کشورهایی که بیشترین ذخایر راهبردی نفت خام را دارند

نکات کلیدی:

• چین حدود ۱.۴ میلیارد بشکه ذخیره راهبردی نفت خام در اختیار دارد؛ رقمی بیشتر از مجموع ذخایر ۹ دارنده بزرگ بعدی.
• آمریکا، ژاپن و کشورهای عضو OECD در اروپا در رتبه‌های بعدی قرار دارند؛ موضوعی که نشان‌دهنده دهه‌ها آماده‌سازی برای مقابله با شوک‌های بزرگ نفتی است.

ذخایر راهبردی نفت خام یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها برای سنجش میزان آمادگی کشورها در برابر شوک‌های انرژی و تنش‌های ژئوپلیتیکی محسوب می‌شود. این ذخایر به دولت‌ها کمک می‌کنند در زمان جنگ، تحریم، بلایای طبیعی یا اختلال در بازار، عرضه داخلی سوخت را تثبیت کنند.

بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، جهان هم‌اکنون پس از بسته‌شدن تنگه هرمز با یکی از بزرگ‌ترین اختلال‌های عرضه انرژی در تاریخ معاصر روبه‌رو شده؛ بحرانی که فشار شدیدی بر بازار سوخت و قیمت بنزین در سراسر جهان وارد کرده است.

این نمودار بزرگ‌ترین ذخایر راهبردی نفت خام در مخازن زمینی را بر اساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان می‌دهد و مشخص می‌کند کدام کشورها آمادگی بیشتری برای مقابله با اختلال در عرضه جهانی نفت داشته‌اند.

نکته: این داده‌ها آزادسازی اضطراری هماهنگ ذخایر توسط کشورهای عضو IEA در مارس ۲۰۲۶ را در نظر نگرفته‌ است.

ذخایر عظیم نفتی چین در صدر جهان

ذخایر نفت چین مهم‌ترین رقم این رتبه‌بندی محسوب می‌شود.

چین با حدود ۱.۴ میلیارد بشکه ذخیره استراتژیک، بیش از مجموع ذخایر راهبردی آمریکا، ژاپن، کشورهای اروپایی عضو OECD، عربستان سعودی، کره‌جنوبی، ایران، امارات و هند نفت ذخیره کرده است.

امروزه مجموع ذخایر نفتی کشورهای بالا حدود ۷۰ درصد کل نفت ذخیره‌شده جهان را تشکیل می‌دهد.

ابعاد ذخایر چین نشان‌دهنده وابستگی بالای این کشور به مسیرهای وارداتی، به‌ویژه گذرگاه‌های حساس دریایی مانند تنگه هرمز است. هرچه ذخایر بزرگ‌تر باشد، کشورها در دوره‌های نوسان بازار انعطاف بیشتری خواهند داشت.

آمریکا دومین ذخیره بزرگ نفت خام جهان را دارد

آمریکا با ۴۱۳ میلیون بشکه ذخیره استراتژیک در رتبه دوم قرار دارد. ذخایر استراتژیک نفت آمریکا (SPR) شبکه‌ای از غارهای نمکی زیرزمینی است که پس از تحریم نفتی سال ۱۹۷۳ ایجاد شد.

ژاپن با وجود منابع محدود انرژی داخلی، با ۲۶۳ میلیون بشکه نفت ذخیره شده، در جایگاه سوم قرار گرفته است. این کشور تقریباً تمام نفت خام خود را وارد می‌کند و به همین دلیل، حفظ ذخایر اضطراری بزرگ سال‌هاست که یکی از اولویت‌های ملی توکیو محسوب می‌شود.

کشورهای اروپایی عضو OECD نیز در مجموع ۱۷۹ میلیون بشکه ذخیره راهبردی نفت خام در اختیار دارند و در رتبه چهارم قرار گرفته‌اند.

چند کشور خاورمیانه و آسیا نیز ذخایر راهبردی قابل‌توجهی دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد امنیت انرژی هم برای کشورهای واردکننده و هم صادرکننده نفت اهمیت روزافزونی پیدا کرده است.

ایران که خود یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت جهان است و کنترل تنگه هرمز را در اختیار دارد، با ۷۱ میلیون بشکه ذخیره نفتی در رتبه هفتم جهان از این نظر ایستاده است.

با ادامه تقاضای جهانی برای نفت و تداوم تنش‌های ژئوپلیتیکی، بسیاری از کشورها همچنان در حال افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی خود هستند تا در برابر اختلال‌های احتمالی آینده آماده‌تر باشند.

تاریخچه شوک‌های نفتی و آزادسازی ذخایر راهبردی

بحران نفتی سال‌های ۱۹۷۳ تا ۱۹۷۴ که در پی تحریم جهانی نفت توسط تولیدکنندگان بزرگ رخ داد، باعث جهش ۳۰۰ درصدی قیمت نفت شد و آسیب‌پذیری شدید کشورهای صنعتی در برابر اختلال واردات نفت را آشکار کرد.

در واکنش به آن بحران، آژانس بین‌المللی انرژی تأسیس شد و یکی از اهداف اصلی آن ایجاد ذخایر راهبردی نفت در کشورهای عضو برای کاهش اثر اختلال‌های آینده بود.

از سال ۱۹۷۴ تاکنون، شش بار ذخایر راهبردی نفت آزاد شده‌اند:

• ۱۹۹۱: هم‌زمان با آغاز جنگ خلیج فارس
• ۲۰۰۵: پس از آسیب طوفان‌های Katrina و Rita به زیرساخت‌های نفتی خلیج مکزیک
• ۲۰۱۱: در واکنش به اختلال طولانی‌مدت عرضه نفت ناشی از جنگ داخلی لیبی
• ۲۰۲۲: پس از حمله روسیه به اوکراین
• ۲۰۲۲: دومین آزادسازی در همان سال با تشدید بحران انرژی
• ۲۰۲۶: بزرگ‌ترین آزادسازی تاریخ، پس از بسته‌شدن تنگه هرمز