۲ تنگه و یک خط لوله؛ چگونه مسیر نفت خاورمیانه به بنبست رسید؟
الپاییس، روزنامه سراسری اسپانیا، در تحلیلی درباره پیامدهای جنگ ایران و تحولات دریای سرخ، هشدار داده است که همزمانی بسته ماندن تنگه هرمز، گسترش کنترل حوثیها بر بابالمندب و توقف مسیر صادرات نفت عربستان، خاورمیانه را به یکی از مهمترین گلوگاههای اقتصاد جهانی تبدیل کرده است.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: روزنامه اسپانیایی الپاییس در گزارشی تحلیلی نوشت: کنترل تنگه هرمز توسط ایران و گسترش نفوذ حوثیها بر بابالمندب، در کنار توقف خط لوله شرق ـ غرب عربستان، فشار بیسابقهای بر بازار جهانی انرژی و اقتصاد جهان وارد کرده است.
نخست، لفاظیها آغاز شد؛ لفاظیهایی آمیخته با ناآگاهی و این تصور که میتوان اقدام نظامی آمریکا در ونزوئلا را در ایران نیز تکرار کرد. آن حملات هوایی اولیه که با هماهنگی اسرائیل انجام شد، چنانکه اکنون مشخص شده، با بسته شدن تنگه هرمز پایان یافت؛ وضعیتی که عرضه جهانی نفت و گاز را به رشتهای هرچه باریکتر آویخت.
اکنون نوبت انفعال است؛ ناتوانی در واکنش به پیشروی حوثیها در بابالمندب، با اتکا به حمایت نظامی و تامین مالی گسترده تهران، و خودداری از کمک به متحد اسمی آمریکا، عربستان سعودی، برای بازگرداندن نظم پیشین در یمن؛ سرزمینی که همواره یکی از نقاط بحرانی منطقه بوده است. حوثیها پیش از این نیز با تصرف جزیره میون و بندر المخا، بخشی از کنترل این تنگه را در اختیار داشتند، اما اکنون سلطه آنها بر بابالمندب تقریبا کامل شده است.
نتیجه این ۲ تصمیم روشن است: رئیسجمهوری آمریکا عملا به تهران کمک کرده است کنترل ۲ گلوگاه دریایی حیاتی برای اقتصاد جهان را در اختیار بگیرد؛ اقدامی که به افزایش تورم، کاهش رشد اقتصادی و تضعیف بیشتر چشمانداز حزب جمهوریخواه در انتخابات میاندورهای ۳ نوامبر منجر شده است. همه این اتفاقات نیز در کمتر از ۶ ماه رخ داده است.
به گزارش «آکسیوس»، محمد بنسلمان، ولیعهد عربستان، پنجشنبه گذشته ۲ بار با کاخ سفید تماس گرفت و خواستار نقشآفرینی بیشتر آمریکا در مقابله با حوثیها و شبهنظامیان نزدیک به ایران در عراق شد؛ گروههایی که تردد در خط لوله شرق ـ غرب عربستان را متوقف کردهاند. اما درخواست او بینتیجه ماند. ترامپ نهتنها درخواستهای او را نادیده گرفت، بلکه موضعی کاملا منفعلانه اتخاذ کرد؛ گویی این موضوع ارتباطی با واشنگتن ندارد.
نشانههای اضطرار
اشتباهات خود ترامپ اکنون دست رئیسجمهوری جمهوریخواه آمریکا را در خاورمیانه بسته است. جنگ ویرانگر با ایران که به بسته شدن تنگه هرمز انجامید، همچنان این آبراه را مسدود نگه داشته است؛ هرچند ترامپ بارها خلاف آن را ادعا کرده است.
افکار عمومی آمریکا خواستار راهحلی برای این وضعیت است و نظرسنجیها نشان میدهد رایدهندگان در انتخابات میاندورهای که حدود یک ماه و نیم دیگر برگزار میشود، آمادهاند ضربهای سنگین به رئیسجمهوری و حزب او وارد کنند. افزایش قیمت سوخت و در پی آن افزایش هزینه سایر کالاها و خدمات، هفته گذشته به نخستین افزایش نرخ بهره از سال ۲۰۲۳ منجر شد.
بر اساس گزارشی از دفتر بودجه کنگره آمریکا، هزینه نظامی این کشور در منطقه خلیج فارس حدود ۴۰ میلیارد دلار، معادل ۳۴.۸۶ میلیارد یورو، است.
با وجود آنکه ترامپ و وزیر دفاع او، پیت هگست، مجری سابق شبکه فاکس، با انتشار پیامهایی با حروف بزرگ در شبکههای اجتماعی خود این موضوع را بهشدت رد میکنند، نهاد حسابرسی وزارت دفاع آمریکا اذعان کرده است که حملات ایران موجب کمبود شدید موشکهای رهگیر شده است؛ موشکهایی که برای مقابله با حملات هوایی ضروری هستند و تولید آنها نیز پرهزینه و زمانبر است. قیمت هر موشک رهگیر پاتریوت حدود ۴ میلیون دلار است و جایگزین کردن مهمات مصرفشده ممکن است ۵ سال یا بیشتر زمان ببرد.
کارشناسان میگویند آمریکا در حال حاضر مهمات کافی برای ادامه این درگیری را در اختیار دارد، اما در صورت وقوع جنگ دیگری در یکی از نقاط بحرانی جهان، برای مثال در تنگه تایوان، ممکن است با کمبود مهمات مواجه شود.
در شرایطی که خطر گسترش درگیری وجود دارد، ترامپ ترجیح داده است ابتدا از منافع خود محافظت کند؛ حتی اگر این امر به معنای پاسخ سرد به درخواستهای ریاض برای کمک باشد. اولویت اصلی او یافتن راهحلی برای بسته بودن تنگه هرمز است و نشانههایی از فوریت در رفتار او دیده میشود. ترامپ میگوید به تصمیمی مهم درباره ایران نزدیک شده است.
این نخستین بار نیست که ترامپ در بیش از ۶ ماه جنگ، وعده اقدامی تعیینکننده میدهد، بدون آنکه در عمل تغییر قابلتوجهی رخ دهد. با این حال، نشانههایی وجود دارد که شاید شرایط در حال تغییر باشد.
ترامپ شنبه بهطور ناگهانی کمپدیوید، اقامتگاه آخر هفته رئیسجمهوری آمریکا در کوهستانهای مریلند، را ترک کرد و بدون ارائه توضیحی درباره تغییر برنامه، به واشنگتن بازگشت. رئیسجمهوری آمریکا در دوره فعلی تنها ۳ بار به این اقامتگاه رفته است؛ یک بار برای دیدار با اعضای کابینه و ۲ بار دیگر نیز تصمیماتی درباره جنگ گرفته است که یکی از آنها به آغاز جنگ مربوط میشد.
ترامپ همچنین قرار است روز سهشنبه در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل با کشورهای خلیج فارس دیدار کند؛ نشستی که میتواند در تصمیمگیری درباره یک راهبرد جدید تعیینکننده باشد.
در همین حال، این سرمایهدار حوزه املاک و کازینو در تلاش است کاری تقریبا ناممکن انجام دهد: محدود کردن پیامدهای تحولات اخیر در دریای سرخ.
او آخر هفته گذشته هیاتی را به مسقط، پایتخت عمان، فرستاد تا با نمایندگان حوثیها دیدار کند؛ گروهی که دولت آمریکا آن را سازمانی تروریستی میداند، اما همزمان کانالهای ارتباطی خود را با آن حفظ کرده است.
به گزارش رویترز، حوثیها در این دیدار به طرف آمریکایی اطمینان دادند که علیه دهها شناور تجاری که از بابالمندب عبور میکنند و به کانال سوئز میروند یا از آن بازمیگردند، اقدامی نخواهند کرد و حملات خود را به کشتیهای سعودی، دشمن اصلی منطقهای آنها، محدود خواهند کرد.
فوریت رویکرد بنسلمان ـ که بدون برخورداری از حمایت واشنگتن و برخلاف انتظار بسیاری از ناظران، واکنش خود به حوثیها و شبهنظامیان نزدیک به ایران در عراق را مهار کرده است ـ بازتابدهنده واقعیتی روشن است: عربستان سعودی بخش قابلتوجهی از سرنوشت خود را به بابالمندب و در سطحی گستردهتر به دریای سرخ گره زده است.
توقف موقت خط لوله شرق ـ غرب، که برخلاف دیگر کشورهای منطقه مانند کویت، بحرین و حتی عراق، به عربستان اجازه داده بود تا حد زیادی از پیامدهای بسته شدن هرمز در امان بماند، اکنون سایه سنگینی بر موتور اقتصاد عربستان انداخته است. این کشور با وجود تلاش برای تنوعبخشی به اقتصاد خود، همچنان وابستگی زیادی به نفت خام دارد.
توقف موقت فعالیت خط لوله شرق – غرب صادرات نفت عربستان را عملا به صفر رسانده است؛ به جز فروشهای محدودی که از ذخایر موجود انجام میشود و حجم اندکی که همچنان میتوان از طریق تنگه هرمز منتقل کرد.
وضعیت بیسابقه بحران نفتی
به بیان ساده، جهان روز جمعه نخستین هفته کامل خود را پشت سر گذاشت که در آن عملا حتی یک بشکه نفت از کشوری دریافت نکرد که در صدر فهرست صادرکنندگان نفت جهان قرار دارد. چنین وضعیتی بیسابقه است و حتی در بحرانهای نفتی دهه ۱۹۷۰ نیز مشاهده نشده بود.
نه ریاض، نه آسیا و نه کشورهای غربی نمیتوانند اجازه دهند این وضعیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. پالایشگاههای اروپایی، برای نمونه، اکنون از شرکت دولتی آرامکو عربستان اطلاع یافتهاند که دستکم تا یک ماه دیگر نمیتوانند روی دریافت نفت خام این کشور حساب کنند.
با قرار گرفتن تنگه هرمز در اختیار جمهوری اسلامی، بابالمندب در دست متحد آن در یمن، بسته بودن خط لوله شرق ـ غرب عربستان و از کار افتادن پالایشگاههای روسیه بر اثر حملات اوکراین، افزایش قیمت سوختهای فسیلی اقتصاد جهان را در موقعیتی دشوار قرار داده است.
رشد اقتصادی فعلا با مقاومت غیرمعمولی ادامه دارد، اما افزایش مداوم هزینه زندگی که میتواند برای حزب جمهوریخواه در انتخابات نوامبر هزینه سیاسی داشته باشد، دیر یا زود کاهش مصرف و سرمایهگذاری را به دنبال خواهد داشت؛ بهویژه پس از افزایش اجباری نرخ بهره در ۲ سوی اقیانوس اطلس.
ترامپ بهجای واکنش به حملات حوثیها یا تلاش برای سرعت بخشیدن به مذاکرات با تهران با هدف بازگشایی تنگه هرمز، از ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهوری اوکراین، خواسته است حملات به پالایشگاههای روسیه را متوقف کند؛ پالایشگاههایی که دیزل مورد نیاز حملونقل و تجارت را تولید میکنند و قیمت سوخت در جایگاههای آمریکا را به رکوردهای جدید رساندهاند.
ترامپ سال گذشته زلنسکی را در کاخ سفید بهصورت علنی تحقیر کرده بود. با این حال، کییف تاکنون این درخواست را نادیده گرفته است و در آنچه میتوان از منظر او دفاع مشروع از خود دانست، جبهه انرژی را به نقطهضعفی مهم برای اعمال فشار بر حکومت ولادیمیر پوتین تبدیل کرده است.
اگر تنگه هرمز مسیر اصلی خروج هیدروکربنهای کشورهای نفتخیز خلیج فارس بوده است، اکنون با کنترل بابالمندب توسط حوثیها و بسته بودن خط لوله شرق – غرب عربستان، واردکنندگان تقریبا بدون دسترسی به منابع منطقهای باقی ماندهاند؛ منطقهای که نزدیک به یکسوم سوخت مصرفی جهان را تامین میکرد.
این خسارت بزرگی است که روند حرکت به سمت خودروهای برقی و جایگزینی نفت و گاز خلیج فارس با منابع انرژی مناطق دیگر جهان را شتاب میبخشد، اما پیامدهایی نیز خواهد داشت. بستن چشمها در برابر این وضعیت کافی نیست.
.
