چرا کشف یک گربه کوچک دنیای علم را تکان داد؟ + ویدئو از گربه تازه کشف شده

همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: نگهداری از یک بچه گربه مسیر علم را تغییر داد. یک فرد بومی بچه گربه‌ای را در جنگل‌های بولیوی جدا کرد به هوای اینکه این گربه خانگی است ولی با بزرگ‌تر شدنش، مشخص شد که رفتار آن شبیه یک گربه خانگی نیست.

این گربه خانگی نیست

این گربه‌سان در جنگل‌های مه‌آلود یونگاس در بولیوی زندگی می‌کند و به گروه «گربه‌های ببری» تعلق دارد؛ گروهی از گربه‌های کوچک و خالدار که در بخش‌هایی از آمریکای مرکزی و جنوبی پراکنده‌اند. طول بدن این گربه حدود ۴۶ سانتی‌متر و وزن آن حدود یک کیلو و ۴۰۰ گرم است؛ یعنی حتی از یک گربه خانگی نیز کوچک‌تر است. شباهت ظاهری این گربه با دیگر گونه‌های گربه‌های ببری باعث شده بود سال‌ها به اشتباه در همان گروه قرار گیرد. پژوهشگران گونه جدید را «لئوپاردوس تیلکایو» نام‌گذاری کرده‌اند. این حیوان را یکی از ساکنان محلی در جنگل پیدا کرده بود و در ابتدا تصور می‌کرد یک بچه‌گربه خانگی است، اما با بزرگ‌تر شدن، رفتار متفاوت آن مشخص شد. پژوهشگران معتقدند احتمالا افراد دیگری از این گونه نیز در طبیعت وجود دارند.

ظاهر همه چیز نیست

یک اکولوژیست در گفت‌وگو با همشهری می‌گوید: این کشف نشان می‌دهد ویژگی‌های ظاهری گونه‌ها به تنهایی نمی‌تواند معیار کافی برای شناسایی و تعیین تبار آنها باشد. این گربه تازه کشف نشده است، بلکه جدایی ریخت‌شناسی و ژنتیکی آن از گونه‌های نزدیک و مشابه، اکنون برای دانشمندان علم ژنتیک مسجل شده است

به گفته مشعود لاهوت، یک زیست‌شناس بولیویایی در سال ۲۰۱۶ گزارشی از وجود این گربه در یک پناهگاه حیات‌وحش دریافت کرد و با مراجعه به محل، حیوان را مشاهده کرد. ویژگی‌های ظاهری گربه به گونه‌ای که از قبل شناسایی شده بود شباهت داشت و به همین دلیل در ابتدا این احتمال مطرح شد که حیوان متعلق به همان گونه باشد. پژوهشگر بولیویایی ابتدا احتمال داد تفاوت ظاهری این گربه ناشی از یک جهش ژنتیکی یا عوامل دیگری باشد و موضوع را جدی نگرفت. با این حال، هنگامی که او و همکارش در جریان تهیه کتابچه‌ای درباره گربه‌سانان بولیوی، بررسی ژنتیکی این گربه را آغاز کردند، نتایج آزمایش‌ها آنها را شگفت‌زده کرد.

لاهوت می‌گوید: نتایج اولیه نشان می‌داد جدایی ژنتیکی این گربه از گونه‌های نزدیک، به حدود ۱.۴ میلیون سال پیش بازمی‌گردد. به همین دلیل، ابتدا این احتمال مطرح شد که در آزمایش ژنتیکی اشتباهی رخ داده باشد و پژوهشگران نیز برای مدتی از نتیجه صرف‌نظر کردند. در سال ۲۰۲۱ تیمی متشکل از چند دانشمند از برزیل، پرو و بلژیک تشکیل شد و بررسی‌ها ادامه یافت. در نهایت مشخص شد این گربه دارای یک تبار مستقل است و با یک گونه جدید روبه‌رو هستند.

اهمیت کشف فراتر از یک گربه‌سان جدید

این اکولوژیست معتقد است اهمیت این کشف تنها به شناسایی یک گونه جدید محدود نمی‌شود، بلکه نشان می‌دهد ویژگی‌های ظاهری یک گونه ممکن است دانشمندان را در تشخیص دقیق تبار آن دچار خطا کند. این کشف نشان می‌دهد دانشمندان حوزه ریخت‌شناسی، ژنتیک، تبارشناسی و تکامل نباید اجازه دهند ویژگی‌های ظاهری یک گونه آنها را در تعیین جایگاه واقعی آن فریب دهد. دلیل دیگری که این کشف در محافل علمی و عمومی مورد توجه قرار گرفته، مربوط به جایگاه گربه‌سانان در میان گونه‌های موسوم به «پرچم» است؛ گونه‌هایی که می‌توانند توجه عمومی را به خود جلب کنند. اگر همین کشف درباره یک حشره یا یک آبزی اتفاق افتاده بود، احتمالا چنین بازتابی پیدا نمی‌کرد، اما گربه‌سانان به دلیل جذابیت برای افکار عمومی و علاقه بسیاری از زیست‌شناسان به گوشتخواران بزرگ‌جثه، بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند.

آیا هنوز گونه‌های ناشناخته وجود دارند؟

کشف‌نشدن همه گونه‌ها موضوعی محرز است، به‌خصوص در حوزه حشرات که بخش قابل توجهی از گونه‌های آنها هنوز شناسایی نشده‌اند. در مورد پستانداران، خزندگان و پرندگان، اغلب گونه‌ها شناسایی شده‌اند، اما همچنان احتمال کشف گونه‌های ناشناخته وجود دارد. یکی از چالش‌ها، تفاوت میان ویژگی‌های فنوتیپی و ژنتیکی است؛ ویژگی‌های فنوتیپی همان ویژگی‌هایی هستند که با چشم دیده می‌شوند، در حالی که ویژگی‌های ژنتیکی در ساختار DNA گونه قرار دارند و برای شناسایی آنها به پژوهش و آزمایش‌های دقیق نیاز است. در سال‌های آینده نیز این امکان وجود دارد که گونه‌ای در یک نقطه از ایران شناسایی شود که پیش‌تر تصور می‌شده با گونه‌ای دیگر در نقطه‌ای متفاوت، متعلق به یک گونه واحد است.

بخشی از گونه‌های جانوری ممکن است پیش از آنکه علم آنها را شناسایی و ثبت کند، برای همیشه از بین بروند. بسیاری از این گونه‌ها در زیستگاه‌های کوچک و دورافتاده مانند جنگل‌های گرمسیری، کوهستان‌ها، جزایر و مناطق مه‌آلود زندگی می‌کنند و جمعیت محدودی دارند. تغییرات اقلیمی و تغییر دما و الگوی بارش، همراه با تخریب زیستگاه، شکار، بیماری و ورود گونه‌های مهاجم، می‌تواند جمعیت آنها را پیش از شناسایی علمی به آستانه انقراض برساند.