وضعیت آزادی مطبوعات در کشورهای جهان ۲۰۲۶

نکات کلیدی:

• کمتر از یک درصد جمعیت جهان در کشورهایی زندگی می‌کنند که از نظر آزادی مطبوعات در وضعیت «خوب» قرار دارند.
• بیش از نیمی از کشورهای جهان اکنون در دسته‌های «دشوار» یا «بسیار وخیم» قرار می‌گیرند؛ این رقم در سال ۲۰۰۲ تنها ۱۳.۷ درصد بود.
• ایالات متحده در رتبه‌بندی سال ۲۰۲۶ در جایگاه ۶۴ جهان قرار گرفته است؛ در حالی که هنگام آغاز این شاخص در سال ۲۰۰۲ رتبه ۱۷ را در اختیار داشت.

بر اساس جدیدترین شاخص جهانی آزادی مطبوعات که توسط سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) منتشر شده، وضعیت آزادی رسانه‌ها در جهان به پایین‌ترین سطح خود در ۲۵ سال گذشته رسیده است.

این شاخص ۱۸۰ کشور و قلمرو را بر اساس پنج معیار شامل فضای سیاسی، چارچوب حقوقی، شرایط اقتصادی، بستر اجتماعی و فرهنگی و امنیت روزنامه‌نگاران ارزیابی می‌کند.

نقشه جهانی آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۶ شکاف فزاینده‌ای را میان اروپ، تنها منطقه‌ای که کشورهای دارای وضعیت «خوب» در آن قرار دارند و بخش بزرگی از سایر نقاط جهان نشان می‌دهد.

بیشتر کشورهای جهان با محدودیت آزادی مطبوعات مواجه‌اند

وخامت وضعیت آزادی مطبوعات طی دو دهه گذشته چشمگیر بوده است. در سال ۲۰۰۲ تنها ۱۳.۷ درصد از کشورها و قلمروها در وضعیت «دشوار» یا «بسیار وخیم» قرار داشتند. این رقم در سال ۲۰۲۶ به ۵۲.۲ درصد رسیده است؛ به این معنا که اکنون بیش از نیمی از کشورهای جهان با موانع جدی در مسیر فعالیت روزنامه‌نگاری مستقل روبه‌رو هستند.

این روند با کاهش گسترده‌تر آزادی‌ها در سطح جهانی همسو است؛ زیرا دولت‌ها به‌طور فزاینده دسترسی به اطلاعات را محدود می‌کنند، فعالیت‌های روزنامه‌نگاری را جرم‌انگاری می‌کنند و بر رسانه‌های مستقل فشار وارد می‌آورند.

رتبه‌بندی کشورهای جهان از نظر آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۶

اروپا تنها منطقه جهان است که کشورهایی با امتیاز ۸۵ یا بالاتر در این شاخص دارد؛ سطحی که به‌عنوان آزادی مطبوعات «خوب» تعریف می‌شود. نروژ با امتیاز ۹۲.۷ در صدر قرار دارد و پس از آن هلند، استونی و دانمارک قرار گرفته‌اند.

با وجود عملکرد خوب چندین کشور اروپایی، جمعیت این کشورها سهم کوچکی از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد. به همین دلیل RSF برآورد می‌کند که کمتر از یک درصد مردم جهان در کشوری زندگی می‌کنند که از آزادی مطبوعات «خوب» برخوردار باشد؛ موضوعی که نشان می‌دهد آزادی رسانه‌ای واقعی تا چه اندازه در جهان کمیاب شده است.

ضعیف‌ترین کشورها در شاخص آزادی مطبوعات

در انتهای جدول، اریتره با امتیاز ۱۰.۷ قرار دارد. پس از آن کره شمالی با ۱۲.۷ و چین با ۱۳.۹ در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

ایران با امتیاز ۱۷.۵ و عربستان سعودی با امتیاز ۱۹.۱ دو کشور بعدی در پایین جدول هستند. روسیه نیز با امتیاز ۲۳.۲ در جایگاه نهم از انتهای فهرست قرار گرفته است.

محیط حقوقی برای رسانه‌ها در حال بدتر شدن است

به گفته سازمان گزارشگران بدون مرز، شاخص حقوقی بیشترین افت را در سال ۲۰۲۶ تجربه کرده و در ۱۱۰ کشور از ۱۸۰ کشور بررسی‌شده بدتر شده است.

افت‌های قابل توجهی نیز در هند، مصر، اسرائیل و گرجستان ثبت شده است.

این موضوع نشان‌دهنده استفاده فزاینده از قوانین امنیت ملی، مقررات اضطراری، شکایت‌های حقوقی و سایر ابزارهای قانونی برای محدود کردن فعالیت رسانه‌ها است. در بسیاری از کشورها، فشار بر روزنامه‌نگاران بیش از آنکه از طریق سانسور مستقیم اعمال شود، از طریق افزایش ریسک‌های حقوقی صورت می‌گیرد.

آمریکا از جمله کشورهایی با بیشترین افت در سال ۲۰۲۶

نیجر بیشترین سقوط را در شاخص سال ۲۰۲۶ تجربه کرد و با ۳۷ پله نزول به رتبه ۱۲۰ رسید. RSF این افت را به وخامت اوضاع در منطقه ساحل آفریقا نسبت می‌دهد؛ جایی که گروه‌های مسلح و حکومت‌های نظامی دسترسی به اطلاعات متوازن را تضعیف کرده‌اند.

ایالات متحده نیز با سقوط هفت پله‌ای به رتبه ۶۴ رسید و روند نزولی خود را ادامه داد. این کشور از زمان آغاز شاخص آزادی مطبوعات در سال ۲۰۰۲ تاکنون در مجموع ۴۷ رتبه سقوط کرده است.

آمریکا اکنون پایین‌تر از بسیاری از کشورهای اروپای غربی و چندین دموکراسی کوچک‌تر قرار دارد؛ موضوعی که نشان می‌دهد برداشت‌ها از وضعیت آزادی رسانه‌ها در این کشور طی دو دهه گذشته تا چه اندازه تغییر کرده است.

در مقابل، سوریه بیشترین پیشرفت را ثبت کرد و پس از سقوط حکومت بشار اسد در اواخر سال ۲۰۲۴، ۳۶ رتبه در این شاخص صعود کرد.