باید تنگه هرمز را رها کنیم؟ | نسخه ای برای خلع سلاح ژئوپلیتیکی ایران
در شرایطی که طی روزهای اخیر برخی شهرهای ایران، بهویژه در خطوط ساحلی جنوب کشور، درگیر حملات سنگین آمریکا با هدف تضعیف توان راهبردی ایران در تنگههرمز هستند، عدهای همچنان با نادیده گرفتن واقعیتهای میدانی و ژئوپلیتیک موجود، نسخه کنار گذاشتن این ظرفیت حیاتی را میپیچند.
همشهری آنلاین – گروه سیاسی: چنین رویکردهایی در قبال یکی از مهمترین اهرمهای قدرت ایران، در حالی است که تجربه سالهای اخیر نشان داده تنگههرمز نهتنها یک گذرگاه راهبردی انرژی، بلکه از مهمترین اهرمهای بازدارندگی ایران در برابر فشارهای خارجی به شمار میرود؛ اهرمی که نسخهپیچی برای کنارگذاشتن آن، حتی زمینهساز بروز شک و شبهههایی در افکارعمومی درباره نیت گویندگان شدهاست.
منتقدان چنین نسخههایی، براین اعتقادند افرادی که از حذف این برگ برنده راهبردی سخن میگویند، عملاً نسخهای تجویز میکنند که نتیجهای جز کاهش قدرت چانهزنی، تضعیف بازدارندگی و ارسال پیام ضعف به طرفهای مقابل ندارد. در شرایطی که بسیاری از قدرتهای جهان از اهرمهای ژئوپلیتیک خود برای تأمین منافع ملیشان استفاده میکنند، پرسش اساسی این است که چرا باید ایران داوطلبانه یکی از مهمترین ابزارهای راهبردی خود را از معادلات امنیتی و سیاسی کنار بگذارد؟
چشمپوشی از یک اهرم قدرت راهبردی
پس از آغاز جنگ تحمیلی سوم در ۹ اسفندماه ۱۴۰۴ و بهدنبال آن، بسته شدن تنگههرمز ازسوی ایران، تاکنون در مقاطع مختلف شاهد طرح ایدههایی ازسوی برخی بودهایم که محور آن، چشمپوشی از یکی از مهمترین ابزارهای افزایش قدرت چانهزنی ایران در میانه سنگینترین فشارهای خارجی بودهاست.
۱
تنگه هرمز؛ یک اهرم شکننده؟
- دیدگاه: محمدجواد ظریف، وزیر امورخارجه در دولتهای یازدهم و دوازدهم
- منبع: مقاله ۲۹ تیرماه در نشریه آمریکایی «فارز افرز»
- محورها:
- اهرمی که تنگه برای ایران فراهم میکند، شکننده است.
- تهدید رفت و آمد دریایی ازسوی ایران میتواند بخش عمدهای از جهان را علیه ایران بسیج کند.
- بسته ماندن مستمر تنگه به تسریع سرمایهگذاریهای بینالمللی در خطوط لوله، بنادر و کریدورهای لجستیکی زمینی منجر میشود.
- تهران باید خویشتنداری پیشه کند.
۲
تنگه هرمز را رها کنید!
- دیدگاه: ناصر هادیان، استاد روابط بینالملل دانشگاه تهران
- منبع: گفتوگوی ۲۰ تیرماه به پایگاه خبری «انتخاب»
- محورها:
- ول کنید ماجرای مدیریت تنگه نرمز را؛ ما آنجا حاکمیت داریم.
- ما هیچ کاری نباید بکنیم؛ ما فقط باید بگوییم آقا تنگه هرمز، مثل قبل
- در ۴۰۰ سال اخیر، شاید ما در همچین موقعیت ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیکی نبودیم و این تنگه بسیار عامل مهمی است
- ما این را به دست آوردیم، اما نگرانی من این است که با رویکرد جدیدمان، آن را از دست بدهیم.
- بحث مدیریت و درآمدزایی تنگههرمز بیراهه است؛ مدیریت کنیم که چه بشود؟ چه منفعتی دارد؟ فقط دردسر است.
- مدیریت فقط موجب میشود خیلیها را علیه خودمان کنیم، ازجمله کشورهای منطقه و خیلیها در دنیا و حتی دوستانمان.
۳
تنگه هرمز را حیثیتی نکنید!
- دیدگاه: حشمتالله فلاحتپیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاستخارجی مجلس در دوره دهم
- منبع: گفتوگوی ۲۹ تیرماه با پایگاه «اقتصاد نیوز»
- محورها:
- آمریکا بهدنبال «خلع قدرت ایران» در تنگه هرمز است.
- ایران میتوانست از موقعیت طبیعی خود در تنگه هرمز در چارچوب دیپلماسی بهره ببرد.
- برخی جریانها با برجسته کردن موضوع تنگههرمز، عملاً همه بندهای تفاهم را تحتالشعاع قرار دادند.
- تبدیل این مساله به موضوعی حیثیتی، سبب نظامیتر شدن منطقه و تقویت اجماع کشورها برای اجرای طرحهای جایگزین آمریکا و عمان شد.
- نحوه برخورد با موضوع هرمز موجب «مچاله شدن» تفاهم شد.
۴
راهحل چیست؟
- دیدگاه: کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران
- منبع: گفتوگوی ۲۶ تیرماه با خبرگزاری ایسنا
- محورها:
- راهحل یک توافق دباره تنگه هرمز در توجه به این واقعیت نهفته است که قرار داشتن خطوط تفکیک ترافیک دریایی (TSS) در آبهای سرزمینی یک کشور، امتیاز خاصی برای آن کشور فراهم نمیکند.
- اگر توجه شود که عبور TSS از قلمرو دریایی ایران جز ضرر خاصیتی ندارد، این مساله قابل حل خواهد بود.
۵
مدیریت تنگههرمز ارزش جنگ دوباره ندارد!
- دیدگاه: گزارش رسانهای
- منبع: مقاله ۲۴ تیرماه خبرگزاری اقتصاد آنلاین
- محورها:
- ورود دوباره به جنگی همهجانبه برای حفظ مدیریت تنگههرمز، در بلندمدت منافع ملی ایران را تامین نخواهد کرد.
- تبدیل ظرفیت تنگه هرمز به یک نظام دائمی دریافت هزینه، با موانع جدی روبهرو است و نسبت هزینه به فایده آن برای ایران بههیچوجه بهصرفه نیست.
- پیامدهای سیاسی اصرار بر مدیریت تنگههرمز قابل توجه است.
- راهبرد دریافت عوارض، بیش از آنکه یک فرصت درآمدی برای ایران باشد، میتواند به منشأ افزایش فشارهای بینالمللی تبدیل شود.
۶
ایران به تنهایی تصمیمگیر نیست
- دیدگاه: جواد اطاعت، استاد دانشگاه
- منبع: گفتوگوی ۲۴ تیرماه با وبگاه «اکو ایران»
- محورها:
- تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی است که میان ایران و عمان قرار دارد و هیچیک از دو کشور بهتنهایی حق تصمیمگیری درباره آن را ندارند.
- موضوعهایی مانند بستن تنگههرمز، دریافت عوارض یا ایجاد محدودیت برای عبور و مرور کشتیها، نیازمند توافقهای بینالمللی و فراتر از تصمیم یک کشور است.
۷
کدام تنگه هرمز
- دیدگاه: فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین
- منبع: مناظره تیرماه ۱۴۰۵ با ابراهیم متقی در گفتوگو با پادکست «آزاد»
- محورها:
- در تنگه هرمز فقط ماهیها و صدفهایش مال ماست.
- دست از این رفتار در تنگه هرمز بردارید.
- رفت و آمد در تنگه هرمز باید با نظارت یک سازمان بینالمللی باشد.
- چرا بهانه میتراشید و موضوع جدیدی درست میکنید برای به هیجان درآوردن مردم؟
.
