پیشبینی جمعیتی ایران تا ۱۴۳۰
بررسی پیشبینی جمعیت ایران تا افق ۱۴۳۰ نشان میدهد که باروری یکی از متغیرهای کلیدی در ترسیم آینده جمعیتی کشور است. دادههای ارائهشده برای سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰، کاهش میزان باروری کل از ۲.۰۹ به ۱.۷۴ فرزند را نشان میدهد؛ روندی که در پیشبینی جمعیت، سناریوهای متفاوتی از تداوم کاهش باروری تا افزایش آن به سطح جانشینی ۲.۱ فرزند را پیش روی برنامهریزان قرار داده است.
جمعیت و آینده آن از موضوعات مهم در سیاستگذاری و برنامهریزی به شمار میرود. بر همین اساس، پس از انتشار نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵، پیشبینی جمعیت کل کشور تا افق ۱۴۳۰ و جمعیت استانها تا سال ۱۴۱۵ در دستور کار قرار گرفته است. در این پیشبینی، باروری در کنار سایر مؤلفههای جمعیتی، نقش مهمی در تعیین مسیر آینده جمعیت دارد.
میزان باروری کل کشور از ۲.۰۹ فرزند در سال ۱۳۹۶ به ۲.۰۷ در سال ۱۳۹۷، ۱.۹۷ در سال ۱۳۹۸، ۱.۷۶ در سال بنابراین در فاصله این پنج سال، شاخص باروری کل روندی نزولی داشته و از ۲.۰۹ به ۱.۷۴ فرزند کاهش یافته است.
اهمیت این کاهش زمانی بیشتر مشخص میشود که آن را در کنار سناریوهای پیشبینی جمعیت قرار دهیم. در این گزارش، برای آینده باروری چهار سناریو مطرح شده است: کاهش شیب باروری به ۱.۹ فرزند در سال ۱۴۰۳ و ادامه کاهش آن تا ۱.۶ فرزند بهعنوان سناریوی محتمل، تثبیت باروری در سطح ۱.۷ فرزند، کاهش باروری تا ۱.۳ فرزند بهعنوان سناریوی بدبینانه و افزایش باروری تا سطح جانشینی ۲.۱ فرزند بهعنوان سناریوی خوشبینانه.
این سناریوها در واقع نشان میدهند که آینده جمعیت به مسیر باروری وابسته است و نمیتوان برای سالهای آینده تنها یک روند قطعی را در نظر گرفت. روند مشاهدهشده در سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰، یعنی کاهش باروری از ۲.۰۹ به ۱.۷۴، در تعیین دامنه این سناریوها اهمیت دارد؛ زیرا ادامه چنین روندی با سناریوهای کاهش باروری سازگارتر خواهد بود، در حالی که رسیدن به سطح جانشینی ۲.۱ فرزند مستلزم تغییر مسیر این شاخص است.
در متن، برای سناریوی محتمل، کاهش شیب باروری تا ۱.۹ فرزند در سال ۱۴۰۳ و سپس ادامه کاهش تا ۱.۶ فرزند در نظر گرفته شده است. در کنار این سناریو، تثبیت باروری در سطح ۱.۷ فرزند نیز بررسی شده و دو حالت دیگر، یعنی کاهش تا ۱.۳ فرزند و افزایش تا سطح جانشینی ۲.۱ فرزند، دامنه دیگری از تحولات احتمالی را ترسیم میکنند.
از این منظر، تفاوت میان سناریوها صرفاً تفاوت چند عدد در میزان باروری نیست؛ بلکه هر سطح باروری میتواند مسیر متفاوتی برای اندازه و ساختار جمعیت در سالهای بعد ایجاد کند. به همین دلیل، پیشبینی جمعیت بر پایه چند سناریو انجام شده است تا پیامدهای مسیرهای متفاوت باروری در برنامهریزی جمعیتی مورد توجه قرار گیرد.
بر اساس متن، در این پیشبینی علاوه بر باروری، مرگومیر و مهاجرت نیز از عوامل مؤثر بر تغییرات جمعیت در نظر گرفته شدهاند. بنابراین، رقم نهایی جمعیت تنها به تغییرات باروری وابسته نیست، اما دادههای ارائهشده نشان میدهد که باروری یکی از متغیرهای محوری در طراحی سناریوهای آینده بوده است.
پیشبینی جمعیت نیز در دو سطح انجام شده است. در مرحله نخست، جمعیت کل کشور با شش سناریو پیشبینی شده و در مرحله بعد، جمعیت ۳۱ استان با استفاده از یک سناریو پیشبینی شده است. این تفکیک نشان میدهد که پیشبینی جمعیت در سطح ملی و استانی، بر اساس یک چارچوب واحد اما با سناریوی متفاوت انجام شده است.
در سناریوی محتمل، جمعیت کل کشور در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۳ میلیون و ۶۳۲ هزار نفر برآورد شده و جمعیت کشور در سال ۱۴۳۰ حدود ۹۲ میلیون و ۳۰۰ هزار نفر پیشبینی شده است. همچنین در سناریوی باروری ۱.۳ فرزند، جمعیت کل کشور در سال ۱۴۰۰ حدود ۸۲ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر برآورد شده است.
مقایسه این ارقام با سناریوهای باروری نشان میدهد که حتی در چارچوب یک پیشبینی جمعیتی، تغییر فرض مربوط به باروری میتواند به برآوردهای متفاوتی از جمعیت منجر شود. از این رو، انتخاب فرض باروری در مدل پیشبینی، اهمیت مستقیمی در نتایج نهایی دارد.
در مجموع، دادههای سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۰ یک روند نزولی مشخص در میزان باروری کل را نشان میدهد؛ از سوی دیگر، پیشبینی تا افق ۱۴۳۰ چند مسیر متفاوت را برای ادامه این روند در نظر گرفته است. بر اساس بررسیها سناریوهای مختلف از کاهش باروری تا ۱.۳ فرزند، تثبیت در حدود ۱.۷ فرزند، کاهش تدریجی تا ۱.۶ فرزند و افزایش تا سطح جانشینی ۲.۱ فرزند را شامل میشوند. همین دامنه سناریوها نشان میدهد که مسیر آینده جمعیت، در پیشبینی ارائهشده، به شدت با فرضی که درباره روند باروری در نظر گرفته میشود، مرتبط است.
پایان پیام/
