مقایسه وضعیت مهارت خواندن در پسران و دختران

نکات کلیدی:

• دختران در ۸۹ مورد از ۹۰ نظام آموزشی بررسی‌شده در آزمون PISA ۲۰۲۵ میانگین نمره روخوانی بالاتری نسبت به پسران کسب کردند.
• رواندا تنها نظام آموزشی بود که در آن پسران با اختلاف ۶ امتیاز عملکرد بهتری از دختران داشتند.
• شکاف مهارت در خواندن میان دختران و پسران در میانگین کشورهای OECD از سال ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، پنج امتیاز افزایش یافته که عمدتاً به دلیل افت شدیدتر امتیاز پسران بوده است.

برنامه ارزیابی بین‌المللی دانش‌آموزان (PISA) بررسی می‌کند که نوجوانان ۱۵ ساله تا چه اندازه می‌توانند مهارت‌های خواندن، ریاضی و علوم را برای حل چالش‌های واقعی زندگی به کار بگیرند. جدیدترین نتایج این آزمون نشان می‌دهد تفاوت قابل‌توجهی میان عملکرد دختران و پسران در مهارت خواندن وجود دارد.

شکاف مهارت خواندن میان دختران و پسران چقدر است؟

جدول زیر میانگین امتیاز خواندن دختران و پسران را بر اساس نتایج PISA ۲۰۲۵ سازمان OECD نشان می‌دهد.

رواندا تنها نظام آموزشی در این مطالعه بود که در آن پسران میانگین امتیاز بالاتری نسبت به دختران داشتند؛ پسران این کشور با اختلاف ۶ امتیاز بالاتر قرار گرفتند.

در ۸۹ نظام آموزشی دیگر، دختران امتیاز بالاتری کسب کردند؛ هرچند تفاوت عملکرد در کشورهای کنیا و زامبیا از نظر آماری معنادار نبود. بیشترین فاصله به نفع دختران در هفت نظام آموزشی به بیش از ۴۵ امتیاز رسید.

در میان کشورهای سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD)، ۳۷ درصد از پسران نتوانستند به حداقل سطح مهارت خواندن برسند، در حالی که این رقم برای دختران ۲۵ درصد بود. در سطح بالای مهارت نیز ۷ درصد از دختران و ۵ درصد از پسران توانستند به سطح ۵ یا بالاتر دست پیدا کنند.

این تفاوت‌ها پیش از ۱۵ سالگی نیز مشاهده می‌شوند؛ پژوهش‌های چندکشوری نشان داده‌اند دختران از سال‌های ابتدایی مدرسه در مهارت خواندن برتری دارند، در حالی که تحقیقات انجام‌شده در آمریکا نیز شکاف مشابهی را از کلاس چهارم به بعد ثبت کرده‌اند.

چرا شکاف مهارت خواندن همچنان ادامه دارد؟

میزان علاقه و مشارکت می‌تواند بخشی از این تفاوت را توضیح دهد. یونسکو گزارش داده است که پسران معمولاً علاقه و اعتمادبه‌نفس کمتری نسبت به خواندن نشان می‌دهند. تحقیقات انجام‌شده در بریتانیا نیز از پایین‌تر بودن میزان لذت بردن پسران از مطالعه خبر می‌دهد.

این الگوها نشان می‌دهند که این شکاف تنها به توانایی ذاتی مربوط نیست و عوامل دیگری مانند نگرش نسبت به مطالعه و میزان درگیری با فعالیت‌های خواندن نیز نقش دارند.

کاهش اخیر امتیازها نیز در میان پسران شدیدتر بوده است. بین سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵، میانگین امتیاز خواندن پسران در کشورهای سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، ۱۷ امتیاز کاهش یافت؛ در حالی که کاهش امتیاز دختران ۱۲ امتیاز بود. این موضوع باعث شد شکاف جنسیتی پنج امتیاز افزایش پیدا کند.

این تفاوت‌ها همچنین می‌توانند بر الگوهای آموزشی آینده تأثیر بگذارند؛ زیرا اختلاف در مهارت خواندن می‌تواند بر دسترسی به آموزش عالی و در ادامه فرصت‌های شغلی و درآمدی افراد اثر بگذارد.