شده اند. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) هشدار داده است که اگر این بن بست ادامه یابد، جهان با فاجعه غذایی و تورم شدید مواد غذایی تا پایان سال ۲۰۲۶ مواجه خواهد شد. قیمت کودهای شیمیایی نیز در یک ماه گذشته بین ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یافته است.

در کنار این موضوعات کاهش دسترسی به نفت برای کشور های جهان از دیگر آثار این رویداد است. بر اساس برآورد کارشناسان، جهان به دلیل شرایط فعلی حاکم بر تنگه هرمز، میان ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون بشکه نفت در هفته از دست می دهد. تحلیلگران نیز حدود ۲ میلیارد بشکه نفت معادل پنج درصد مصرف سالانه جهان را به دلیل اختلال در تنگه هرمز از دست رفته می دانند.

حتی اگر تنگه هرمز امروز باز شود، آثار این بحران ماه ها بر اقتصاد جهانی سایه خواهد انداخت. کارشناسان معتقدند سرعت پایین روند حمل ونقل و پالایش نفت خام و تردیدها در مورد امنیت سفر از طریق تنگه هرمز به این معناست که تأثیر بازگشایی این آبراه بر کاهش قیمت ها و بهبود شرایط، کند و تدریجی خواهد بود.