کشف یک گونه گربه جدید در بولیوی
یک گربه وحشی کوچک که در جنگلهای مهآلود بولیوی پنهان شده بود، برای نخستین بار در ۱۰۰ سال گذشته بهعنوان یک گونه کاملاً جدید شناسایی شد. این گربه مرموز با وجود جثهای کوچکتر از یک گربه خانگی معمولی، سالها در میان گربههای ببری آمریکای جنوبی که شباهت زیادی به یکدیگر دارند، از دید دانشمندان پنهان مانده بود.
اکنون بررسیهای گسترده DNA نشان دادهاند که این گربه مرموز به گونهای کاملاً مجزا تعلق دارد که به آن Leopardus tilcayo میگوید. این کشف تاریخی، نخستین بار در بیش از یک قرن گذشته است که یک گونه زنده جدید از گربهسانان بهطور رسمی شناسایی، نامگذاری و توصیف میشود. دانشمندان پس از بررسی یک گربه نر ۱۰ ساله به نام تیگرینو به این راز پی بردند. این گربه اکنون در پناهگاه حیات وحش Senda Verde در بولیوی زندگی میکند.
تیگرینو در ابتدا توسط یکی از ساکنان محلی از جنگل گرفته شده بود، چرا که این فرد تصور میکرد با یک بچهگربه خانگی معمولی روبهرو است. اما با بزرگتر شدن تیگرینو، رفتارهای وحشیانه او بهتدریج مشخص شد که این حیوان یک گربه خانگی معمولی نیست. پائولا نوگالس-آسکارونز، دانشمند بولیویایی، بعدها زمانی که بهعنوان داوطلب در این پناهگاه مشغول فعالیت شد، با مشاهده این گربه غیرعادی دریافت که رفتار این حیوان مشابه گربههای معمولی دیگر به نظر نمیرسد. او همچنین از گزارشهایی درباره دیده شدن گربههای مرموز مشابه در جنگلهای انبوه یونگاس اطلاع داشت، گزارشهایی که تا آن زمان مورد بررسی جدی دانشمندان قرار نگرفته بودند.
دانشمندان درباره مصرف گرانترین قهوه لوکس تهیهشده از مدفوع یک گربهسان هشدار دادند
پس از آن، پژوهشگران با استفاده از DNA بهدستآمده از حیوانات زنده و نمونههای ارزشمند موجود در موزهها، بررسی ژنتیکی گستردهای را آغاز کردند تا ارتباطات خانوادگی پیچیده میان این گربهها را مشخص کنند. مطالعه DNA مربوط به ۳۸ گربه از چند کشور آمریکای جنوبی، از جمله هشت نمونه موجود در موزهها، نتیجه شگفتانگیزی را به دنبال داشت. پژوهشگران دریافتند که گربههای ببری در واقع شامل پنج گونه متمایز ژنتیکی هستند، در حالی که پیشتر تصور میشد تنها سه گونه از این گربهها وجود دارد. گربه تیِلکایو در بولیوی نیز یکی از این پنج گونه است. شواهد ژنتیکی نشان میدهد که تبار این گونه حدود ۱.۴ میلیون سال پیش از سایر گربههای ببری جدا شده است. دکتر نوگالس-آسکارونز از دانشگاه سن آندرس میگوید:
این نتیجه فوقالعاده است؛ ما اکنون یک گونه جدید در جهان داریم که Leopardus tilcayo نام دارد.
شگفتانگیز است که هنوز گونههای جدیدی وجود دارند که منتظر کشف شدن هستند؛ برای پیدا کردن آنها لازم نیست به یک آتشفشان، جزیره یا اعماق دریا برویم.
این شکارچی کوچک ۴۶ سانتیمتر، طول دارد و وزن آن ۱.۴ کیلوگرم است. پوشش بدن این حیوان به رنگ قهوهای روشن است و لکههایی نامنظم و گلمانند دارد که به آن کمک میکنند در کنار خویشاوندان همخانوادهاش که پوشش مشابهی دارند، پنهان بماند.
اما همین شباهت ظاهری باعث شده بود دانشمندان تا آن زمان از هویت واقعی این گربه بیخبر باشند. گربههای ببری بهعنوان گونههای موسوم به کریپتیک شناخته میشوند، گونههایی که آنقدر شبیه یکدیگر هستند که حتی متخصصان نیز گاهی نمیتوانند تنها با مشاهده ظاهری، آنها را از یکدیگر تشخیص دهند. ادواردو ایزیریک، متخصص ژنتیک حفاظت از محیط زیست در دانشگاه کاتولیک پاپی ریو گراند دو سول در برزیل، میگوید:
گزارش یا تصویر بسیار کمی از آن وجود دارد و هیچ نمونهای از آن در موزهها نیست؛ بنابراین این حیوان پنهان مانده بود، چون کسی به دنبالش نمیگشت.
دانشمندان در حال حاضر تنها اطلاعات مربوط به دو تیلکایوی زنده و تعداد محدودی مشاهده ثبتشده توسط دوربینهای تلهای را در اختیار دارند و بخش زیادی از زندگی این حیوان مرموز همچنان ناشناخته است.
گربهها به مردان بیشتر توجه میکنند یا زنان؟
جوناس لسکروآرت، نویسنده مشترک اصلی این مطالعه و زیستشناس تکاملی در دانشگاه آنتورپ، میگوید:
ما هرگز انتظار نداشتیم این گربه ببری بولیوی یک گونه جداگانه باشد و هیچکس تاکنون آن را بهعنوان یک حیوان متفاوت یا حتی یک زیرگونه معرفی نکرده بود.
این تحقیقات ژنتیکی همچنین به شناسایی یک زیرگونه جدید از گربههای ببری در منطقه یونگاس پرو منجر شد. دانشمندان نام Leopardus tigrinus antisuyo را برای آن انتخاب کردند، نامی که از آنتیسویو، منطقه گستردهای از امپراتوری اینکا که زمانی زیستگاه این حیوان را دربر میگرفت، گرفته شده است. با این حال، این کشف مهم نگرانیهایی را نیز درباره آینده این گربه به وجود آورده. گربههای ببری پیش از این نیز با فشار شدید ناشی از جنگلزدایی، از بین رفتن زیستگاه و شکار غیرقانونی مواجه بودهاند.
زیستگاه تیِلکایو در منطقه سرسبز یونگاس بولیوی، که شامل جنگلهای ابری کوهستانی و اغلب مهآلود است، نیز تحت فشار فزاینده کشاورزی، آتشسوزی، معدنکاری و تخریب جنگلها قرار دارد. ارزیابیهای فعلی مربوط به وضعیت حفاظتی حیوانات، تیِلکایو را بهعنوان یک گونه مستقل در نظر نگرفتهاند و به همین دلیل دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند این گونه تا چه اندازه در معرض خطر است. پژوهشگران اکنون یافتههای خود را در اختیار اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) قرار دادهاند و انتظار میرود این نهاد در بررسی بعدی خود، پنج تبار جداگانه را مورد بررسی قرار دهد.
دکتر کارولین سارتر از واحد تحقیقات حفاظت از حیات وحش دانشگاه آکسفورد میگوید این کشف میتواند اهمیت زیادی داشته باشد، زیرا دانشمندان نمیتوانند از یک حیوان محافظت کنند، مگر اینکه ابتدا بدانند آن حیوان دقیقاً چیست و در کجا زندگی میکند. او میگوید:
این حیوانات از نظر اندازه شبیه گربههای خانگی هستند و ممکن است تصور کنید که تا امروز باید همه آنها را میشناختیم، اما این کشف نشان میدهد که هنوز چه میزان از تنوع زیستی در برخی از مناطق کمتر مطالعهشده جهان ناشناخته باقی مانده است.
این کشف حتی ممکن است دانشمندان را مجبور کند در درخت تکاملی گستردهتر گربهسانان بازنگری کنند. در حال حاضر ۴۱ گونه شناختهشده در خانواده گربهسانان وجود دارد، خانوادهای که از گربههای وحشی کوچک تا ببرهای عظیمالجثه را دربر میگیرد. با این حال، تحقیقات جدید میتواند تعداد این گونهها را دستکم به ۴۴ گونه افزایش دهد.
اندرو کیچنر، متخصص پستانداران در موزههای ملی اسکاتلند که در این پژوهش مشارکت نداشته، گربههای ببری مشابه آمریکای جنوبی را «کابوس ردهبندی» میداند. او میگوید:
تشخیص این گربهها دشوار است، چون شباهت زیادی به یکدیگر دارند و نمونههای کمی از آنها در موزهها به چشم میخورد. بنابراین حتی اکنون نیز با آشکار شدن گونههای بیشتر از طریق علم ژنتیک، هنوز در حال یادگیری روش تشخیص آنها از یکدیگر هستیم.
