تهران از ابهام یادداشت تفاهم به سود خود استفاده کرد

همشهری آنلاین – گروه سیاسی: تحلیلگر نظامی شبکه اسکای نیوز انگلیس معتقد است یادداشت تفاهمی که پس از آتش‌بس ایران و آمریکا با هدف بازگشایی تنگه هرمز امضا شد، به دلیل ابهام در متن، اکنون به عامل اصلی تشدید تنش‌ها تبدیل شده است. به گفته او، تهران با استناد به بندی که مسئولیت تامین امنیت کشتیرانی را بر عهده ایران می‌گذارد، برداشت متفاوتی از توافق ارائه کرده و همین اختلاف تفسیر، ۲ طرف را بار دیگر در مسیر رویارویی نظامی قرار داده است.

اسکای‌نیوز در بخش‌هایی از گزارش تلویزیونی خود به توئیت محمدباقر قالیباف رئیس مجلس و رئیس هیات مذاکره‌کننده ایران پرداخت. محمد باقر قالیباف روز یکشنبه در حساب کاربری خود در ایکس (توییتر سابق) نوشت: دوران توافقات یک‌طرفه به پایان رسیده است. به شما گفته بودیم که به قول و تعهداتتان عمل کنید، وگرنه باید بهایش را بپردازید. حالا باید با واقعیت روبرو شوید.

او همچنین بخشی از بند پنجم یادداشت تفاهم ۱۴ بندی را که در آن «بازگشایی تنگه هرمز با رعایت ترتیبات ایرانی» را هایلایت کرده، ضمیمه توییت خود کرده است.

در حالی که تنها چند هفته از امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا می‌گذرد، شان بل، افسر سابق نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا معتقد است توافقی که قرار بود نخستین گام به سوی کاهش تنش باشد، اکنون خود به یکی از عوامل تشدید بحران تبدیل شده است.

او با اشاره به حوادث ۴۸ ساعت گذشته می‌گوید: «آنچه قرار بود لحظه‌ای برای صلح میان ایران و آمریکا باشد، ظاهرا در حال خارج شدن از کنترل است.» به گفته بل، ریشه بحران به متن یادداشت تفاهم بازمی‌گردد؛ متنی که به گفته او «عمدا به صورت مبهم تنظیم شده بود» و تنها چارچوبی کلی برای همکاری ارائه می‌کرد، نه جزئیات اجرایی.

او می‌گوید: «این توافق چیزی بیش از یک یادداشت تفاهم یا بیانیه اعلام نیت طرفین نبود. قرار نبود همه جزئیات را در خود داشته باشد و فکر می‌کنم دقیقا همین موضوع اکنون به مشکل اصلی تبدیل شده است.»

اختلاف بر سر امنیت تنگه هرمز

بل معتقد است بند پنجم این توافق، مبنای اختلاف امروز است. به گفته او، در این بند آمده است که جمهوری اسلامی ایران باید «با تمام تلاش خود ترتیبات لازم را برای عبور امن کشتی‌های تجاری فراهم کند.» او تاکید می‌کند: «در متن توافق صراحتا آمده است که جمهوری اسلامی ایران ترتیبات لازم را فراهم خواهد کرد؛ یعنی مسئولیت بر عهده ایران گذاشته شده است.»

به گفته این تحلیلگر، ایران این بند را به این معنا تفسیر کرده که مسئول تعیین مسیر ایمن عبور کشتی‌ها نیز هست؛ در حالی که آمریکا با اسکورت کشتی‌های تجاری از مسیر جنوبی، عملا برداشت متفاوتی از توافق ارائه داده است. بل می‌گوید: «اگر ایران تصور کند مسئول عبور ایمن کشتی‌هاست، اما آمریکا مسیر جنوبی را با اسکورت نظامی خود فعال کند، تهران می‌گوید این اقدام برخلاف یادداشت تفاهم است.»

از هشدار به کشتی تا حملات متقابل

به گفته این تحلیلگر، اختلاف تفسیر خیلی زود خود را در میدان نشان داد. او توضیح می‌دهد کشتی فله‌بر ام‌وی‌گلکسی (MV Galaxy) از مسیر جنوبی در حال عبور بود، اما ایران اعلام کرد مسیر رسمی، مسیر شمالی در نزدیکی جزیره لارک است. پس از هشدارها و شلیک تیرهای اخطار، کشتی دچار آتش‌سوزی شد و خدمه آن با قایق‌های نجات تخلیه شدند.

بل می‌گوید: «همین حادثه زنجیره‌ای از واکنش‌ها را آغاز کرد.» به گفته او، آمریکا در پاسخ حدود ۱۴۰ هدف شامل محل‌های پرتاب پهپاد، موشک‌ها، سامانه‌های ارتباطی و مراکز دیده‌بانی ساحلی را هدف قرار داد و ساعاتی بعد نیز سپاه پاسداران مجموعه‌ای از پایگاه‌های آمریکا در منطقه را مورد حمله قرار داد.

آمریکا می‌خواهد نشان دهد کنترل تنگه با اوست

شان بل معتقد است هدف واشنگتن تنها حفاظت از کشتی‌های تجاری نیست. او می‌گوید: «به نظر می‌رسد آمریکا می‌خواهد نشان دهد این ایران نیست که تنگه هرمز را کنترل می‌کند، بلکه آمریکاست.»

اما از نگاه او، این سیاست نتیجه معکوس داشته است. بل تاکید می‌کند: «این راهبرد جواب نمی‌دهد؛ زیرا هر حمله به کشتی‌های تجاری باعث می‌شود شرکت‌های بیمه حاضر به پوشش آنها نباشند و عملا رفت‌وآمد کشتی‌ها متوقف شود.»

آمریکا راهبرد مشخصی ندارد

تحلیلگر اسکای نیوز در پایان، عملکرد دولت ترامپ را نیز زیر سوال می‌برد. او می‌گوید: «اگر آمریکا پس از هدف قرار دادن فرماندهان ارشد ایران در همان ابتدای جنگ متوقف می‌شد، برگ‌های برنده زیادی برای مذاکره در اختیار داشت.»

بل در ادامه می‌افزاید: «احساس من این است که آمریکا در حال حاضر نه راهبرد روشنی دارد و نه برنامه‌ای مشخص برای خروج از این بحران. آنچه اکنون مشاهده می‌کنیم، بیشتر نشانه ناامیدی آمریکاست و ایران نیز از این وضعیت استفاده می‌کند.»