جنگنده بمبافکن سوخو Su-24 + مشخصات و تاریخچه
هواپیمای سوخو Su-24 یک جنگنده-بمبافکن تهاجمی با قابلیت تغییر زاویه بالها و توانایی انجام عملیات در هر شرایط آبوهوایی است که در دهه ۱۹۷۰ توسط نیروی هوایی شوروی وارد خدمت شد. این هواپیمای فراصوت که در سیستم نامگذاری ناتو با نام «Fencer» شناخته میشود، توسط دفتر طراحی سوخو بین سالهای ۱۹۶۷ تا ۱۹۹۳ تولید شد.
این هواپیمای دوموتوره دارای چیدمان نادر صندلیهای کنار هم برای خدمه بود و در مقایسه با دیگر جنگنده-بمبافکنهای آن دوران، از مجموعهای از فناوریهای پیشرفتهتر مانند سامانه دیجیتال یکپارچه ناوبری و حمله بهره میبرد. این هواپیمای فراصوت هنوز هم در نیروی هوافضای روسیه، نیروی هوایی ایران، نیروی هوایی سوریه، نیروی هوایی اوکراین و نیروی هوایی الجزایر در حال خدمت است.
این بمبافکن فراصوت، بیش از ۵۰ سال از تاریخ شوروی و روسیه را پشت سر گذاشته و در نقاط مختلف جهان در عملیاتهای نظامی حضور داشته است. در این مقاله، نگاهی عمیقتر به داستان جالب سوخو Su-24 Fencer خواهیم داشت.
توسعه
طبق اطلاعات کتاب «دایرهالمعارف هواپیماهای نظامی» نوشته رابرت جکسون در سال ۲۰۰۶، ریشههای توسعه Su-24 به سال ۱۹۶۵ بازمیگردد؛ زمانی که ارتش شوروی دفتر طراحی سوخو (که بعدها با شرکت United Aircraft Corporation ادغام شد) را مأمور بررسی یک طرح جدید با بالهای متغیر برای یک هواپیمای تهاجمی کرد. این هواپیما تا حدی در پاسخ به General Dynamics F-111 Aardvark طراحی شد؛ یک هواپیمای رزمی چندمنظوره با بال متغیر که نخستین بار در سال ۱۹۶۷ وارد خدمت نیروی هوایی آمریکا شد.
جنگنده-بمبافکن Su-24 نخستین پرواز خود را در سال ۱۹۶۷ انجام داد و در سال ۱۹۷۴ وارد خدمت شد. این هواپیما متعلق به دورهای بود که طراحی بالهای با هندسه متغیر رواج پیدا کرده بود و برخی ناظران معتقدند که این هواپیما نهتنها از General Dynamics F-111 Aardvark کپیبرداری کرده، بلکه از هواپیمای فرانسوی Dassault Mirage G8 نیز الهام گرفته است. اتحاد جماهیر شوروی Su-24 را بهعنوان یک بمبافکن تاکتیکی فراصوت با قابلیت عملیات در تمام شرایط آبوهوایی توسعه داد. این هواپیما در سالهای اخیر، بهویژه در خدمت اوکراین در جریان تهاجم تمامعیار روسیه به این کشور، اهمیت ویژهای پیدا کرده است.
کپیبرداری دوگانه
در سال ۱۹۶۷، شوروی مهندس اولگ سامویلوویچ را به نمایشگاه هوایی پاریس فرستاد تا هواپیمای آمریکایی F-111 را بررسی کند؛ نخستین هواپیمایی که از بالهای با هندسه متغیر استفاده میکرد. این ناظر شوروی بعدها ثبت کرد که صدها عکس از F-111 از تمام زوایا گرفته است. این تصاویر سپس در روند طراحی Su-24 مورد استفاده قرار گرفتند.
اولگ سامویلوویچ، یکی از مهندسان ارشد شوروی در پروژه Su-24، نوشته است:
«ما شکل مخروط دماغه F-111 را کورکورانه کپی کردیم.»
بعدها دستگاه پروپاگاندای شوروی هنگام صحبت درباره توسعه Su-24 اعلام کردند که F-111 «درستی تصمیمهای انتخابشده هنگام ساخت سوخو Su-24 را تأیید کرد». این ادعای جالب مطرح میکند که شوروی هرگز هواپیمای آمریکایی را کپی نکرده، بلکه گاهی فقط تصمیمهای طراحی از پیش تعیینشده خود را در مقایسه با نمونههای غربی «تأیید» کرده است.
مشخصات سوخو Su-24
| مشخصات | مقدار |
|---|---|
| سرعت | ماخ ۱.۶ |
| پیشرانه | ۲ موتور توربوجت Lyulka AL-21F-3A |
| سقف پروازی | ۳۶,۰۰۰ فوت |
| جایگاههای حمل تسلیحات | ۹ |
| خدمه | ۲ نفر |
| کاربران اصلی | روسیه، اوکراین |
شوروی همچنین در همان نمایشگاه هوایی، نمونه اولیه Dassault Mirage G8 فرانسه را مشاهده کرد؛ هواپیمایی که نسخهای از Mirage III محسوب میشد. Mirage G8 نیز به بالهای با هندسه متغیر مجهز بود و اولگ سامویلوویچ بهطور ویژه از طراحی ارابه فرود این هواپیما تمجید نموده و از آن الگوبرداری کرد.
جت طراحیشده توسط سوخو نخستین پرواز خود را در سال ۱۹۷۰ انجام داد و مدت کوتاهی بعد تحویل آن به نیروی هوایی شوروی آغاز شد. این هواپیما دارای دو خدمه بود و میتوانست در ارتفاع کروز به حداکثر سرعتی بیش از ۲,۲۵۰ کیلومتر بر ساعت دست پیدا کند.
این هواپیما به موتورهای توربوجت قدرتمند Lyulka AL-21F3A مجهز بود که آن را به سرعتهای فراصوت میرساندند. این موتورها بیش از ۲۴ هزار پوند نیروی پیشران تولید میکردند. Su-24 همچنین توانایی فعالیت در ارتفاعات بسیار بالا را داشت و سقف پروازی آن نزدیک به ۳۶,۰۰۰ فوت بود.
این جت به یک توپ ششلول GSh-23-6 با کالیبر ۱.۱۹ اینچ مجهز شده بود و در کنار آن ۹ محل اتصال خارجی برای حمل تسلیحات داشت که میتوانستند تا ۸,۰۰۰ کیلوگرم مهمات را حمل کنند. با این حال، برد عملیاتی هواپیما چندان زیاد نبود و شعاع رزمی آن تنها به حدود ۱,۰۵۰ کیلومتر محدود میشد.
گونهها و تاریخچه عملیاتی
در طول سالها، نسخههای مختلفی از Su-24 ساخته شدند که آخرین آنها Su-24M Fencer-D بود. این مدل پیشرفتهترین نسخه خانواده Su-24 محسوب میشد و به تجهیزات سوختگیری هوایی، سامانههای ناوبری ارتقایافته و نشانگذارهای لیزری مجهز بود.
نسخه دیگری با نام Su-24MR نیز بهعنوان یک هواپیمای شناسایی تاکتیکی ساخته شد.
از نظر حضور در نبردها، سوخو Su-24 در درگیریهای مختلفی در سراسر جهان شرکت داشته و همچنان در جنگهای امروزی نیز فعال است. طبق گزارش Wilson Center، جنگ شوروی در افغانستان و جنگ داخلی لبنان هر دو شاهد استفاده از این هواپیما برای انجام حملات هوایی بودند. این هواپیما همچنین در جریان عملیات «طوفان صحرا» (Operation Desert Storm) بار دیگر در خاورمیانه وارد عملیات شد.
در منطقه قفقاز، این جنگنده-بمبافکن در چندین عملیات نظامی حضور داشته است؛ از جمله در جنگ اول و دوم چچن و همچنین جنگ روسیه و گرجستان در سال ۲۰۰۸. در سالهای اخیر نیز این هواپیما در جنگ داخلی یمن حضور داشته و توسط نیروی هوایی سودان به کار گرفته شده است.
امروزه این هواپیما بهطور فعال در جنگ اوکراین مورد استفاده قرار میگیرد. طبق گزارش Kyiv Post، سوخو Su-24 به موشکهای کروز Storm Shadow ساخت بریتانیا مجهز شده و اسکادرانهای Su-24 مأموریت هدف قرار دادن اهداف باارزش روسیه را بر عهده دارند.
گاهی گفته میشود که مقایسههای میان سوخو Su-24 و F-111 بیش از حد بزرگنمایی شدهاند. اگرچه چشمگیرترین شباهت میان این دو هواپیما در بالها و مخروط دماغه دیده میشود، اما بدنه و دم آنها تفاوتهایی دارند. با این حال، بدنه و دم Su-24 شباهت بیشتری به طراحی فرانسوی دارد و این موضوع نشان میدهد که سامویلوویچ احتمالاً چیزی فراتر از ارابه فرود را از آن الگوبرداری کرده است.
توسعه Su-24 با مشکلات زیادی در بخش موتور همراه بود؛ مشکلاتی که در مرحله آزمایش باعث ۱۴ سانحه شدند. پس از ورود به خدمت نیز این هواپیما همچنان بالاترین نرخ سوانح را در میان هواپیماهای نیروی هوایی شوروی در آن دوره داشت.
با این حال، این هواپیما به یک صندلی پرتاب اضطراری قابلتوجه مجهز بود و مدتها پس از بازنشستگی Mirage III و F-111 همچنان در خدمت باقی مانده است. البته این موضوع ممکن است بیشتر به توانایی فرانسه و آمریکا در ساخت هواپیماهای جایگزین پیشرفتهتر مربوط باشد تا برتری Su-24 نسبت به این دو هواپیما.
